Хәлқара кәчүрүм тәшкилати: өлүм җазасини бикар қилиш дәври йетип кәлди

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати 2010-йили дуняда 527 кишигә өлүм җазаси берилип иҗра қилинғанлиқини билдүрүш билән биргә, хитайниң өлүм җазаси иҗра қилиш әһвали үстидә алаһидә тохталған.
Мухбиримиз әқидә
2011.03.29
olum-jazasi-korsetmisi-305.jpg 2009-Йили пуқралириға өлүм җазаси бәргән дөләтләрниң көрсәтмиси. Хитай өлүм җазаси бәргән адәм сани 1000 фин ешип кәткән.
AFP

Хитайда әслидә қанчилик адәмниң өлүм җазаси билән өлтүрүлидиғанлиқи сир һалитидә икәнликини билдүргән кәчүрүм тәшкилати вәкили лора мойә ханим, хитайда қанчилик адәмгә өлүм җазаси иҗра қилинғанлиқи тоғрисида һөкүмәт елан қилған статистикиға ишиниш әсла мумкин әмәс дәйду.

Лора ханим сөзидә йәнә мундақ дәйду:
“хитай өлүм җазасиға мунасивәтлик мәлуматларни һечқачан ашкара билдүргән әмәс, биз қолға чүшүргән мәлуматларға қариғанда, хитайда һәр йили миңлиған киши намсиз вә сәвәбсиз қәтлиам қилинмақта.”

Лора мойе хитайдики сиясий вә иҗтимаий вәзийәтниң еғир болушиға қаримай, амминиң өлүм җазасиға болған қаршилиқиниң күнсери күчийип бериватқанлиқини билдүргән.

Йеқинда елип берилған көзитиш нәтиҗисидин мәлум болушичә, хитайда өлүм җазаси иҗра қилиш әһвали бурунқиға қариғанда бир қәдәр азайған болуп, һөкүмәт хәлқиниң бу җәһәттики наразилиқидин азрақ чүчүгән, буниңдин башқа хәлқара җамаәтниң хитайға көрсәткән бесимиму көрүнәрлик дәриҗидә тәсир көрсәткән, болупму иқтисадий вә парихорлуқ җинайити билән әйибләнгүчиләрниң бурунқиға қариғанда өлүм җазаси билән аз җазаланғанлиқи испатланған.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати йәнә, малайшия, шималий корийә вә вйетнамда қанчилик адәмниң өлтүрүлгәнликидин толуқ хәвәрдар болалмайватқанлиқини билдүргәндин сирт, иранда өткән йили 252 адәмниң өлүм җазасиға учриғанлиқини, йәмәндә 53, америкида 46 адәм өлтүрүлгәнликини тәкитлигән.

Америка қошма штатлирида өлүм җазасиға қаршилиқ билдүрүш юқири дәриҗидә әвҗ алған болуп, буниң тәсиридә йеқинда илинойс штатида өлүм җазаси бикар қилинған вә америкиниң16 штатида өлүм җазасини бикар қилиш қарари мақулланған.

Һазирға қәдәр өзбекистан, қазақистан, қирғизистан вә түркмәнистан қатарлиқ 139 дөләт өлүм җазасини бикар қилиш йолини таллиған болуп, 2004-йилидин буян таҗикистанда өлүм җазаси иҗра қилиш тоңлитилған, бирақ рәсмий йосунда бикар қилинмиған.

2010-Йили өлүм җазасидин ваз кәчкән пәқәт бирла африқа қитәси мәркизигә җайлашқан габондир дөлити икән.

Доклатта йәнә, нөвәттә һөкүмәткә қарши қозғалған әрәб дөләтлиридин ливийә, сүрийә вә йәмән әң көп өлүм җазаси иҗра қилидиған 10 дөләтниң ичидә икәнлики оттуриға қоюлған.

Лора мойениң ейтишичә, йеқин шәрқ вә шималий африқиниң көплигән дөләтлиридә иҗабий өзгиришләр мәйданға кәлгән болуп, мәсилән, маракәш, мисир, тунис, иорданийә, кувәйт, ливан вә бирләшкән әрәб хәлипилики қатарлиқ дөләтләрдә бу җәһәттә муәййән өзгиришләр мәйданға кәлгән.

2010-Йили декабир ейида бирләшкән дөләтләр тәшкилати омумий йиғинида өлүм җазасини бикар қилишқа қаритилған қарар лайиһиси авазға қоюлғанда, 109 дөләтниң мақуллуқи, 41 дөләтниң рәт қилишиға учриған. 39 Дөләт бу мәсилигә һечқандақ ипадә билдүрмәй аваз бериштин ваз кәчкән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.