Xitay kanadaning dölet bixeterliki we démokratik tüzümige tehdit yetküzmekte

Mutexessisler we kishilik hoquq pa'aliyetchiliri, xitay hökümitining kanadagha singip kirishni jiddiyleshtürüp, kanadaning dölet bixeterliki we démokratik tüzümige tehdit séliwatqanliqini otturigha qoydi.
Ixtiyari muxbirimiz kamil
2010-11-30
Élxet
Pikir
Share
Print

Ötken heptining axirlirida, kanada parlaméntida xitay da'irilirining kanadagha singip kirishi heqqide muhakime yighini ötküzüldi. Yighinda söz qilghan mutexessisler we kishilik hoquq pa'aliyetchiliri, xitay hökümitining kanadagha singip kirishni jiddiyleshtürüp, kanadaning dölet bixeterliki we démokratik tüzümige tehdit séliwatqanliqini otturigha qoydi, shundaqla kanada hökümitining bu xil tehditke qarita muwapiq tedbirlerni qollunushini ündidi.

Muhakime yighinida söz qilghan, kanada jasusluqqa qarshi idarisi asiya mehkimisining sabiq bashliqi michél katsuya, kanada puqraliridin siyasetchilerge awaz bergende, özining mes'uliyiti we wijdani boyiche ish körüp, chet'el hökümetlirining tesirige uchrighan siyasetchilerge awaz bermeslikni, undaq bolmighanda, chet'el küchlirining kanada siyasitige qol tiqishigha téximu paydiliq shara'it yaritilidighanliqi we kanada az sanliqlar jem'iyetliri ichidiki siyasi pa'aliyetchiler we kishilik hoquq pa'aliyetchilirining téximu éghir ehwalfa qalidighanliqini tilgha élip:

"Nöwette kanadadiki az sanliqlar jem'iyetliri chet'el hökümetlirining küchlük tesirige uchrawatqan bolsimu, emma buninggha sel qaralmaqta. Alayluq, eslide xitaydin kelgen öktichiler xitay da'iriliri tehditining asasliq nishani bolmaqta. Emma, bezi kanadaliq siyasetchiler we emeldarlar xitay da'irilirining neziride düshmen dep qaralghan bu öktichilerni qoghdash uyaqta tursun, bu az sanliqlar jemiyetlirige mensup kishilerge yaxshichaq bolush we ularning awazigha érishish üchün, ular eslide mensup bolghan mustebit hökümetlerning teleplirini orunlimaqta we ulargha yardem bermekte" dep körsetti.

 Buningdin birqanche ay ilgiri, kanada jasusluqqa qarshi orginining emeldari richard faddén chet'el küchlirining, bolupmu xitay da'irilirining kanadadiki xitaylargha tewe teshkilat-jem'iyetlerge we kanada uniwérsitétlirigha singip kirishini jiddiyleshtürüwatqanliqi, shundaqla kanadadiki xitay millitidin bolghan siyasetchiler we emeldarlarning xitay da'irilirining tesirini yeni ularning buyrutmilirini qobul qiliwatqanliqi heqqide doklat élan qilghanidi. Lékin kanadadiki xitaygha mayil siyaset yürgüzidighan libéral partiyisi bilen yéngi démokratlar partiyisidin ibaret öktichi partiyiler, bu partiyilerge te'elluq bezi parlamént ezaliri we shundaqla kanadadiki xitay jem'iyetliri arqa-arqidin bayanat élan qilip, richard faddénning bu doklatini eyibligen, uning istipa bérishini we kanadadiki xitaylardin kechürüm sorishini telep qilghanidi.

Jasusluqqa qarshi sahede,30 nechche yilliq xizmet tejribisige ige bolghan, michél katsuya muhakime yighinida qilghan sözide, richard faddénning bu xil tehdittin qoghdinish heqqide kanada jama'itini agahlandurghanliqi shundaqla uning öz xizmitini mesuliyetchanliq bilen ada qilghanliqini tilgha élip:

"Kanada xewpsizlik idarisining bashliqi richard faddénning wezipisi kanada dölitini xeterlik ehwallardin qoghdash, yeni tehdit, qorqutush we térrorluqning aldini élish. Emma bu yallanma siyasetchiler pütün nepritini chet'el hökümetlirining kanada démokratiyisini buzushigha merkezleshtürmestin, eksinche richard faddén'gha qaratmaqta. Bu yerde saylam bilen kelgen bu siyasetchilerning kanadagha bolghan sadaqitige so'al qoyulishi kérek. Eger kanada chet'el hökümetlirining bu xil singip kirish tehditlerge sel qarisa, waqtida zörür tedbirlerni almisa, kéyin téximu éghir bedel töleshke mejbur bolidu, shundaqla chet'elning kanadadiki jasusluq heriketliri téximu paydiliq muhitqa érishidu" dédi.

U sözide bu xil boyni baghlan'ghan siyasetchilerni "siyasi pahishe", dep atidi.
 Kishilik hoquq pa'aliyetchisi micha'él kra'ig kanadada yashawatqan démokratik xitaylar, Uyghurlar, tibetlikler we falun teriqitidikilerning xitay hökümitining bésim, tehdit we ziyankeshliklirige uchrawatqanliqini eskertip:

"Bizning tenqidimizning obyékti xitay xelqi emes, belki xitay hökümiti, yeni ularning zadila tüzelmeydighan kishilik hoquq depsendichiliklirige qaritilghan. Qandaqtu kanada bilen xitay otturisidiki sodini buzush emes. Bu yighinning asasliq meqsitimu kanadaliqlarning bu xil tehditke qarita diqqet-étiwarini qozfashtin ibaret. Köp epsuski, kanada hazirghiche bu hushyarliqni körsetkini yoq", dédi.

Muhakime yighinida, xitay mesililiri boyiche mutexessis we ataqliq kishilik hoquq adwokati kliwé ansléy:

"Biz xitay kommunistliri we ularning dépini chalidighanlarning kanadadiki pa'aliyetlirige yol qoymasliqimiz, shundaqla atalmish pütün xitay jem'iyetlirining menpe'eti" ge wekil bolup söz qilishni yaxshi köridighan ashu kishilerdin hushyar bolushimiz kérek. Kanada hökümiti qaysi siyasetchining xitay hökümitining alahide imtiyazigha érishkenliki, yene qaysi emeldarlarning ularning bikarliq sayahet tekliplirini qobul qilghanliqi we buning qarshiliqida ularning xitay hökümitining qandaq teleplirini orundighanliqini jiddi tekshürüp, netijisini xelqqe ashkara qilishi kérek," dédi.

Bu yighin échilishning aldida, xitayning kanadadiki elchixanisi bilen bezi xitay jem'iyetliri bundaq bir yighinni kanada parlaméntida échishning kanada bilen xitay otturisidiki soda we bashqa munasiwetlerge yaman tesir béridifanliqini eskertip, kanada parlaméntidin bu yighinni toxtitish we uninggha sahibxanliq qilmasliqni telep qilghanidi.

Toluq bet