Amérika mu'awin prézidénti chéniy kawkaziye ziyaritini bashlidi

Amérika mu'awin prézidénti dik chéniy künsayin jiddiylishiwatqan kawkaziyini chöridigen weziyetning tereqqiyatigha egiship, mezkur qiziq nuqtidiki ezerbeyjan, gruziye shuningdek sherqiy yawropadiki ukra'iniyige qaratqan mexsus sepirini bashlidi.
Muxbirimiz ümidwar xewiri
2008-09-03
Share
Cheney-Azerbeyjan-305 Amérika muawin prézidénti chéniy kawkaziye ziyaritini ezerbeyjandin bashlidi. Sürette, dik chéniy baku ayrodrumida kütüwélinghan körünüsh.
AFP Photo
 Amérika jumhuriyetchiler partiyisining döletlik qurultiyi échiliwatqan shuningdek jumhuriyetchiler partiyisining namzati jon mikkéyin bilen démokratlar partiyisidin kélip chiqqan barak obamaning kélerki qétimliq prézidéntliq ornini qolgha keltürüshni meqset qilghan saylam pa'aliyetliri ewji éliwatqan peytke toghra kelgen mezkur seper xelq'ara közetküchilerning diqqet neziridin orun aldi.

Mu'awin prézidént chéniy ependi charshenbe küni gruziyining qoshnisi hemde kawkaziyidiki muhim néfit ishlepchiqarghuchi memliket ezerbeyjan paytexti bakugha yétip kélip, özining bu qétim sepirining muqeddimisini bashlidi.

Dik chéniyning ziyariti qandaq ehwal astida bashlandi?

Amérika mu'awin prézidénti dik chéniyning kawkaziye ziyariti töwendikidek muhim weziyet tereqqiyati jeryanida bashlandi. Yeni düshenbe küni yawropa ittipaqi jiddiy yighin chaqirip, rusiyining jenubiy ossétiye we abxaziyining musteqilliqini étirap qilishini öz ichige alghan heriketlirige nisbeten qandaq chare qollinish hem rusiye bilen qandaq shekilde yéngi munasiwet ornitish mesilisini muzakire qildi. Yawropa ittipaqi ezaliri polsha qatarliq döletlerning rusiyige émbargo qollinishtin ibaret qattiq chare qollinish pikri bilen italiyining undaq qilmay, söhbet arqiliq mesilini hel qilish pikrini muzakire qildi. Qattiq chare qollanmasliq pikrini gérmaniye, fransiye qatarliq köp döletler qollighan bolup, uchurlardin qarighanda, charshenbe küni yawropa ittipaqi qarar qobul qilghan bolsimu, lékin, rusiyini dunya soda teshkilatigha kirgüzmeslik, uning yawropa bilen bolghan banka, soda munasiwetlirini boghush qatarliqlarni öz ichige alghan émbargo qollinish chariliri qollashqa érishelmey, eksiche gruziye we rusiyidin ibaret her ikkila terepning kawkaziye weziyitining jiddiyliship kétishige seweb bolghanliqi tekitlendi. Qararda rusiyining gruziyidin qoshun chékindürüshi yene otturigha qoyulghan.

Bu künlerde rusiye prézidénti médwédéw chet'el muxbirlirining ziyaritini qobul qilip, rusiyining yawropa ittipaqining qandaq qattiq chare qollinishidin qorqmaydighanliqini jakarlidi hemde gruzin prézidénti sakashiwilini " siyasiy jeset" dep eyiblidi. Uning aldida yene rusiye rehbiri amérikini tenqid qilip, rusiyining hetta soghuq munasiwetler urushidinmu endishe qilmaydighanliqi bilen agahlandurdi. Weziyetning tereqqiyatigha egiship, seyshenbe küni, gruziye bilen rusiye arisidiki diplomatik munasiwet resmiy üzüp tashlinip, ikkila terep öz elchixanilirini taqidi. Shuning bilen bir waqitta yene nato baltiq déngizi boyidiki uch jumhuriyetning bixeterlikini qoghdaydighanliqini jakarlidi.

Rusiye bir tereptin gherbke qattiq pozitsiyisini bildürsimu, lékin yene bir tereptin yenila xelq'araliq qollashlargha érishish siyasitini dawamlashturdi, 28 - awghust küni bolsa, rusiye, xitay, qazaqistan qatarliq 6 shangxey hemkarliq teshkilatigha eza döletler bashliqliri düshenbige toplandi. Bu yighin'gha gherb bilen riqabetlishiwatqan iran rehbiri exmedi nijatmu ishtirak qildi. Rusiye prézidénti dmitry médwédéw xitay re'isi xu jintaw bilen ayrip söhbetleshken hemde uningdin we shangxey hemkarliq teshkilatidin jenubiy ossétiye we abxaziyining musteqilliqini étirap qilishni kütken bolsimu, lékin éniq jawabqa érishelmidi, emma, xitay we shangxey guruhidikiler rusiyining kawkaziyidiki heriketlirini qollaydighanliqini bildürüsh bilen özlirining yenila rusiye terepte ikenlikini körsitishti.

Yighindin kéyin xitay re'isi xu jintaw türkmenistanni ziyaret qilip, türkmenistan bilen xitayning énérgiye hemkarliqini ashurushqa pütüshken. Shuninggha egiship, düshenbe we seyshenbe künliri bolsa, rusiye bash ministiri wladimir putin özbékistanni resmiy ziyaret qilip, özbékistanning rusiyige téximu köp tebi'iy gaz sétishini hemde bahaning yawropa ölchimide bolidighanliqini bildürdi. Közetküchiler putinning bu ziyaritining asasliq meqsitining özbékistanni rusiye bilen téximu baghlap, uning amérika bilen munasiwetlirini qoyuqlashturushini tosush dep tehlil qilishti.

Chéniyning ziyaritining meqsiti

Xelq'ara metbu'atlar dik chéniyning ziyaritining tüp meqsiti heqqide her xil qarashlarni élan qilmaqta. B b s agéntliqining bu heqtiki maqaliside körsitilishiche, chéniyning kawkaziyige qaratqan ziyaritidiki asasliq muddi'a énérgiye bolup, amérika baku - tiblis - jeyhan néfit aqquzush turuba yoli arqiliq ottura yer déngizi rayonigha chaqirilidighan kaspi boyi néfitlirige qiziqidu.

En'giliyining "dewr " mejmu'esi bolsa, ezerbeyjan, gruziye we ukra'iniye gherbning asiyadiki énérgiye igilirini qolgha keltürüshtiki küreshliride aldinqi orunda turidu, dep yazdi hemde chéniyning kaspi déngizi boyidiki néfit we tebi'iy gazlarni gherbke mangdurush idiyisining asaschiliridin biri ikenlikini, shunga uning bu qétimqi sepiride énérgiye istratégiyisining muhim orunda ikenlikini yazdi. Biraq, rusiyining qarishi bashqichirek bolup, rusiyining itartas agéntliqining xewer qilishiche, rusiye tashqi ishlar ministirlikining wekili andréy néstérénko chéniyning ziyaritide amérikining gruziyining herbiy küchlirini eslige keltürüshke yardem körsitish bilen munasiwetlik ikenlikini ilgiri sürüp, " amérikining gruziye qoralliq küchlirini eslige keltürüsh chaqiriqi weziyetni muqimlashturmaydu, kütüshimiz kérek, chéniy gruziyini ziyaret qilghanda, weziyetni qandaq bahalaydikin, tiblisqa barliq weyran bolghan herbiy iqtidarini eslige keltürüsh lazimliqi heqqidiki chaqiriqlar, rayonning weziyitini muqimlashturmaydu hem médwédéw - sarkoziy pilanigha uyghun emes" deydu.

Rusiye bixeterlik ishliri rehbiri patrushéw amérikining sakashiwilini qollishining meqsitining énérgiye bilen munasiwetlik ikenlikini tekitlep," amérikining sakashiwilini gruziyige qoyushtiki meqsiti kawkazning néfit we tebi'iy gazlirini élishtur" dégenlikini yazidu rusiyining "newsru" uchur tori. Biraq, amérika bilen yawropa ittipaqining gruziye - rusiye toqunushi heqqidiki qarishi rusiyidin perqliq bolup, amérika we yawropa ittipaqi bashtin axiri rusiyining kawkaziye hem ukra'iniyidiki heriketlirini agahlandurup, rayondiki démokratik islahat we özgirishlerni izchil qollap kelmekte.

Sabiq sowét ittipaqidin ayrilip musteqil bolghan gruziye, ukra'iniye hemde baltiq déngizi boyidiki latwiye, litwa we éstoniye jumhuriyetliri rusiyini zomigerlik bilen tenqid qilip, gherb bilen, jümlidin nato bilen yéqinlishish we hemkarlishish yolini tutqan idi. Sakashiwili hakimiyetke chiqqandin kéyin gruziye rusiyige qarshi meydanidin izchil yanmay, eksiche amérika we yawropa ittipaqigha mayil siyaset yürgüzdi. 8 - Awghust küni rusiye qoshunliri gruziyige hujum qozghighandin buyan amérika izchil rusiyini eyiblep keldi hetta mu'awin prézidént dik chéniy amérikining öz ittipaqchisi gruziyining tajawuzchiliqqa uchrishigha qarap turmaydighanliqini, eksiche buning rusiye üchün yaman aqiwet élip kélidighanliqini bildürgen idi. Közetküchiler chéniyning bu qétimqi ziyaritining amérikining gruziyini qet'iy qollash meydanini ipadilesh bilen birge yene rusiyining kawkaziye we sherqiy yawropada öz tesirini qayta tiklesh oyigha agahlandurush bérip qoyushni meqset qilghan bolushi mumkinliki perez qilishmaqta.

Gherb gruziyige zor iqtisadiy yardem bermekchi

Bu qétimqi töt künlük herbiy hujumda rusiye gruziyini herbiy - iqtisadiy jehettin éghir ziyan'gha uchratqan bolsimu, lékin bu gruziyini gherbning zor derijide yardimige érishish pursitige érishtürdi. En'giliyining " maliye waqti" géziti maqale élan qilip, chéynining ziyaritining amérikining gruziye we kawkaziyidiki ornini téximu mustehkemlesh ikenlikini ilgiri sürüsh bilen uning amérikining tiblisqa bir milyard dollar qimmitide yardem béridighanliqini jakarlaydighanliqini körsetti.

Bu gézitning yézishiche, yene xelq'ara pul fondi gruziyige 750 milyon dollarliq zayom bérip turmaqchi. Gruziye da'iriliri yene dunya bankisidin 350 milyon dollar, yawropa ittipaqidin bir milyard yéwro élishni hésablighan. Mezkur yardemler gruziye üchün ghayet zor maddiy qollash bolup hésablinidiken.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet