Hayaliq bolush insan tebi'itining sapliqidur

Hayaliq bolush insan tebi'itining mahiyitini körsitip béridighan toghra mizan. U bizge shu kishining imanining we edep - exlaqining qanchilik derijide ikenlikini yorutup béridu.
Muxbirimiz ömerjan toxti
2008-10-01
Share

Siz bir ademning tégishlik bolmighan herikettin özini tartiwatqanliqi yaki tégishlik bolmighan ishni qilip qoyghan waqitta chirayining qizirip ketkenlikini körüp, uning qelbining oyghaq, eslining pak, tebi'itining sap ikenlikini biliwalalaysiz. Shundaqla birersining pes, gunah ishlarni haya qilmastin qilip yürgenlikini, alghan - qoyghinining qandaq ikenlikige perwa qilmaywatqanliqini körgen waqtingizda, uning qolidin yaxshi ish kelmeydighan köngli qara, yüzi qélin adem ikenlikini biliwalalaysiz.

Se'udi erebistanining mekke mukerreme shehiride turushluq abdulkerim hajim bu heqtiki söhbitimizni qobul qilghan idi.

Abdulkerim hajim bilen söhbet

Abdulkerim hajim haya we edep - exlaqning ehmiyiti toghruluq mundaq dédi:" pütün insanlar, xususen musulmanlar perzentlirini hayaliq we edep - exlaqliq bolushqa ündep kelmekte. Hayaliq we edep - exlaqliq bolush musulmanlarda ibadet sanilidu. Islam peyghembiri hezriti muhemmed eleyhissalam " biraw özining güzel exlaqi bilen namaz oqughan we roza tutqanning sawabini tapalaydu"dégen. U yene her qandaq dinning bir exlaqi bar, islam dinining exlaqi hayadur"deytti. Merhum ustaz muhemmed ghazali "musulmanning exlaqi"namliq meshhur esiride mundaq dep yazidu: "iman bende bilen perwerdigari otturisidiki büyük alaqe bolup, qelbni paklash, exlaqni toghrilash, heriketni duruslash qatarliqlar bu büyük alaqining telibi, belki uning tunji iznasidur. Qelbning sezgürlikini ashurup, xataliqlar we pes ishlardin özini tartmighiche bu telepni emelge ashurghili bolmaydu. Yaman ishlarni qilishtin teptartmasliq tedriji halda gunahlarni qilishqa qarap tereqqi qilidu. Andin uninggha egiship imannimu yoqitidu. Axirida özini eng pes we töwen orunda köridu. Muhemmed eleyhissalam:" haya bilen iman ikkisi bir pütün nerse. Ularning biri yoqalsa, ikkinchisimu yoqilidu" dégen. Buning sewebi insan pes ishlarni qilish arqiliq hayani yoqitip qoyghandin kéyin, u yamanliqqa téximu chongqur pétip rezillikler azgallirigha chüshüp qalidu. Shuning bilen özining insanliq qedir - qimmitinimu yoqqa chiqiridu" "

Insanda hayaning yoqilishi pütün palaketlerning bashlinishidur

Abdulkerim hajim hayadin ayrilip qélishning palaketliri heqqide toxtulup yene mundaq dédi:" bir hediste kélishiche, allah eger birer bendini halak qilmaqchi bolsa, awwal uningdin hayani tartiwalidu. Hayasi tartiwélin'ghan adem ghezep qilghuchi we ghezep qilin'ghuchi bolup qalidu. Ghezep qilghuchi we ghezep qilin'ghuchi bolup qalghan ademdin amanet tartiwélinidu. Amanet tartiwélin'ghan adem xiyanetchi bolup qalidu. Xiyanetchi ademdin rehimdilliq tartiwélinidu. Rehimdilliq tartiwélin'ghan adem lenetkerdi bolup qalidu. Lenetkerdi ademde imanni tapqili bolmaydu". Bu hedis qelibtiki késellikler we uning tereqqiyat basquchlirini, basquchlarni barghanséri yuqirilap mangidighanliqini bizge inchikilep bayan qilip béridu. Kishining haya chümbili yirtilsa, u qilghan ishlirida eyiblinishlerdin teptartip qalmaydu. Mundaqlar kishilerge azar qilidu. Qol astidikilerni ézidu. Perzentlirige we xoshnilirigha yiriklik qilidu. Bundaq ademni héchkim yaqturmaydu. Eksiche kishilerning qelblirige öchmenlik urughini salidu. Bu derijige yétip qalghan ademge héchkim ishench qilalmaydu we uning bilen mu'amile qilishtin xatirjem bolalmaydu. Chünki kishilerning pul - mélini yewélish yaki abroyini töküshtin xijil bolup qalmaydighan, wedige xilapliq qilishni könglige élip ketmeydighan yaki mejburiyetke sel qaraydighan yaki sodida hiyle ishlitidighan ademge qandaqmu ishench qilghili bolsun?!"

Hayani yoqatqan adem amanetnimu yoqitidu

Abdulkerim hajimning éytishiche, hayaning yoqilishi ishench - amanetning yoqilishidur. Kimki hayani yoqitidiken, u amanitini yeni kishilerning uninggha bolghan ishenchisini yoqatqan bolidu. Kishilerning ishenchisige érishelmigen adem jem'iyette qimmetsiz adem bolup qalidu. Mundaqlar özlirining nepsiy hewisini qandurush yolida yügüridighan yawayilargha oxshap qalidu.

Mundaqlar özliridiki uchigha chiqqan shexsiyetchilik, menmenchilik illetliri seweblik ularni közliri we eqli qélin perdiler bilen perdilen'gen bolup, özini téximu azdurudighan, téximu qiziqturidighan nepsiy heweslerdin bashqisini körmeydu. Eksiche, özining qilghan xataliqliri we bezi yamanliqlirini bashqilarning bilip qélishidin xijil bolush hayaning özidur.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet