Сәуди әрәбистаниға совет иттипақидин әвәтилгән тунҗи әлчиси

Йеқинда сәуди әрәбистани ташқи ишлар министирлики тәрипидин совит иттипақиниң сәуди әрәбистани земиниға тунҗи әвәткән әлчиси нәзир туряқулуп һәққидә вәсиқилиқ бир китаб нәшир қилинди.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти хәвири
2008-08-18
Share

 Һазирқи сәуди әрәбистаниниң қурғучиси мәрһум қрал абдуләзизниң әрәб йерим арилиниң нәҗдә вә һиҗаз районлирида һакимийәт сүргән дәврләрдә совет иттипақи тунҗи әлчиси нәзир туряқулупни һиҗаз райониға әлчи қилип әвәткән икән. Нәзир туряқулуп 1927 - йилидин 1935 - йиллири арисида сәуди әрәбистанида совет иттипақиниң баш консули болуп турған икән.

Китабниң мәзмуни

Бу китаб 554 - бәтлик болуп, униңға сәуди әрәбистаниниң һазирқи ташқи ишлар министири әмир сууд әл фәйсәл беғишлима язған. Китабниң муқәддимисини қазақистан җумһурийитиниң рәиси нурсултан назарбайеф язған. Китабқа киргүзүлгән һөҗҗәтлик сүрәтләр вә өз вақтидики язма материялларни қазақистанниң москвада турушлуқ баш әлчиси таһир мәнсурув топлиған. Китабқа киргүзүлгән әрәбчә материялларни вә чүшәндүрүшләрни русийигә мунасивәтлик мәсилиләр тәтқиқатчиси доктур маҗид ибни абдуләзиз түрки ишлигән. Китабта нәзир туряқулупниң әрәб йерим арилида елип барған паалийәтлири, қисқичә тәрҗимиһали вә һазирқи сәуди әрәбистани қурулуштин илгири 1927 - йили башлинип 1935 - йили ахирлашқан әрәб - росийә дипломатийә алақиси вәсиқилиқ һөҗҗәтләр билән йорутуп берилгән.

Нәзир туряқулупниң тонуштурулуши

Нәзир туряқулупниң миллити қазақ болуп, 1892 - йили һазирқи өзбекистанниң қоқәнд шәһиридә, һаллиқ содигәр аилисидә дуняға кәлгән. 1914 - Йили москвадики сода иниститутиға оқушқа чүшкән. Нәзир туря қулуп өктәбир инқилаби партлиған 1917 - йили нисттотниң 3 - йиллиқида оқуватқан мәзгилдила совет сотсиялистик партийигә әза болуп, 1918 - йили совет қизил армийисигә киргән. Узун өтмәйла шу вақиттики түркистан районидики коммунист партийиси сиясий бюросиниң мудири болған вә совет коммунистлириниң бухара ханлиқини өрүп ташлишида бәлгилик хизмәт көрсүтүп, пүтүн оттура асия районлириға вәкиллик қилидиған коммунистик партийисиниң баш секритари болған.

Туряқулуп 1921 - вә 1922 - йиллири арисида совет иттипақиға қарам түркистан аптоном райони иҗраийә комитетиниң башлиқи болған. 1923 - Йили москваға йөткилип совет иттипақи нәшрият идарисиниң рәиси, қошумчә москва шәрқшунаслиқ инистетотиниң мудири болған. 1927 - Йили совет иттипақиниң әрәб йерим арилиға әвәтилгән тунҗи баш әлчиси болған.

Нәзир туряқулупниң өлүми

Нәзир туряқулуп қазақ хәлқиниң дипломатийә саһәсидә йетишип чиққан тунҗи пәрзәнти болуп, мол билими вә дипломатийә саһәсидики пәвқуладдә юқири сәвийиси түпәйли әйни вақиттики совет коммунистлири уни юқири мәртибиләргә көтүрүш арқилиқ униңдин пайдиланған, әрәб йерим арили билән алақә бағлаш, шундақла әмдила қурулған йеңи совет иттипақини әрәбләрниң етирап қилишиға еришиш ишлирида нәзир туряқулупниң дипломатийә саһәсидики билимидин пайдиланған.

Шундақтиму совет коммунистлири һәр җай вә һәр замандики коммунистларға хас қара көңүллүки билән нәзир туряқулупни оттура асияда русийәдин мустәқил һалда бүйүк түркистан дөлити қурушни пиланлиған дегән төһмәт билән қолға елип, 1937 - йили әйни вақиттики "түркистан республикиси" ниң вәкиллири болған әһмәд бай турсуноп, турар рисқолуплар билән бирликтә етип өлтүргән икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт