Мо йән нобил әдәбият мукапатиға қандақ еришти?

Хитай язғучиси мо йәнниң нобил мукапатиға еришиши хитайни хошал қилған болсиму, нурғун кишиләрни әҗәпләндүрди, бәзиләрни һәтта ғәзәпләндүрди. Бир қисим ғәрб язғучилири нобил мукапати комитетиниң бу қетимқи мукапат намзатини хата таллиғанлиқини илгири сүрсә, йәнә бир қисим кишиләр бу қетимқи мукапатниң сиясий үчүн хизмәт қилғанлиқини тәкитлиди. Төвәндә ахбарат вастилиридә бу тоғрисида елан қилинған баһалардики қисмән пикирләрни таллап диққитиңларға сунимиз.

Германларниң инкаси:

Германийә мәтбуатлирида бу қетимқи нобел әдәбият мукапати тоғрисида көп мулаһизиләр елан қилинған болсиму, буларниң ичидә мо йәнни яхши билидиған, узун йиллардин бери мо йәнниң әсәрлирини тәнқидләп кәлгән кубинниң көз қариши диққәтни чекиду.

Германийилик мәшһур хитайшунаш, язғучи волфгаң кубинниң 12 - өктәбир бейҗиңда туруп германийә ахбарат вастилиригә билдүргән пикри бойичә ейтқанда, бу қетим нобел әдәбият мукапатиға еришкән хитай язғучиси мо йән: биринчидин, компартийә әзаси вә компартийиниң садиқ муриди. У һечқачан хитайда кишилик һоқуқ, демократийини тәшәббус қилип бақмиған. Иккинчидин, һазирға қәдәр елан қилған әсәрлириниң һәммиси базар қоғлишиш муддиасидин оттуриға чиққан болуп, мо йән аҗайип - ғарайип вәқә һәм әпсаниләрни баш тема қилип әсәр язидиған, турақлиқ идийиси болмиған бир адәм. Мо йән өзи “язғучи үчүн идийиниң лазими йоқ, язсила болди” дегән қарашни тәкитләйдиған бирси. Үчинчидин, униң енгилизчиға тәрҗимә қилинған әсәрлириниң һәммиси униң әсли әсәрлиридин ғайәт зор дәриҗидә пәрқлиниду, мо йәнниң әсәрлири америкилиқ һовард голдблат дегән мәшһур бир тәрҗиманниң қолидин чиқти. Бу тәрҗиман мо йәнниң әсәрлиридики пүтүн аҗизлиқларни йоқитип, уни сөз вә җүмлә бойичә әмәс, бир гәвдә һаләттә тәрҗимә қилип ишләп ғәрбкә лайиқ бир әсәр һалитигә кәлтүрүп елан қилишни узун йил давамлаштурди. Мо йәнниң германчә вә башқа тилларға тәрҗимә қилинған әсәрлириниң һәммиси хитайчидин әмәс, бәлки енгилизчидин бивастә өрүлди. Мо йәнниң тәлийи мана бу йәрдә. Төтинчидин, бу қетимқи нобил әдәбият мукапати мо йән вә униң әсәрлиригә әмәс, бәлки хитайға берилди. Лю шавбоға мукапат бериш түпәйли пәйда болған хитай - норвегийә арисидики соғуқчилиқни пәсәйтиш мәқсәт қилинди.

язғучи волфгаң кубинниң билдүрүшичә, бу йилқи нобел әдәбият мукапатиниң мойәнгә берилишиниң хата болғанлиқи узунға қалмай испатлиниду. Баш шитаби германийиниң франкфурт шәһиридә болған шәрқий түркистан күлтүр мәркизиниң рәиси күрәш атахан әпәндиму бу мукапатниң мойәнгә берилгәнликини тәнқид қилди.

Хитайларниң инкаси:

Хитайда мо йәнниң нобел әдәбият мукапатиға еришкәнлики көп тәнтәнә қилинди. Лекин бәзиләр мо йәндинму илғар язарларниң басурулуп қалғанлиқи һәм түрмиләргә бәнт қилинғанлиқини көздә тутуп, бу мукапаттин анчә хөшал әмәсликини ипадиләшти. Тор язарлиридин бири 12 - өктәбир “җуңго компартийисиниң шәрәплик әзаси, хәлқ азадлиқ армийисиниң сабиқ офетсири, садиқ коммунизм җәңчиси, мәвҗут түзүлминиң сәмимий һимайичиси, германийә китап йәрмәнкисини инкар қилғучи мо йәнниң бу мукапатқа еришкәнликини қизғин тәбрикләймиз” дәп һәҗвий қилип язған болса, хитайниң хәлқ тори баш мақалә елан қилип “тунҗи қетим җуңго тәвәликидики бир язғучи бу мукапатқа еришти. Бу күнни җуңго язғучилири бәк узун күтти, җуңго хәлқиму бәк узун күтти” дәп дәбдәбә қилди.

Б б с ниң 12 - өктәбирдики учурлирида көрситилишичә, хоңкоңда нәшрдин чиқидиған “сәһәр гезити” елан қилған бир мақалидә мо йәнни “хитайдики қәләмкәшләрниң әркинликини чәкләшкә һәссә қошқан шәхс, униң нобел мукапатиға еришиш салаһийити йоқ” дәп атиған. “алма гезити” болса мо йәнни “меңә ююш мутәхәәсиси. Нобел мукапатиниң униңға берилиши чоң бир мәсхирә” дәп язған. Чәтәлдики хитай сиясий паалийәтчилири вә әдиплиридин ту җе, ляв йиву, вей җиңшиң, сав чаңчиң қатарлиқ нурғунлиған кишиләр бу қетимқи әдәбият мукапатиниң мо йәнгә берилгәнликидин мәмнун болмиди.