Sabah géziti: "ramizan musulman Uyghurlargha yene zeher boldi"

Pütün dunya musulmanliri shat - xuramliq ichide rozi héyt ötküzüwatqan künide Uyghurlar yenila japa musheqqet ichide rozi héytini kech bolsimu qutluqlashqa tirishmaqta. Türkiyining nopuzluq gézitliridin sabah gézitide `ramizan musulman Uyghurlargha yene zeher boldi` mawzuluq maqale élan qilindi.
Muxbirimiz erkin tarim
2008-10-02
Share
Uyg-qiyin-ramazan-305.jpg Ramzan mezgilide qeshqerdiki Uyghurlar.
AFP Photo

29 - Séntebir küni élan qilin'ghan bu maqalide Uyghurlarning xitaylarning, mubarek ramizan éyida özlirige qiliwatqan bésimning chidighusiz derijide kücheygenlikini éytqanliqi yézilghan. Maqalide yene bu rayondiki musulmanlarning rozi héyt bashlinish bilenla xitay hökümitining saqallirini chüshürüwétishke mejburlighanliqini éytqanliqi yézilghan.

Sabah géziti muxbiri ramizan éyining musulmanlar üchün ibadet éyi ikenlikini emma xitaydiki Uyghur musulmanliri üchün qorqush éyi ikenlikini bayan qilip mundaq dep yazidu: "ramizan dunyaning her qandaq jayida musulmanlar üchün du'a - tilawet, ibadet qilish we bexitlik éyi, emma musulman Uyghurlar üchün rozi éyi qorqush we bésim éyi démektur. Shinjangda yashawatqan musulmanlar, rozi héytning kélishi bilen xitay hökümitining Uyghur musulmanlargha qoyghan cheklimisining küchiyiwatqanliqini éytishti."

Xewerde xitaylarning shayardiki Uyghurlargha élip bériwatqan bésimi heqqide melumat bérilip mundaq dep yézilghan: "shayar yézisidiki hökümet xadimliri oqutquchi oqughuchilarning rozi tutushigha ruxset qilmighan. Ularning meschitlerde ibadet qilishmu meni qilin'ghan. Kishilerning dini telim terbiye élishi tamamen cheklen'gen. Bu aylarda meschitlerde tekshürüsh kücheytilgen. Hökümet belgilep bergen shirketlerdin bashqa shirketlerning hejge adem apirishimu cheklen'gen."
 
Xewerde amérikiliq proféssor dru gladnéyning bu heqtiki köz qarishigha yer bérilip mundaq dep yézilghan: "amérikining kaliforniye shtatidiki tinch okyan metbu'at inistitutida Uyghurlar heqqide tetqiqat élip bériwatqan dru gladnéy ependi xitaylarning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitining yéqinqi yillardin béri kücheygenlikini éytti. Bu heqte nurghun qanunning chiqirilghanliqini, emma xitay hökümitining bu qanunlardin bezilirini tallap yürgüziwatqanliqini éytti."
 
Xewerning axirida Uyghurlar heqqide qisqiche melumat bérilip mundaq dep yézilghan: "kengliki fransiyidek 3 hesse kélidighan Uyghur rayonida 9 milyon Uyghur yashimaqta. Tereqqi qiliwatqan xitay dölitining hazirqi eng chong mesililiridin biri Uyghurlargha qarshi mujadile qilish. Uyghurlar tibetlerge oxshashla xitayning élip bériwatqan, diniy iqtisadiy siyasitidin narazi. Xitay hökümiti olimpik musabiqisi jeryanida bulargha qarita bésimni kücheytken idi. Qeshqer kuchar qatarliq yerlerde bolghan weqede 33 kishi öltürülgen idi, xitay hökümiti bu kishilerni Uyghur térroristlarning öltürgenlikini ilgiri sürgen bolsimu, téxighiche ispatliyalmidi."
 
Xitay hökümitining Uyghurlargha qarita diniy bésimni kücheytishtiki seweb néme? xitay hökümitining bu siyasiti mushundaqla dawam qilidighan bolsa, buning netijisi qandaq bolar? bu heqte köz qarashlirini élish üchün ege uniwérsitéti oqutquchisi prof. Dr. Alimjan inayet we hajettepe uniwérsitéti oqutquchisi dr. Erkin ekremlerge mikrofonimizni uzattuq.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet