Америкида қанунсиз көчмәнләр мәсилиси җиддий мәсилигә айланди

Қоллирида һечқандақ қануний рәсмийити болмиған 12 милйонға йеқин көчмәнниң тәқдирини бир тәрәп қилиш, америкиниң нөвәттики әң муһим хизмәтләрниң бири һесаблиниду. Бу һәқтә президент обама, америкида көчмәнләр ислаһатиниң һәм мүрәккәп, һәм җиддий йосунда һәл қилишқа тегишлик муһим хизмәт икәнликини вә буниңға зор иқтисад аҗритиш керәкликини билдүргән.
Мухбиримиз әқидә
2010.10.26
Obama-Misir-Qahire-Sozde-305 6 - Айниң 4 - күни, президент обама мисирниң даңлиқ хәлқаралиқ университети қаһирә университетида пүтүн ислам дунйасиға атиған мәшһур нутқини сөзлигән көрүнүшләрдин бири.
AFP Photo

Америкидики қанун саһәлири болса, чегра назаритини күчәйтиш билән биргә милйонлиған көчмәнгә муәййән шәрт асасида пуқралиқ салаһийити бериш тәшәббусини оттуриға қойған. Демәк иқтисад вә җәмийәт бихәтәрликигә көрүнәрлик тәсирини көрситиватқан мәзкүр мәсилини һәл қилиш қийинчилиққа дуч келиватқан бу пәйтләрдә, откән йили америка йәнә уруш, сиясәт вә тәқибкә елинғанлиқи сәвәблик вәтинини ташлап чиқип кетишкә тоғра кәлгән 19 миң ирақлиқни өз панаһиға елишқа мәҗбур болған.

Улар асасән, америка армийиси билән һәмкарлиқ орнатқан, тәрҗиманлиқ, мухбирлиқ вә әлчихана хадимлири болуп вәзипә өтигәнләр. Бу кишиләрни орунлаштуруш мәсилиси асанға тохтимиғандин сирт, әслидә мәвҗут көчмәнләр хизмитиниң техиму қийинлишип кетишигә йол ачқан. Чүнки 19 миң кишиниң көпинчиси дөләтниң иқтисади ярдимиға муһтаҗ кишиләр болғанлиқи үчүн, уларниң тил, мәдәнийәт һәмдә өз саһәси бойичә иш тепишқа даир бир қатар хизмәтләрни ишләшкә тоғра кәлгән.

Булардин башқа, һәр йили америкиға миңлиған, онмиңлиған саяһәтчи, ишчи, оқуғучи вә туғқан йоқлаш үчүн кәлгәнләр, америкида қанунлуқ туруш рәсмийити беҗириш үчүн, қанунсиз йолларни таллап, нәтиҗидә җинайәтчигә айлинип қалмақта.

Сахта никаһ усули билән, америкиниң мәңгү турушлуқ һоқуқ карти йәни "йешил карт" қа игә болуш үчүн, түрмигә ташланғанларму аз әмәс болуп, 2006 ‏- йили тәхминән 800 киши шу хил җинайәт билән түрмигә қамалған. Охаю шитатидики адвокат DenBraun бу йил естонийә, беларусийә вә өзбекистанлиқ 11 киши үстидин һөкүм елан қилинип, бәзилириниң чегридин қоғлап чиқирилғанлиқини, бәзилириниң қамақ муддити тошқандин кейин вәтинигә қайтурулидиғанлиқини билдүрди.

Адвокат дән браунниң ейтишичә, сахта никаһ ‏- җинайәт һесаблинидикән, әмма кишиләр, бу америкида қелишниң әң асан вә тез йоллиридин бири дәп һесаблап, қисқа муддәтлик визиси аяғлашқандин кейин, тонуш - билиш, достлири арқилиқ америка пуқраси тепип, аз дегәндә 15 миң доллар түләш арқилиқ турмуш қуруп, икки йилдин кейин "йешил карт "ни қолиға елип андин аҗришиш рәсмийитини беҗиридикән.

Бу хил сахтилиқларниң оттуриға чиқиши нәтиҗисидә, америкиниң көчмәнләр қануни йилдин - йилға чиңийип, нөвәттә америкида яшаш, ишләш рухсити елиш тәслишип, өз дөләтлиридики иқтисади, иҗтимаий шараитларниң начарлиқи түпәйли америкиға келип һаятини қутулдурушни ойлиған көчмәнләр, охшашла америка җәмийитидә еғир йүккә айланған.

Йеқинда америка, мексика билән чегридаш аризона шитатида қобул қилинған қанун, түрлүк муназириләргә йол ачқан болуп, мәзкүр қанунға асасән көчмәнләр даим өз салаһийитини испатлайдиған кенишкилирини биргә елип йүрүши бекитилгән. Бирақ президент обама бу қанунниң яхши ойлишилмиған қанун икәнликини, болупму америкиниң башқа дөләтләрдин пәрқлинидиған әркинлик симасиға тоғра кәлмәйдиғанлиқини билдүрүп" :бу дөләттә, кишиләрни көрүнүшигә, кийинишигә қарап айримаймиз" дегән.

Йәнә бир қисим һөкүмәт хадимлири аризонадәк чегра шитатлирида бу хил қанунларни йолға қоймай башқа чарә йоқ икәнликини, чүнки мексика чегрисидин америкиға қанунсиз йоллар билән киридиған көчмәнләрниң узун йиллардин буян тохтимайватқанлиқини билдүрмәктә.

Буниң ақивитидә, америкида ишсизлиқ, қара җәмийәт паалийәтлири вә адәм әткәсчиликигә охшаш түрлүк җинайәтләр көпәймәктә дегән қарашлар билән аризона шитатида йолға қоюлған йеңи қанунни қоллайдиған, һәтта башқа шитатлардиму бу қанунни иҗра қилиш керәкликини тәшәббус қилидиғанларму аз әмәс икән.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.