Әркин асия радиосидики уйғур авазиниң 10 йили (2)

Америка пайтәхти вашингитондин тарқитиватқан әркин асия радио долқунлирида уйғурчә аңлитиш башланғандин буянқи он йил мабәйнидә, истансимиз, ой‏ - пикри, арзу - арманлирини дуняға аңлиталмайватқан уйғур хәлқиниң сиясий, иҗтимаий вә иқтисадий вәзийити, мәдәний,маарип, етиқад, сақлиқ һәм муһит мәсилилирини дуняға аңлитип кәлмәктә.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2008-12-19
Share
Сүрәттә, рабийә қадир ханимниң радиомизға қилған зийарәтлириниң биридә, уйғур бөлүмимизниң директори долқун қәмбири әпәнди рабийә қадир ханим билән қизғин сөһбәттә.
RFA Photo

Төвәндә, мухбиримиз гүлчеһрәниң тонуштуруши билән 2005 - йиллардин һазирға қәдәр уйғурлар һаятиға мунасивәтлик қандақ зор вәқә һәм һадисиләрниң болуп өткәнлики вә буниңға даир әркин асия радиомизниң уйғурчә аңлитишлирида мунасип қандақ ахбарат ‏ - учурлар берилгәнлики һәққидә мәлуматлар аңлайсиләр.

Һөрмәтлик оқурмәнләр, биз әркин асия радиосида уйғурчә аңлитиш башлиғанлиқиниң 10 йиллиқи мунасивити билән алдинқи аңлитишлиримизда, уйғурчә аңлитиш башланған 1998 ‏ - йили 14 ‏ - декабирдин етибарән 2004 - йилиға қәдәр болған вақит ичидә аңлитилған, уйғур ели һәмдә дуняниң һәр қайси җайлиридики уйғурларниң һаятиға мунасивәтлик вәкил характерлик вәқә һәм һадисиләрни әсләп өткән идуқ, 2005 ‏ - йили уйғурлар үчүн адәттин ташқири бир йил болди, бу әлвәттә радиомиз ахбаратлиридиму өз әксини тапти.

2005 - Йили 3 - айниң 17 - күни, уйғурларниң мәниви аниси рабийә қадир ханим хитай түрмисидин азад қилинип америка туприқиға дәссигән һаман, радиомизда рабийә қадир ханимниң өз авази билән " мән азад болдум, лекин хәлқим..." Дәп җакарлиғанлиқи, пүтүн уйғур хәлқини шундақла уйғур мәсилисигә көңүл бөлүватқан дуня җамаәтчиликини һаяҗанға салди, ушбу хәвәрни пүтүн уйғурлар үчүн 2005 - йилидики әң зор хош хәвәр дейишкә болиду, шундақла бу радиомиз аңлитиш тарихидикиму әң зор хәвәрниң бири, чүнки мәзкур хәвәр бизниң ахбаратимиз арқилиқ дунядики һәр қайси ахбарат саһәлиригә тарқитилди.

Мана бу һаяҗанлиқ минутлардин кейин, уйғур хәлқиниң шу йилидики һаят мусапилиригә нәзәр салсақ, милйонларчә уйғур хәлқиниң йәнила хитай һөкүмитиниң сиясий, диний, мәдәний җәһәтләрдики искәнҗисидә яшаватқанлиқи һәр тәрәптин көрүнүп туриду.

Йәнә шу йили ява кәптәр намлиқ әсәрни язғанлиқи үчүн хитай һөкүмити тәрипидин яш язғучи нурмәмәт ясинниң қолға елинғанлиқ вә йәнә канада пуқралиқиға өткән һөсәйин җелилниңму өзбекистан арқилиқ хитайға өткүзүп берилгәнлики һәққидики ахбаратлар радиомиз арқилиқ ихласмәнлиримизгә йәткүзүлди вә һазирға қәдәр мәзкур мәсилиләр һәққидә нурмәмәт ясин вә һөсәйин җелил аилисидикилири билән телефон сөһбәтлири өткүзүп радио аңлиғучилиримизни техиму инчикә учурларға игә қилишқа тириштуқ.

2005 - Йилидин 2006 - йилиға қәдәр радиомизниң әдәбият - сәнәт сәһипилиридә күрәш көсән, мурад әхмәди, мурад насироф, адил җанбақийеф, султан муһәммәд қатарлиқ даңлиқ сәнәткарлиримиз билән сөһбәтләр өткүзүлди вә улар радио долқунлиримиз арқилиқ өз иҗадий нахша, музикилирини уйғур хәлқигә сунди.

Әпсус радиомизда йәнә, арқа ‏ - арқидин 2006 - йили ахири күрәш көсән әпәндиниң, 2007 - йили январда мурад насирофниң дунядин өткәнлик хәвири әң бурун йәткүзүлди. Чәтәл ахбаратлириму бу һәқтә бизниң тарқатқан тәпсилий ахбаратлиримизни асас қилди.
 
2005 - Йили хитай һөкүмитиниң " уйғур ешинча әмгәк күчлирини йөткәп ишқа орунлаштуруш" сиясити билән уйғур қизлирини түркүмләп хитай өлкилиригә йөткиши вә буниңдин келип чиққан инсан һәқлири, аяллар иқтисади һәқ ‏ - һоқуқлири мәсилилири, уйғур миллий һәм сиясий мәсилилири нәзиримиздин қачалмиди. Әрзан иш һәққи билән хитай өлкилиригә берип ишләшкә мәҗбурланған қизларни из қоғлап телефон арқилиқ игилигән тәпсилий мәлуматлиримиз, кишилик һоқуқ тәшкилатлири, америка һөкүмити вә яврупа бирликиниң, кишилик һоқуқ һәмдә уйғурларниң мәвҗутлуқини қоғдаш һәққидә хитайға бесим ишлитишигә ишәнчилик учур тәмин әткән болди.

Тарихий вә әдәбий аңлитишлиримизда йәнә, хитай тәрипидин чәкләнгән бүйүк йирик әсәрләрдин турғун алмасниң "уйғурлар", муһәммәт имин буғраниң " шәрқий түркистан паҗиәси, елихан төриниң " түркистан қайғуси", зия сәмәдиниң тарихий романлиридин " йиллар сири", " әхмәд әпәнди", һәмдә йәнә сабит абдурахманниң " шәрқий түркистан инқилаби тоғрисида " қатарлиқ китаблар тәпсилий тонуштурулди вә йәнә нурмәмәт ясинниң "ява кәптәр " намлиқ әсирини радио дираммиси қилип ишләп тарқитип аңлиғучиларниң алқишиға еришти.

Мушу йилларда йәнә, рабийә қадир ханимниң бир қанчә йил уда нобил тинчлиқ мукапатиға намзат көрситилгәнлики, униң уйғур миллий һәрикитигә рәһбәр болғанлиқи шундақла уйғурлар тәрипидин мәниви ана шәрипи берилгәнлики қатарлиқ җәһәтләрдә из қоғлап хәвәрләр берип кәлмәктимиз. Уйғур хәлқиму радиомиз программилири арқилиқ чәтәлләрдики уйғур паалийәтчилириниң паалийәтлиридин хәвәрдар болуп турди, радиомизниң көврүклүк роли билән уйғур ели ичидики дуняниң һәр қайси җайлиридики уйғурлар, уйғур ели билән дуня туташтурулди.

2008 - Йили уйғур ели ойғанған бир йил болди, хитай һөкүмитиниң бейҗиң олимпики үчүн ахбарат саһәсигә мәлум даиридә әркинлик бериши билән уйғур елидә 4 - авғуст, 12 ‏ - авғуст қәшқәрдә, 10 - авғуст кучарда йүз бәргән хәлқиниң хитай қораллиқ қисим һәм һөкүмәт орунлириға һуҗумға қилиш вәқәлири наһайити тезлик билән радиомизниң учур ‏ - ахбарат һәмдә тәпсилий мәлуматлири арқилиқ дуняға тарқитилип,тез һәм кәң даиридә дуня мәтбуат йүзини қаплиди. Бу вәқәләр дуня ахбарат саһәсиниң уйғурлар мәсилисигә қайтидин йеқин нәзәрдә болушиға сәвәб болди.

Шундақла инсан һәқлири мәсилилири, аңлитишимизда әң муһим қатарда туридиған ахбаратлардур. Радиомиз мухбирлири уйғур инсан һәқлири мәсилилирини дуняға аңлитиш арқилиқ инсанпәрвәр,тинчлиқпәрвәр хәлқимизниң арзу ‏ - арманлирини дуняға йәткүзмәктә.

Йеқинда ғулҗида мәҗбурий бала чүшүрүш оператсийиси қилинмақчи болған арзугүл турсунниң, қорсиқида йәттә айдин ашқан һамилисини дуняға сақ ‏ - саламәт көз ачқузуш үчүн қиливатқан һәқиқий аниға хас қәһриманлиқлири радиомиз арқилиқ дуняға тарилип инсан һәқлири тәшкилатлири һәтта бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниңму һесдашлиқини қозғап арзугүл вә униң туғулғуси пәрзәнти пиланлиқ туғут хадимлириниң қара қолидин қутулған болди. Әмма уларниң бихәтәрлики йәнила күзитишимиз астида, шуниңға охшаш биз һәр бир аңлиғучимиз билән биллә, силәрниң арзу ‏ - арманлириңлар, бәхт һәм қайғуңлар билән һәмдәмдә болуш бизниң иптихарлиқ мәсулийитимиз.

Демократийә, әркинлик дөлити болған америка туприқида қурулған әркин асия радиоси уйғур бөлүми 10 йил мабәйнидә вә буниңдин кейинму авазини аңлиталмиған уйғур хәлқиниң авазини дуняға йәткүзүш һәмдә дуня вәзийити һәққидә уйғурларға чин, һәқиқий учурларни йәткүзүшни мәқсәт қилған.

Һалбуки хитай һөкүмитиниң уйғур елидики контроллуқ сиясити, ахбарат әркинлики, сөз әркинликигә қиливатқан хилап һәрикәтлири түпәйли, дәл вақтида уйғур елидин муһим ахбарат учурларға игә болишимизда қатму ‏ - қат тосалғулар мәвҗут, әмма ишинимизки, аңлиғучилиримизниң қоллиши билән бизниң тиришчанлиқимиз қошулғанда, силәр үчүн аңлитиливатқан бу уйғурчә аңлитишимизниң сүпити барғанчә юқири көтүрүлгүси һәм йеңиланғуси.

Ахирида, долқун қәмбири башлиқ әркин асия радиомиздики барлиқ мухбир, ихтияри мухбир вә техник хадимлар 10 йилдин буян истансимизни қоллап ‏ - қуввәтләп, қиммәтлик учур һәм пикирлирини айимай кәлгән ихласмәнлиримизгә сәмимий тәшәккүр билдүримиз.

Радио вә тор бәт алдидики һәр бир ихласмән, сизниң йүрәк садайиңиз, бизниң авазимиз. Аңлитишлиримизға вә тор бетимизгә давамлиқ вақит аҗритишиңларға тиләкдашмиз.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт