Мәккидики уйғурлар арисидики һәҗ бәдәл тиҗаритидин өрнәкләр

Мәккидики бир қисим уйғурлар арисида һәҗ бәдәл тиҗарити худди мәрвайит тиҗаритигә охшаш, бәлки мәрвайит содисиға селиштурғанда һәм дәсмайисиз,һәм җапасиз һәм пайдиси нәқ болуп еқиватқан бир тиҗарәт болуп қалмақта. Дуняда буниңдинму асан тиҗарәт болмиса керәк.
Ихтиярий мухбиримиз өмәрҗан
2012.10.24
hej-mekke-medine-305.jpg Бир күн ичидә мәккигә һәҗ үчүн йиғилған 2 милйондин артуқ мусулман. 2010-Йили 16-ноябир.
AFP

Һәҗ бәдәл дегән һәрәмгә баралмай өлүп кәткән яки һаят болсиму һәрәмгә беришқа тән саламәтлики яр бәрмигән адәмләр үчүн илгири өзи үчүн һәҗ қилип болғанларниң һәҗ қилип қоюши дегәнликтур. Әмма һәҗ бәдәл һазир бир қисим уйғурларниң арисида рәсмий тиҗарәткә айлинип қалған болуп, пәқәт пул тепиш үчүн һәҗ бәдәл пулини йиғип башқиларға һәҗни сатидиған әһваллар әвҗ елип кәткән.

Һәҗ бәдәл тиҗаритини қилидиғанлар омумән әһли илим қияпитигә киривалған, тәқвалиқ тонини кийивалған, тили татлиқ, әмма пикир-хияли ана вәтәндин кәлгән ақ көңүл кишиләрни қайил қилип, шуларниң ишәнчини қазинип, қоллиридики һәҗ бәдәлгә атап елип кәлгән америка долларлирини еливалидиған қоймичилар болуп, улар һаҗиларни издәп берип пулини елишқа тиришиду.

Мәккидә болуватқан һәҗ бәдәл тиҗарити һәққидә мәлуматқа игә болуш үчүн дарулһәдис билимгаһиниң талипи вә сәуди әрәбистан радиоси түркистан бөлүминиң диктори ясин һаҗимға бир қанчә соал билән мураҗиәт қилған идуқ.

Ясин һаҗим билән сөһбәт

Ясин һаҗим мундақ деди: “ислам динида һәҗ бәдәл йолға қоюлған. Әмма униң мәлум шәртлири вә қаидилири бар. Буни бәзи адәмләр суйиистемал қилип һәҗ бәдәл тиҗаритигә айландурувалған. Мәккидә туридиған уйғур қериндашлардин бәзилири һәҗ бәдәл үчүн нурғун пулни йиғип, уни башқиларға сатидиған әһваллар бар. Бу хил тиҗарәт ана вәтәндин тунҗи қетим һәҗгә кәлгән адәмләрдиму көрүлмәктә. Ана вәтәндин кәлгән һаҗилардин у җайдикиләр туғқанлиримизға һәҗ бәдәл қилдуруп қойсила дәп бәргән пулниң йеримини өзигә еливелип, йеримини әң әрзан һәҗ бәдәл қилимән дегән, әмма һәҗ қилиш яки қилмаслиқи мәлум болмиған адәмләргә беридикән. Бу тоғра әмәс. Әгәр бир адәм өзиниң өлүп кәткән ата-анисиға яки туғқанлириға һәҗ бәдәл қилдурмақчи болса, пулни ишәнчлик вә диянәтлик адәмгә берип қилдурса болиду. Әмма әрзанға қилдуримән дәп тәқвалиқи, һәҗни қилиш яки қилмаслиқи билән кари болмай пулни бериветиш шәриәттә дурус әмәс.”

Бир адәм бирла адәм үчүн һәҗ бәдәл қилалайду

Ясин һаҗим йәнә мундақ деди:“бәзи адәмләр 4-5 адәмниң һәҗ бәдәл пулини мән һәҗ бәдәл қилимән дәп еливалиду. Һалбуки, бир адәм бирла адәм үчүн һәҗ бәдәл қилалайду. Әмди көп адәмниң пулини йиғқан адәм қандақ қилиду дегәндә, у бенгаллиқ, һиндистанлиқ ишчиларни вә африқилиқларни тепип улар билән 200 яки 300 доллар әтрапида һәҗ бәдәл қилип беришкә келишиду-дә, 500 доллардин йиғқан пулдин 200 доллардин берип қалғинини янчуқиға салиду. Мундақ адәмләрниң һәҗ қилишиға ишәнгилиму болмайду. Бу дурус әмәс. Чүнки һәҗ бәдәлгә вәкил қилинған адәм ашқан пулни игисигә тапшуруп бериши лазим.”

Савабни ана вәтәндиму тапқили болиду

Ясин һаҗим йәнә мундақ деди: “һәҗ қилалмай өлүп кәткән адәмгә һәҗ бәдәл қилдурушқа һаҗәт йоқ. Тирик туруп һәрәмгә баралмиған адәмгиму һәҗ бәдәл қилдурушқа һаҗәт йоқ. Чүнки буларға һәҗ пәрз әмәс. Һәрәмгә баралиса қилса болиду, баралмиса аллаһ уни җавабкарлиққа тартмайду. Өзи сақ туруп һәҗ бәдәл қилдурған кишиниң бу һәҗиси қобул болмайду. Чүнки өзи келип қилалмиса униңға пәрз әмәс. Һәҗ бәдәлгә пул бәргүчиләр әгәр буниңда саваб тепишни көздә тутқан болса, ана вәтәндә савабниң йоллири наһайити көп. Һазир қиммәтчилик вақтида алий мәктәпләрдә оқушта қийинчилиқ тартип қалған яки оқушқа баралмиған балиларға ярдәм қилип уларниң илим-мәрипәт өгинишигә һәссә қошуш һәҗ бәдәл қилғандинму көп саваблиқ иштур. Мундин башқа ана вәтәндә иқтисад билән қилидиған ибадәтләр толиму көп.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.