Obama nobél tinchliq mukapatini tapshuruwaldi

Süret, 10 - dékabir küni, prézidént obama norwégiye paytexti oslo shehirining sheher merkizi zalida nonél mukapatini tapshuruwalghan körünüsh.

Xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri bolsa obamaning kishilik hoquq sahesidiki ish izlirigha shübhi bilen qarimaqta.

Amérika prézidénti barak obama peyshenbe küni, norwégiye paytexti oslodiki nobél mukapatini tarqitish murasimida söz qilip, nobél komitétining nahayiti köp talash - tartish qozghighan bu qétimqi tinchliq mukapatini nahayiti kemterlik bilen qobul qildi.

Obama, "dunya sehnisidiki xizmiti"ning bashlan'ghuch nuqtisida turuwatqanliqini eskertip, "melum menidin éytqanda,  men dunya sehnisidiki xizmitimning axirqi basquchida emes, belki bashlan'ghuch nuqtisida turmaqtimen. Méning netijem ilgiri bu mukapatqa érishken shwétzér, king, marshal we mandilagha oxshash büyüklerge sélishturghanda erzigüdek emes" dep körsetti.

Obama nobél mukapati tarixidiki urush mezgilide nobél tinchliq mukapatigha érishken tunji dölet rehbiri bolup, u mukapat tarqitish murasimidiki sözide bu mesilini tilgha aldi. Obama taliban we el -qa'idige qarshi urushning amérika xalap qozghighan urush emesliki, bu amérikining 2001 - yili 11 - séntebirde yüz bergen nyu -york we washin'gtondiki térrorluq hujumgha qayturghan inkasi ikenlikini eskertti. Obama mundaq deydu" : biz urush mezgilide turuwatimiz. Shundaqla men minglighan yash amérikiliqlarni yiraq bir zémin'gha ewetip, urush qilishqa orunlashturush mes'uliyitini ijra qiliwatimen. Beziler ölidu, beziler öltürülidu. Shunga men bu yerge qoralliq toqunushning bedili qandaq bolidighanliqigha a'it nahayiti sezgür bir tuyghu bilen keldim. Bu tuyghu urush bilen tinchliqning munasiwitige hemde biri yene birining ornini alidighan qiyin so'allargha da'ir bir tuyghudur."

Obama 1964 ‏ - yildiki nobél tinchliq mukapatining sahibi martén lutir king bashchiliqidiki zorawanliqsiz yolida héchqandaq ajizliq yoqluqi, lékin buning birdin -bir yol bolalmighanliqini eskertip, özining amérika xelqi duch kelgen tehdit aldida amalsiz qarap turalmaydighanliqini bildürdi. U, "zorawanliqsiz bir heriket gitlér armiyisini tosup qalalmayti. Söhbet el‏ -qa'idini qoral tashlashqa qayil qilalmaytti. Bezi chaghda qoral küchini zörür, dep qarash ümidsizlikni teshebbus qilghanliq emes. Bu tarixni tonush, insanning takamulsizliqi we sewebni bilish iqtidaridiki cheklimini ipadileydu," deydu.

Prézidént obama oslodiki mukapat tarqitish yighinigha qatnishidighan harpa küni, merkizi london we nyu -yorktiki ikki chong xelq'ara kishilik hoquq teshkilati bayanat élan qilip, obamaning kishilik hoquq sahesidiki tirishchanliqigha shübhilik baha bergen.

Xelq'ara kechürüm teshkilati amérika bölümining ijra'iye diréktori larriy koks, obamani xitaydiki kishilik hoquq weziyitige köz yumup, xitaygha yéterlik bésim ishletmeslik bilen eyibligen.

"Washin'gton pochta géziti"ning 10 - dékabirdiki xewirige qarighanda, larriy koks, "obama, nobél mukapati sahibi angsen sukyiningkige oxshash bezi mesililerni otturigha qoyghan bolsimu, xitaydiki kishilik hoquq weziyitini yéterlik derijide qet'iylik bilen otturigha qoymidi. Bu mesile bashqa éhtiyajlar sewebi sözleshke tégishlik yerde sözlenmidi"dégen.

Mezkur gézitning xewiride yene, kishilik hoquqni közitish teshkilatining mu'awin diréktori karrol bogért, obama hökümitide amérika kishilik hoquqni tekitleshni azaytsa, amérikining xelq'ara mesililerde oynaydighan roli küchiyidu, deydighan qarash barliqini eskertip, "kishilik hoquqni otturigha qoysa amérikining orni ajizlaydu, deydighan bu qarash xata bir hökümdur. Bu mesilide süküt qilish obamani ajiz körsitiwatidu" dep tekitligen.

Halbuki, obama nobél mukapatini tapshuruwélish murasimidiki sözide özining istibdat döletler bilen alaqe qilish siyasitini aqlap, bu döletlerge yéngi bir yolda méngishi üchün ishikni échish kéreklikini eskertti.

Obama mundaq deydu" :kishilik hoquqni ilgiri sürüsh, yalghuz élip barghini bolidighan nerse emes. Bu waqit serp qilish we diplomatik tirishchanliqlarni telep qilidu. Men shuni bilimenki zomiger hakimiyetler bilen bolghan mu'amilide ghezep nepretke tayan'ghili bolmaydu. Di'alog élip barmay émbargo qoyush, söhbet élip barmay tenqid qilish ünümlük netijide bermeydu."