Moskwa bolshoy tiyatérida yangrighan "Rizwan'gül" simfoniyisining hékayisi nedin kelgen?

Uyghur xelqining 1944 - , 1949 - yillardiki milliy azadliq inqilabida öz hayatini teqdim qilghan qehriman qiz rizwan'gülning obrazi yazghuchi zunun qadirning "Shepqet hemshiresi" namliq hékayisi bilen kompozitor quddus ghojamyarofning "Rizwan'gül" simfoniyisi arqiliq xelq qelbidin chongqur orun alghan.
Ixtiyariy muxbirimiz qutlan
2012-12-27
Share


Bolupmu quddus ghojamyarofning ijadidiki "Rizwan'gül" simfoniyisi uni muzika saheside yoqiri nam - abroygha ige qilipla qalmastin, belki yene milliy qehriman rizwan'gülning obrazini tikleshtimu nahayiti muhim rol oynighan.

Muhajirettiki Uyghur ziyaliyliridin selime kamal xanim bu heqte ziyaritimizni qobul qilip kompozitor quddus ghojamyarofning "Rizwan'gül" simfoniyisi heqqide toxtaldi.

Undaqta, sabiq sowétler ittipaqida tonulghan kompozitor quddus ghojamyarof özining wekillik xaraktérge ige muzika esiri - "Rizwan'gül" simfoniyisining hékayisini nedin alghan?

Melum bolushiche, 1945 - yili 13 - yaniwarda ghuljidiki herembaghni élish urushida baturlarche qurban bolghan 18 yashliq "Shepqet hemshiresi" rizwan'gülning hékayisi milliy armiye ofétsérliridin mirzigül nasirofning wastisi bilen tunji qétim quddus ghojamyarofqa anglitilghan. Uyghur qizi rizwan'gülning ilida qozghalghan milliy azadliq inqilabida öz hayatini teqdim qilishtek bu qehrimanliq rohi ijadiyet qizghinliqi urghup turghan yash quddus ghojamyarofqa chongqur tesir qilghan. Shuning bilen u rizwan'gül heqqide muzikiliq eser ishlep uning ölmes obrazini tikleshke bel baghlighan.

Undaqta, qehriman qiz rizwan'gülning hékayisini kompozitor quddus ghojamyarofqa yetküzgen mirzigül nasirof zadi kim?

Mirzigül nasirof eslide qazaqistanning Uyghur éli bilen chégrilinidighan Uyghur yézisida dunyagha kelgen. U sowét ittipaqining "Ulugh weten urushi" gha qatnashqan Uyghur jengchilirining biri bolup, 1942 - yili buyruq boyiche urush aldinqi sépidin orta asiyagha qayturulghan. Andin Uyghur, qazaq, qirghiz yashliridin teshkillen'gen 24 kishilik alahide etret terkipide tashkentke ewetilip mexsus herbiy telim - terbiye alghan. Bu jeryanda ular özbékistan kompartiyisining birinchi sékritari osman yüsüpof we k g b xadimliridin tursun rehimof qatarliqlardin milliy inqilab we Uyghur tarixi boyiche ders anglighan. Kéyin enjan wilayitige qarashliq bir qishlaqqa ewetilip herbiy meshqqe qatnashturulghan hemde général polinofning yétekchilikide ili tewesige kirishke teyyarlan'ghan. 1944 - Yili séntebirde mirzigül nasirof bu alahide etretning terkipide chégridin ötüp, abdukérim abbasof we sowét ittipaqining ghuljida turushluq konsulxanisining herbiy xadimi kuzmin qatarliqlar bilen uchrashqan. Shundin bashlap mirzigül nasirof milliy armiye sépida nurghun jenglerge qatnashqa hemde köp qétim xizmet körsetken. Elqem extem bilen birlikte milliy armiyide élip bérilidighan herbiy komanda buyruqlirini ruschidin Uyghurchigha terjime qilish wezipisini ötigen. 1945 - Yili yazda sopaxun polki bilen birlikte muzdawandin halqip ötüp aqsuni azad qilish urushlirigha qatnashqan. Shu yili küzde buyruq boyiche jenubqa chüshken milliy armiye qismi bilen birlikte ghuljigha qaytip chiqqandin kéyin, almata etrapidiki médé'o dégen jaygha 10 künlük dem élishqa barghan. Yash ofétsér mirzigül nasirof bu yerde meshhur Uyghur ziyaliyliridin qadir hesen we quddus ghojamyaroflar bilen uchriship söhbetlerde bolghan. U 18 yashliq Uyghur qizi rizwan'gülning séstira süpitide ghuljini azad qilish urushigha qatnashqanliqi, yaridar eskerlerni qutuldurush jeryanida oq tégip qurban bolghanliqi heqqidiki tesirlik hékayini ulargha sözlep bergen. Quddus ghojamyarof mirzigül nasirofning éghizidin anglighan rizwan'gül heqqidiki hékayidin qattiq tesirlen'gen. Kéyinche u bu hékayining ilhami bilen özining meshhur simfoniyisi "Rizwan'gül" ni yoruqluqqa chiqarghan.

Milliy armiye ofétséri mirzigül nassirof kéyinche buyruq boyiche sowétler ittipaqigha qaytip ketken. 1991 - Yili sowétler ittipaqi parchilan'ghandin kéyin yashinip qalghan mirzigül nasirof özining 1940 - yillardiki milliy inqilab jeryanida béshidin ötküzgen kechürmishlirini Uyghur yazghuchisi shayim shabayofqa sözlep bergen. Shayim shabayof mushu asasta "Höjjetlik qisse - mirzigül" namliq eslime esirini yézip chiqip, 2000 - yili almatada neshr qildurghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet