Ички моңғулда хитай танкилири коча чарлашни башлиди

Ички моңғулда партлиған наразилиқ намайишлиридин кейин, хитай һөкүмити ички моңғулниң шилинғол вилайити һәм мәркизи көкхот шәһри қатарлиқ җайларда җиддий һаләт йүргүзүлгәнликини җакарлиған.
Мухбиримиз меһрибан
2011.06.02
xitay-herbiy-mongghul-305.jpg Хитай қораллиқ сақчилири моңғул педагогика университетиниң алдида. 2011-Йили 31-май. Көкхот.
SMHRIC

Радиомиз игилигән учурлардин мәлум болушичә, нөвәттә ички моңғулниң көкхот қатарлиқ җайлирида хитай һәрбий қошунлириниң танкилири кочиларда чарлаш елип бармақта икән.

Чәтәлләрдики моңғул тәшкилатлиридин ички моңғул хәлқ партийисиниң баш катипи кәриед кувасгалт әпәнди һәм җәнуби моңғулийә учур мәркизи хадими дүгүрҗаб әпәнди қатарлиқларниң билдүрүшичә, ички моңғулда партлиған моңғулларниң наразилиқ намайишидин кейин, хитай һөкүмитиниң районға қаратқан қамали барғанчә күчәймәктә икән.

Ички моңғул хәлқ партийисиниң японийидики баш катипи кәриед кувасгалт әпәндиниң билдүрүшичә, өткән һәптиниң ахиридин башлап ички моңғулниң шилинғол аймиқи, көкхот шәһәрлиридә җиддийләшкән вәзийәт, 30-майдин башлап пүткүл ички моңғул райониниң һәрқайси җайлириға кеңәйгән.

Кәриед әпәнди өзлириниң райондин игилигән әһвални баян қилип мундақ деди: игилишимизчә, нөвәттә хитай һөкүмәт даирилири ички моңғулға 1989-йилидики тйәнәнмен оқуғучилар һәрикитини бастурған 38-армийисини йөткәп кәпту. Ички моңғулдики университет вә оттура мәктәпләрдә нормал паалийәтләр чәклинип, мәктәпләргә әскәрләр орунлишипту. Йәрлик даириләр пүткүл ички моңғул районида бу хил җиддий һаләтниң 6-июнғичә давамлишидиғанлиқини ички моңғулдики телевизийә һәм йәрлик гезитләрдә уқтуруш қилипту. Ички моңғулда зиярәт қиливатқан чәтәл мухбирлири бизгә бәргән учурлардин район вәзийитигә аит әһваллардин хәвәр еливатимиз. Әмма, һазир ички моңғулниң сирт билән болған барлиқ телефон алақилири үзүветилгәнлики үчүн райондин йәниму ичкириләп мәлумат елишта қийниливатимиз.

 Әркин асия радиосиниң гуаңдуң бөлүмигә учур бәргән бир хитай пуқраси өзи ички моңғулда көргән әһвалдин бәргән учуридин мәлум болушичә, нөвәттә ички моңғулда җиддий һаләт йүргүзүлүп, қораллиқ сақчилар көпәйтилипла қалмастин, хитайниң һәрбий танка-броневиклири шәһәр кочилирида чарлашни кечә-күндүз давамлаштурмақта икән.

Хитай пуқраси: көкхот шәһиридин пойизға чиққинимизда, көкхот пойиз истансисиниң 1-дәриҗилик һәрбий һаләттә турғинини көрдүм. Вогзалдики алаһидә сақчи хадимлири оқ өтмәйдиған кийимләрни кийип, қоллирида аптоматларни тутқан һалда, қораллирини йолучиларға қаритип турупту. Пойиз лоңхуа шәһиригә кәлгәндә болса коча чарлашқа чиққан танкиларни көрдуқ, кочиларда қатар-қатар сақчи аптомобиллири, санҗақ-санҗақ әскәрләр сәп болуп чарлаш елип бериветипту.

Бу бу хитай пуқраси йәнә өзиниң бу мәнзирини көргән чағдики туйғусини ипадиләп мундақ дегән: мән көз алдимдики бу мәнзирини көрүп, бешим айлинип кәтти вә хизмәтдашлиримға шундақ дедим, булар немә қиливатиду? әсли хәлқ һөкүмити хәлқ үчүн хизмәт қилиши керәк иди. Әмма һазир улар хәлқтин қорқуп бу һалға келип қапту.

Мәркизи ню-йорктики җәнубий моңғулийә учур мәркизиниң хадими дүгүрҗаб әпәнди, өзлириниң район һәққидә игилигән әһвалларни уйғур тилида баян қилди.

Дүгүрҗаб әпәнди район вәзийитиниң җиддийликини билдүрүп, хитай һөкүмәт даирилири райондики интернет вә телефон алақисини қамал қилғини үчүн, өзлириниң өткән һәптә шилинғол аймиқида қолға елинған 40 нәччә моңғул чарвичидин башқа, йеңидин қолға елинған кишиләр һәққидә учурға еришәлмигәнликини, әмма хитай даирилири тәрипидин вәқәгә мунасивәтлик дәп қолға елинған кишиләрниң өзлири мөлчәр қилғандин көп бөлиши мумкинликини илгири сүрди.

Радиомизға учур йәткүзгән бир хитай пуқраси йәнә шилинғол аймиқи тәвәсидики дуканларда өткән һәптидин башлап, пуқраларға һарақ сетиш чәкләнгәнликини билдүрди. У мундақ деди: һазир һөкүмәт даирилири бу йәрдә қавақхана һәм һарақ дуканлирида һарақ сетишни чәкләватиду. Һөкүмәт пуқраларниң һарақ ичип җедәл чиқиришидин әнсирәватса керәк.

Дүгүрҗаб әпәнди, хитай һөкүмәт даирилириниң шилинғул аймиқида йүз бәргән наразилиқ намайишиниң һәқиқий сәвәби үстидә издинишниң орниға, пуқраларға қарита һәр хил чәклимиләрни чиқирип, район вәзийитини техиму қатмал һаләткә әкелип қойғанлиқини тәкитлиди.

Дүгүрҗаб әпәнди хитай һөкүмитиниң ички моңғулда йүз бәргән наразилиқ намайишиғиму, илгири тибәт һәм шәрқий түркистанда йүз бәргән вәқәләрни бастурушқа охшаш усул қоллиниватқанлиқини илгири сүрди.

Дүгүрҗаб әпәнди сөзидә йәнә, хитай һөкүмитиниң һазир моңғулларға қарита, шәрқий түркистан уйғурлири һәм тибәтләрни бастурғанға охшаш усулни қоллинип, қаттиқ қол васитә арқилиқ район вәзийитини контрол қиливатқанлиқини билдүрди. У хитай һөкүмитиниң һөкүмәт хизмитидики сәвәнликләрни һәм райондики моңғулларға қаратқан кәмситиш сияситини түзитишниң орниға, районда йүз бәргән моңғулларниң наразилиқ һәрикәтлирини “чәтәлләрдики моңғул тәшкилатлириниң қутратқулуқ қилиши билән йүз бәргән аз сандикиләрниң қалаймиқанчилиқи” дәп тәшвиқ қилиш арқилиқ, йәнә бир қетимлиқ зор көләмлик бастуруш үчүн баһанә издәватқанлиқини әйиблиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.