Kanadaliq térror mutexessisining neziridiki térrorizim we Uyghurlar mesilisi

Hindistanning mumbay shehiride yüz bergen térrorluq weqesidin kéyin, térror mesililiri dunya metbu'atlirining jümlidin kanada metbu'atining qayta munazire témisigha aylandi. Chünki mumbay shehiridiki weqe, amérikidiki 11 - séntebir weqesidin kéyin, dunyada yüz bergen chong térrorluq weqeliridin biri, dep qaralghanidi.
Muxbirimiz kamil tursun
2008-12-08
Share
Bombay-terror-305.jpg Süret, hindistanning eng chong shehiri, pul - muamile merkizi bolghan bombay shehiride, 11 ‏ - ayning 26‏ - küni kech saet 11 din 23 minut ötkende tosattin étilghan oq bilen bashlanghan térror hujumidin bir körünüsh.
AFP Photo

Kanada metbu'atliridiki munazirilerde ilgiri sürülüwatqan bir nuqta bolsa, térrorluq weqeliri dunya tinchliqigha jiddiy tehdit séliwatqan, döletler we milletler munasiwetlirige belgilik selbiy tesir körsitiwatqan mundaq nazuk bir peytte, bezi bir diktator döletlerning térror uqumini süy'istimal qilip, öktichi küchlerni, shundaqla öz hoquqliri üchün küresh qiliwatqan xelqlerni basturushni kücheytiwatqanliqi,11 - séntebir weqesidin kéyinki térrorluqqa qarshi urushning, bu diktator döletler üchün öktichilerdin öch alidighan pursetke aylan'ghanliqi, yeni ularning at aylixan'gha yol sarixan'gha, dégendek bir yolni tutiwatqanliqi qatarliqlardur.

Térrorgha qarshi urush süy'istimal qilinmaqta

Kanada k b k téléwiziyisi teripidin ötküzülgen munazirige qatnashqan kanadaliq ataqliq térror mutexessisi erk margolisning qarishiche, bezi diktator döletler heqiqeten amérika bashlighan térrorgha qarshi urushni süy'istimal qilmaqta we bu döletler atalmish térrorchi qalpiqini siyasi öktichiler yaki özlirige qarshi küchlerge kiydürüshke hedep urunmaqta.

Bu diktator döletler ichide xitay, misir we aljiriye qatarliqlar aldinqi qatarda turidu. Erk margolisning eskertishiche, misir bilen aljiriye bu xil yol arqiliq, hakimiyetke köz tikken siyasi öktichilerni yoqitishqa urun'ghan bolsa, xitay bu xil usul arqiliq, musteqilliqi we hoquqliri üchün küresh qiliwatqan Uyghur musulmanlirini basturush we bu Uyghurlarning obrazini xelq'arada xunükleshtürüsh meqsitige yetmekchi bolghan.

Uyghurlar musteqil siyasi gewdige ige xelq idi

Kanadaliq térror mutexessisi erk margolis Uyghurlar we sherqi türkistanning siyasi tarixi heqqide toxtilip: sherqi türkistan 40 - yillarda, özining musteqilliqini élan qilghanidi. Nöwette biz, bu rayonni shinjang Uyghur aptonom rayoni dep atawatimiz. Xitayning gherbige jaylashqan, asasliq ahalisi musulman Uyghurlar bolghan bu rayon, eyni waqitta, tibet bilen oxshash bir mezgilde xitay teripidin mustemlike qilin'ghanidi.

Uyghurlar, 1949 - yilidin béri, özining musteqilliqini qaytidin qolgha keltürüsh üchün küresh qilip keldi, dédi. U sözide xitay da'irilirining nöwette bu rayon'gha xitay köchmenlirini köplep köchürüsh arqiliq, bu rayondiki, Uyghurlargha paydiliq bolghan nopus tengpungluqini özgertishke urunuwatqanliqini we zémin igisi bolghan Uyghurlargha qarita chetke qéqish siyasetlirini yürgüzüwatqanliqini eskertidu.

Uyghurlarning qarshiliq heriketlirining xaraktéri burmilanmaqta

Térror mutexessisi erk margolis xitay da'irilirining Uyghurlarning qarshiliq heriketlirige islamiy tüs bérip, bu heriketlerning xaraktérini burmilawatqanliqini, bu arqiliq musteqilliqi üchün küresh qiliwatqan Uyghurlarni islamiy térrorchi qilip körsitishke urun'ghanliqini eskertip: Uyghur aptonom rayonida Uyghurlar, bomba partlitish we naraziliq namayishi élip bérishqa oxshash yollar arqiliq, xitay da'irilirige bolghan naraziliqini ipadilimekte. Lékin bu xil heriketler xitayning bixeterlikige chong tehdit shekillendürmidi. Rastini éytqanda Uyghurlarning heriketlirini islamiy heriket déyishke bolmaydu.

Islamiy heriket déyish Uyghurlarning herikitining xaraktérini burmilighanliqtur. Buninggha xitay köchmenlirining Uyghur aptonom rayonigha köplep éqip kélishige qarshi turush we özining milliy kimlikini saqlash üchün küresh qiliwatqan Uyghur milletchilik herikiti, dep tebir bersek eng toghra bolidu. Bu xil heriketler tibettimu oxshashla yüz bermekte, dédi.

Térrorchiliqqa baghlash xitayning siyasi oyuni

Erk margolis xitay da'irilirining sherqi türkistan islamiy herikiti teshkilatini elqa'ide teshkilati bilen baghlash urunushi heqqide toxtilip: "bizning qolimizda bu teshkilatning elqa'ide teshkilati bilen baghlinidighanliqi heqqide héchqandaq pakit yoq. Sherqi türkistan islamiy herikiti teshkilatining bezi rehberliri afghanistanda turghanliqi bilen bu teshkilatni elqa'ide bilen baghlashqa bolmaydu. Xitay da'irilirining hedisila Uyghurlarni we sherqi türkistan islam herikiti teshkilatini elqa'idige oxshash térrorchi teshkilat bilen baghlashqa urunushi siyasi oyundin bashqa nerse emes," dédi.
 
Erk margolis kanada k b k téléwiziyisidiki munaziride, xitay da'irilirining özini térrorning qurbani qilip körsitish üchün, Uyghur rayonida yüz bergen weqelerni hedep köptürüp körsitiwatqanliqi, emma ular tilgha éliwatqan atalmish térrorluq weqelirining pakit asasining gumanliq ikenliki we kishilerde shübhe tughduruwatqanliqi qatarliqlarnimu alahide tilgha alidu.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet