Se'udi erebistanigha sowét ittipaqidin ewetilgen tunji elchisi

Yéqinda se'udi erebistani tashqi ishlar ministirliki teripidin sowit ittipaqining se'udi erebistani zéminigha tunji ewetken elchisi nezir turyaqulup heqqide wesiqiliq bir kitab neshir qilindi.
Muxbirimiz ömerjan toxti xewiri
2008-08-18
Share

 Hazirqi se'udi erebistanining qurghuchisi merhum qral abdul'ezizning ereb yérim arilining nejde we hijaz rayonlirida hakimiyet sürgen dewrlerde sowét ittipaqi tunji elchisi nezir turyaqulupni hijaz rayonigha elchi qilip ewetken iken. Nezir turyaqulup 1927 - yilidin 1935 - yilliri arisida se'udi erebistanida sowét ittipaqining bash konsuli bolup turghan iken.

Kitabning mezmuni

Bu kitab 554 - betlik bolup, uninggha se'udi erebistanining hazirqi tashqi ishlar ministiri emir su'ud el feysel béghishlima yazghan. Kitabning muqeddimisini qazaqistan jumhuriyitining re'isi nursultan nazarbayéf yazghan. Kitabqa kirgüzülgen höjjetlik süretler we öz waqtidiki yazma matériyallarni qazaqistanning moskwada turushluq bash elchisi tahir mensuruw toplighan. Kitabqa kirgüzülgen erebche matériyallarni we chüshendürüshlerni rusiyige munasiwetlik mesililer tetqiqatchisi doktur majid ibni abdul'eziz türki ishligen. Kitabta nezir turyaqulupning ereb yérim arilida élip barghan pa'aliyetliri, qisqiche terjimihali we hazirqi se'udi erebistani qurulushtin ilgiri 1927 - yili bashlinip 1935 - yili axirlashqan ereb - rosiye diplomatiye alaqisi wesiqiliq höjjetler bilen yorutup bérilgen.

Nezir turyaqulupning tonushturulushi

Nezir turyaqulupning milliti qazaq bolup, 1892 - yili hazirqi özbékistanning qoqend shehiride, halliq sodiger a'iliside dunyagha kelgen. 1914 - Yili moskwadiki soda inistitutigha oqushqa chüshken. Nezir turya qulup öktebir inqilabi partlighan 1917 - yili nisttotning 3 - yilliqida oquwatqan mezgildila sowét sotsiyalistik partiyige eza bolup, 1918 - yili sowét qizil armiyisige kirgen. Uzun ötmeyla shu waqittiki türkistan rayonidiki kommunist partiyisi siyasiy byurosining mudiri bolghan we sowét kommunistlirining buxara xanliqini örüp tashlishida belgilik xizmet körsütüp, pütün ottura asiya rayonlirigha wekillik qilidighan kommunistik partiyisining bash sékritari bolghan.

Turyaqulup 1921 - we 1922 - yilliri arisida sowét ittipaqigha qaram türkistan aptonom rayoni ijra'iye komitétining bashliqi bolghan. 1923 - Yili moskwagha yötkilip sowét ittipaqi neshriyat idarisining re'isi, qoshumche moskwa sherqshunasliq inistétotining mudiri bolghan. 1927 - Yili sowét ittipaqining ereb yérim ariligha ewetilgen tunji bash elchisi bolghan.

Nezir turyaqulupning ölümi

Nezir turyaqulup qazaq xelqining diplomatiye saheside yétiship chiqqan tunji perzenti bolup, mol bilimi we diplomatiye sahesidiki pewqul'adde yuqiri sewiyisi tüpeyli eyni waqittiki sowét kommunistliri uni yuqiri mertibilerge kötürüsh arqiliq uningdin paydilan'ghan, ereb yérim arili bilen alaqe baghlash, shundaqla emdila qurulghan yéngi sowét ittipaqini ereblerning étirap qilishigha érishish ishlirida nezir turyaqulupning diplomatiye sahesidiki bilimidin paydilan'ghan.

Shundaqtimu sowét kommunistliri her jay we her zamandiki kommunistlargha xas qara köngüllüki bilen nezir turyaqulupni ottura asiyada rusiyedin musteqil halda büyük türkistan döliti qurushni pilanlighan dégen töhmet bilen qolgha élip, 1937 - yili eyni waqittiki "türkistan réspublikisi" ning wekilliri bolghan ehmed bay tursunop, turar risqoluplar bilen birlikte étip öltürgen iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet