Бу йилқи уйғур һаҗиларниң тәқдири

Уйғур елидин һәҗ өмәккә қошулуп кәлгән мәхсус хизмәтләр билән келидиған уйғур кадирлириниң сани һаҗиларниң саниға йетип қалғили аз қалған.
Ихтийари мухбиримиз өмәрҗан
2010.11.26

Мусулманлар дуняниң һәр қайси җайлиридин һәрәмдә ибадәт қилиш вә һәҗ пәрзини ада қилиш үчүн кәлсә, бәзи инсанлар бу муқәддәс җайларға ибадәт үчүн әмәс, бәлки башқа мәқсәтләр билән мәхсус вәзипиләр билән келидикән. Уйғур елидин һәҗ өмәккә қошулуп кәлгән мәхсус кадирлар буниң мисали. Мәхсус хизмәтләр билән келидиған уйғур кадирлириниң сани һаҗиларниң саниға йетип қалғили аз қалидикән. Уларниң һәр бириниң вәзиписи бәлгиләнгән болуп, улар уйғур һаҗиларни сирттикиләр билән учраштурмаслиқ, вәтәндики әһвалларни һаҗиларниң сирттикиләргә ейтип қоюшиниң алдини елиш вә һаҗиларни издәп кәлгүчиләрни назарәт қилиш қатарлиқ вәзипиләрни өтәйдикән.


Һаҗиларниң ятақ бинаси алдидики көзәтчиләр


Мәккидә йәрлишип қалған бир уйғур ана вәтәндин һәҗгә кәлгән бир туғқинини издәп келип, униң билән учришиш йолидики қийинчилиқини баян қилип мундақ дәп бәрди: “ уйғур һаҗилар мәккиниң мәсфәлә вә кудәй районлиридики биналарға орунлаштурулған болуп, һәр бир бинаниң алдида мәхсус көзәтчи кадирлар олтуриду, һаҗиларниң ятақлириға сирттин һечкимни киргүзмәйду. Һаҗиларни издәп кәлгүчиләр ятақниң алдида көпрәк туруп қалса, һелиқи кадирлар раһәтсиз болиду-дә, я униң йениға келип униңдин гәп сорайду яки ятаққа қарайдиған ишчиларға дәп уларни ятақниң алдидин йирақлаштуриду. Мән туғқинимни көрүш үчүн кәлгән болсамму, униң ятиқиға чиқалмидим, төвәндә наһайити узун күтүп кәттим, туғқинимни чақирип қоюшқа вәдә қилип кирип кәткән һаҗиларниң һечбиридин җаваб чиқмиди. Сирттин ятаққа кирип кетиватқан һәр бир һаҗиға туғқинимниң исмини вә ятақ номирини ейтип бәрсәмму улар чақирип қояй дәп кирип кетиду, биридинму җаваб чиқмайду. Кейин билсәм, у бичарә һаҗилар ятақтики һаҗини чақирип қоюштин қорқидикән, дәрваза алдида олтурған кадирдин қорқуп шундақ қилған икән. Шундақ қилип туғқиним билән ятақ алдида көрүшәлмәстин, у һәрәмгә бериш үчүн сиртқа чиққинида ятақтин йирақ җайда көрүшәлидим.”


Уйғур һаҗиларниң китаб елип кетиши чәкләнди


Ана вәтәндә диний әсәрләр интайин аз болғанлиқи, бәлки йоқлуқи сәвәблик уйғурларниң диний әсәрләргә болған еһтияҗи наһайити зордур. Буни һәрким яхши билиду. Сәуди әрәбистанида хәйр-сахавәтчиләрниң ярдими билән бәзи диний тәрҗимә әсәрләр нәшр қилинип, хели йиллардин бери тарқитилип келиватиду. Уйғур һаҗилар күчиниң йетишичә бу әсәрләрдин елип берип һәр йили вәтәндики туғқанлириға совға қилиду. Мәлумки, сәуди әрәбистанида сиясий китаблар тарқитилмайду, пәқәт диний әрсәрләрла тарқитилиду. Бу диний әсәрләрдә хитайлар қорқуп кәткидәк һечнәрсә болмисиму, улар бу әсәрләрдин қаттиқ һәзәр қилидикән. Һәр йили уйғур һаҗилар тиқиштуруп болсиму бәзи диний әсәрләрни вәтәнгә елип кетәтти. Бу йил әһвал башқичирәк болған. Уйғур һәҗ өмики тәркибидә һәҗгә кәлгән вә исмини ашкарилашни халимиған бир һаҗим мундақ деди:“ қуранниң тәпсири, һәдис шәрһи вә ислам әдәблири дегәндәк бәзи диний китаблар һәқсиз тарқитилған икән. Биз бу китаблардин бир нусхидинла елип ятаққа келивататтуқ, ятақниң ишики алдида олтурған кадир сомкимизни ачқузуп һелиқи китабларни тартивалди вә ятаққа китаб елип кирмәсликни җекилиди. Бәзи һаҗилиримиз чандурмай қойниға тиқип әкирәлиди. Әмма, мән унчивала ахтуриду дәп ойлимаптикәнмән, сомкамдики китабларни тартивалди. Бундақ әһвал һәр күни йүз берип туриду. Өмәк башлиқлиримиз қурандин башқа һечқандақ китап алмаслиқимизни вә сәуди әрәбистанда йәрлишип қалған уйғурлар билән һәргиз көрүшмәсликимизни җекиләйду.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.