Finlandiye 'qishliq urushi' néme üchün Uyghurche tarixiy kitablarda yoq?

1939 - Yili 30 - noyabir küni sowét ittipaqining 425 ming kishilik qizil armiyisi tanka we urush ayropilanlirining himayiside finlandiye zémin'gha bésip kirgen idi.
Muxbirimiz yalqun
2010.02.03
Gruziye-rusiye-urushi-305 Sürette, 11 - awghust küni, dawamlishiwatqan ossiétiye urushida, rusiye armiyisi teripidin pachaqlap tashlanghan gruziye tankisi.
AFP Photo

Ikkinchi dunya urushining bashlinishida élip bérilghan bu urush qisqighina üch ay dawamlashqan bolsimu, emma urushqa qatnashqan adem sanining köplüki, ölüm ‏ - yétim ehwalining éghirliqi we urushning dehshetlik élip bérilishi bilen dunyagha tonulup finlandiye qishliq urushi dep ataldi.

Eslide finlandiye shwétsiye impériyisige qarashliq zémin bolup, poltawa urushidin kiyin ajizlishishqa qarap yüzlen'gen shwétsiye impériyisi 1809 - yili finlandiyini rus impériyisige tartquzup qoyghan idi.

Taki birinchi dunya urushighiche rusiyining qarmiqida yashighan finlandiye, 1918 - yili musteqilliqini jakarlighan idi.

Birinchi dunya urushida qoldin ketken eslidiki charrusiyige qarashliq zéminlarni qayturuwélish gherizide yürgen sowét qizil armiyisi stalinning buyruqi bilen chaqmaq tézlikide finlandiyige qarshi urush qozghap finlandiyini bésiwélish gherizide bolghan idi. Emma urush sowét ittipaqining éghir bedel tölishi bilen 1940 - yili martta axirlashti.

Gerche bu urush ikkinchi dunya urushining bashlanmisidiki pütün yawropani hetta dunyani titretken dehshetlik urushlarning biri bolsimu, emma xitay hökümiti teripidin neshr qilin'ghan dunya tarixigha munasiwetlik tarixiy kitablargha we derslik kitablargha bu urush heqqide héchqandaq uchur kirgüzülmigen.

Bolupmu Uyghurlar üchün finlandiye qishliq urushi téximu natonush. Meyli Uyghur ottura - bashlan'ghuch mekteplerning dunya tarixi kitablirida bolsun, meyli aliy mektep oqughuchilirining dunya tarixi kitablirida bolsun yaki Uyghurche neshr qilin'ghan dunya tarixigha munasiwetlik kitablarda bolsun, bu urushqa munasiwetlik uchurlarni tapqili bolmaydu. Buning sewebi néme? bu heqte, bir Uyghur ziyalisi öz köz qarishini otturigha qoyidu.

Finlandiye qishliq urushi 1939 - yili 30 - noyabir bashlinip 1940 - yili mart éyida axirlashqan bolup, jem'i 105 kün dawam qilghan.

Sowét ittipaqi urushning deslipide 425 ming eskerni urushqa biraqla seperwer qilghan bolsa bir aydin kiyin bu sanni bir hesse ashurghan.

Eyni chaghdiki sowét armiyisining we finlandiye armiyisining urushqa munasiwetlik ehwalliri töwendikiche bolghan. Sowét ittipaqi tereptin 998 ming esker, 6500 tanka, 3880 urush ayropilani urushqa qatnashqan bolsa, peqet üch ay ichide az dégende 250 ming eskiri ölgen.

Finlandiye tereptin peqet 180 ming esker, 32 tanka, 114 urush ayropilani urushqa qatnashqan bolsa, 26 ming eskiri urushta ölgen.

Yawrupa tarixchiliri yuqiridiki sanliq melumatlargha asasen, "bu urush hazirqi zaman dunya tarixida az sanliqlar köp sanliqlar üstidin, ajizlar küchlükler üstidin ghelibe qilishning ülgisini yaratti" dep baha bérip kelmekte.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.