Hindistan bash ministiri amérikidiki ziyaritini bashlidi

Amérika prézidénti barak obama singni dölet ziyariti bérip kütüwaldi. Singning amérika ziyariti prézidént obamaning xitay ziyaritidin kéyin meydan'gha keldi. Hindistan, sherqiy jenubi asiyadiki eng chong démokratik dölet hemde asiya qit'esidiki xitay we pakistanning riqabetchisi.
Muxbirimiz jüme
2009.11.24
Obama-Hindistan-bash-ministiri-bilen-305.jpg Süret, 24 - noyabir küni, prézidént obama bilen hindistan bash ministiri manmaxan sing aq sarayda muxbirlarning soallirigha jawap bériwatqan körünüsh.
AFP Photo

Undaqta singning amérika ziyariti, amérika- hindistan, amérika- pakistan we amérika-xitay munasiwetlirige qandaq tesiri körsitidu?

Amérika prézidénti barak obama amérikida ziyarette boluwatqan hindistan bash ministiri manmaxan singni aqsarayda qobul qildi we söhbet élip bardi.

Bu hindistan bash ministiri manmaxan singning obama amérika prézidénti bolup saylighandin buyanqi tunji amérika ziyariti bolup, qobul qilish murasimida barak obama amérika- hindistan dostluqini ilgiri sürüshning muhim ehmiyetke ige ikenlikni otturigha qoydi. U, "sizning bu tarixi deqiqilerde qilghan ziyaritingiz, döletlirimiz arisida 60 yil burun tüzülgen munasiwetlerni 21 ‏- esirdiki eng dewr bölgüch hemkarliqlardin birige aylandurushning kelgüsini sherhleydu" dédi.

U yene hindistanning hörlük, musteqilliq we démokratiye üchün élip barghan küreshlirining amérika bésip ötken tarixi qedemler bilen oxshashliqqa ige ikenlikini körsetti. Hindistan bilen amérikini " ikki eng büyük jumhuriyet" dep atidi.

Obama yene mundaq dédi: "bizning dunyagha yétekchilik qiliwatqan döletlirimiz, bashqa döletlerge hökümranliq qilishini emes, belki dunyadiki barliq ellerge parlaq kelgüsi yaritishni chiqish nuqtisi qilghan döletlerdur."
 
Manmaxan singmu nutqida özining hindistandiki bir milyardtin artuq hindistan xelqining salimini élip amérikigha kelgenlikini ilgiri sürdi.

U, gerche amérika we hindistan jughrapiyilik ariliq jehettin ayrilip turidighan bolsimu, emma démokratik qimmet qarashliri bilen jipsiliship turidighanliqini körsetti. U mundaq dédi: " emma biz démokratiye qimmet qarishi, köp medeniyetlik dölet tüzümi, qanun bilen idare qilish we négizlik kishilik erkinlikke bolghan hörmetlerdin ibaret qimmet qarashliri bilen chemberchas baghlinip turmaqtimiz."

U axirida, özining bu nöwetlik amérika ziyaritide, bu ikki dölet arisidiki shu xil qimmet qarashliri asasigha qurulghan munasiwetlirini téximu kücheytish üchün amérikigha kelgenlikini ilgiri sürdi.

Bu heqte toxtalghan türkiye hajitepe uniwérsitétidiki asiya istratégiye mutexessisi doktur erkin ekrem, amérikining hindistan munasiwetlirini ilgiri sürüsh arqiliq asiyadiki küch tengpungluqi hasil qilishni közlewatqan bolushi mumkinlikini ilgiri sürdi.

Manmaxan singni qarshi élish murasimidin kéyin, bu ikki dölet rehberliri söhbet élip bardi. Söhbettin kéyin élan qilin'ghan birleshme bayanatta ular, mezkur ikki dölet rehberlirining, yadro qorallirini qisqartish, yadro qoralliri kéngiyip kétishining aldini élish, dunya xewpsizliki mesilisi, xizmet pursiti yaritish we yershari kilimat özgirish mesilisi qatarliq jehetlerde pikir birliki hasil qilghanliqini otturigha qoydi.

Prézidént obama, öz hökümitining hindistan bilen tüzülgen yadro énérgiye kélishimini toluq ijra qilidighanliqini bildürdi. U mundaq dédi: " hökümitimiz, amérika- hindistan xelq ishlirigha ishlitidighan yadro kélishimini toluq ijra qilish iradisige keldi. Bu amérikining éksport miqdarini östürüpla qalmay, her ikki dölette xizmet pursiti yaritidu."

Hindistan bash ministiri singmu özining yadro qorallirining kéngiyip kétishining aldini élish jehette heriket qollinidighanliqini bildürdi.

Hindistan bash ministirimu bu nöwettiki amérika ziyaritide yene, rayon bixeterliki mesilisimu muhim témilarning biri bolghan. Amérika prézidéntni obama, hindistan bash ministiri bilen dölet halqighan tehditlerge ortaq taqabil turush jehette pikir birliki hasil qilghanliqini bildürdi.

Prézidént obama otken yili bombayda yüz bergen térrorluq hujumini tilgha alghandin kéyin mundaq dédi: " shundaq hujumlarning yene yüz bérip qélishning aldini élish üchün, biz qanun ijra qilish we axbarat toplash organlirimizni téximu yéqindin hemkarlashturushqa kélishtuq. Bular uchur-melumatlarda ortaqlishish qatarliqlarni öz ichige alidu."

Obama yene, hindistanning afghanistan'gha bériwatqan iqtisadi yardemlirige yuqiri baha berdi. Obama afghanistanda élip bériwatqan taliban'gha qarshi urushni ayaghlashturidighanliqini bildürdi we munularni qoshumche qildi: "biz ularning barliq iqtidarlirini parchilaymiz we axirlashturimiz hemde axirida ularning torini buzup tashlaymiz."

Erkin ekremning qarishiche, amérika, afghanistan we rayon bixeterliki jehette hindistanning yardimige mohtaj bolghandin bashqa yene, hindistanmu xitayning asiyada künsayin éship bériwatqan tesiri tüpeylidinmu amérika munasiwetlirini ilgiri sürüshke mohtaj iken.

Erkin ekremning bildürüshiche, manmaxan sing bu nöwetlik amérika ziyaritide yene, hindstan-xitay chégra ixtilapini obamaning semige salghan.

Erkin ekremning bildürüshiche yene, amérikining dölet menpe'etini qoghdash we xitayning hindi okyan'gha qarap kéngiyip kétishining aldini élishtimu amérika yenila hindistan bilen bolghan munasiwetlirini yaxshilashqa éhtiyajliq iken.

Prézidént obama seyshenbe küni kechte aqsarayda, hindistan bash ministiri manmaxan singning sheripige katta dölet ziyapiti berdi.

 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.