Ghuljida yéziliq toluq ottura mektepler mejburiy qosh tilliq mekteplerge özgertilmekte

Xitay hökümiti Uyghur élide 2000 - yilidin buyan yolgha qoyuwatqan qosh til ma'aripi namidiki Uyghur ma'aripini xitaychilashturush pilanini yildin ‏- yilgha kücheytiwatqan bolup, közetküchilerning qarishiche, xitay hökümiti hazir Uyghur aptonum rayonida qosh tilliq ma'arip tüzümini omumlashturush üchün barliq wastilarni ishqa salmaqta iken.
Muxbirimiz mihriban
2010-01-27
Share
qosh-til-xoten-mektep-305 Uyghur élining xoten wilayitidiki melum bir qosh - til mektipining oqughuchiliri.
AFP Photo

Xewerlerdin ashkarilinishiche, hazir hetta Uyghur yéziliridiki eslide bar bolghan Uyghur tilidiki mektepler mejburiy emeldin qaldurulup, ular bir tutash halda "qosh tilliq mektep" lerge özgertilmekte iken. Igilishimizche, bultur ghulja shehirige qarashliq yézilardiki toluq ottura mektep sénipliri emeldin qaldurulup, bu yil béshida bu mekteplerning 3 - aydin bashlap, pütünley "qosh tilliq mektep" nami astidiki Uyghur hem xitay baliliri arilash oquydighan xitay tilliq mekteplerge özgertilgenliki élan qilin'ghan.

Uyghur élidin melum bir déhqan, öz yézisidiki toluq ottura mektep emeldin qaldurulup, hazir bu mektepning ornigha "qosh tilliq mektep" sélinip, 3 - ayda resmiy oqush bashlinidighanliqini éytti.

Tengritagh torining ötken heptidiki xewiride, ghulja shehiri milliy we xenzu mekteplerni birleshtürüshni kücheytiwatqanliqi, bultur 3 - aydin bashlap, sinaq nuqta qilin'ghan tunji türkümdiki 18 mektepke qarita birleshtürüsh élip barghanliqi otturigha qoyulghan. Xewerde körsitilishiche, 22 ottura - bashlan'ghuch mektepni birleshtürüsh qurulushigha 9 milyon yü'en meblegh sélin'ghan. Ghulja shehiri tunji bolup, " qosh tilliq ma'aripni omumlashturush"ta aptonom rayonning omumyüzlük tekshürüshide yuqiri ölchem bilen ötken nahiye, sheherler qatarigha kirgen. Bulturdin bashlap, ghulja shehiride "qosh til" oqutush endizisi zor küch bilen yolgha qoyulup, sheherdiki "qosh til" oqutush sinipliri 561 ge yetken, oqughuchi sani 20 mingdin ashqan. Yézilarda eslidiki toluq ottura mektep sénipliri emeldin qaldurulup, ularning ornigha kespiy - téxnika sénipliri échilghan.

Uyghur aptonum rayoni da'iriliri küchep teshwiq qiliwatqan éli tewesidiki yézilardiki toluq ottura mektep séniplirini emeldin qaldurup, bu mekteplerni bashlan'ghuch mektep hem toluqsiz ottura mektepni öz ichige alghan "qosh tilliq mektepler" ge özgertish qurulushi, bultur 3 - ayda ghuljida yolgha qoyulushqa bashlighinida, ghuljidiki déhqanlar arisida qattiq naraziliqlarni keltürgen idi.

Bultur 6 - ay mezgilide radi'omiz ghuljidiki yéza toluq ottura mektep séniplirining taqalghanliqi heqqidiki xewerni berginimizde, ghulja yéziliridiki déhqanlar, yéziliq ottura mektep oqutquchiliri, ziyaliylar we oqughuchilar ziyaritimizni qobul qilip, hökümetning bu xil özgertishige bolghan naraziliqini ipadiligen idi.

Emma ghulja sheherlik hökümet xelqning shunche naraziliqigha qarimay, ghulja shehirige qarashliq toluq ottura mekteplerni emeldin qaldurghanliqini jakarlighan. Eyni chaghda ziyaritimizni qobul qilghan ghulja sheherlik ma'arip idarisining partkom sékritari ablikim ghulja shehirige qarashliq yézilardiki toluq ottura mekteplerning "oqutush esliheliri toluq emes, oqutush süpiti nachar, zamaniwi oqutush esliheliri üchün meblegh yétishmigenliki üchün yuqirining buyruqi bilen emeldin qaldurulghanliqi" ni éytqan idi.

Ismini ashkarilashni xalimaydighan bir oqutquchi, hökümetning bu qararigha nispeten öz qarishini bayan qilip, toluq ottura mektep séniplirining taqilip 16 - 17 yashtiki balilarning oqushsiz qélishining ata - anilar hem mekteplergila emes, belki jem'iyetkimu éghir ijtima'i bésim élip kélidighanliqini otturigha qoyghan idi.

Tengritagh torining xewiride, ghulja sheherlik hökümetning bu yil 3 - aydiki yéngi oqush mewsümidin bashlap, bu mekteplerning pütünley Uyghur, xitay oqughuchilar arilash oquydighan "qosh tilliq mektep" lerge özgertishining ma'arip islahatidiki bir netije dep teqdirlen'genliki xewer qilin'ghan. Xewerde yene "5 - iyul weqesi" din kéyin ghulja shehiride, ottura - bashlan'ghuch mektep oqutquchi - oqughuchilirining milletler ittipaqliqi heriket ölchimi boyiche milletler ittipaqliqini yadroluq mezmun qilghan exlaq terbiye dersliki bir tutash orunlashturulghanliqi, Uyghur aptonum rayoni da'irilirining ghulja shehiridiki yézilarda tunji qétim "qosh tilliq ma'arip" ning emeliyleshkenlikini tebrikligenliki, buning milletler ittipaqliqini mustehkemlep, inaq jem'iyet berpa qilip, muqimliqni saqlashtiki zor netije ikenliki, shunga ghulja sheherlik ma'arip idarisining bu netijisi üchün mukapatlan'ghanliqi bayan qilin'ghan.

Bultur xitay da'iriliri xitay ölkiliridiki shinjang toluq ottura séniplirigha qobul qilinidighan milliy oqughuchilarning sanini téximu ashurghan bolup, toluq ottura siniplirigha qobul qilin'ghanlarning sanini 5500 ge yetküzgen. Uyghur aptonom rayonluq ichkirige oqughuchi qobul qilish ishxanisining sun chi isimliq emeldarining sözidin melum bolushiche, xitaydiki shinjang sinipliri hazirghiche 30 minggha yéqin oqughuchi qobul qilish wezipisini tamamlighan bolup, bu oqughuchilarning asasliq menbeliri Uyghur yéziliridiki toluq ottura mektep yéshidiki balilar bolghan.

Halbuki bu xil"qosh tilliq mektepler" ning oqutquchi menbeliri, ish kütüp turghan xitaylar bolup,xitay ma'arip ministirliqi 2008 - yilidin 2013 - yilighiche Uyghur éli qosh til ma'aripigha 15 ming 600 neper oqutquchi toluqlash pilanini otturigha qoyghan.

Közetküchilerning qarishiche, ghuljida yézilardiki toluq ottura mekteplerning emeldin qaldurulup, bu mekteplerning xitay tilini asas qilghan "qosh tilliq mektepler"ge özgertilishi xitay hökümitining Uyghur tilini yoqitish pilanining bir misali bolup, xitay hökümitining hazir Uyghur aptonum rayonidiki yéza toluq ottura mektep séniplirini qedemmu - qedem emeldin qaldurup, bu mekteplerni mejburiy halda bashlan'ghuch mektep we toluqsiz ottura mektep siniplirini asas qilghan "qosh tilliq mektep" lerge özgertip, ichkiridiki shinjang toluq ottura mekteplirige oqughuchi menbesi toluqlishi, emeliyette Uyghur ma'aripini xitaylashturup, Uyghur balilirini ana til ma'aripidin yiraqlashturup, Uyghur ma'aripini weyran qilip, Uyghur tilining hayati küchini emeldin qaldurushni meqset qilidiken.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet