Ulugh alim sediduddin qeshqiri

Ataqliq fiqhishunas, tilshunas we tepsirshunas alim sediduddin qeshqiri 11-esirde Uyghur élining qeshqer shehiride dunyagha kelgen bolup, u ana yurtida diniy telimini tamamlighandin kéyin, mekke bilen medine munewwere ikki herem sheherlirige hijret qilip bérip, hayatining axirigha qeder jem'iy 14 yil bu ikki sheherde istiqamet qilip ötken, bu jeryanda nurghun qimmetlik diniy eserlerni yézip qaldurghan iken.
Ixtiyariy muxbirimiz ömerjan
2010.12.28

Alimning emgekliri

Misirliq alimlarning yazmilirigha asaslan'ghanda, ulugh alim sediduddin qeshqiri islam fiqhi, til we tepsir ilimliride qimmetlik eserlerni yazghan. Mesilen, uning " namaz ehkamliri" namliq esiri Uyghur diyarida ereb tilida yézilghan eng qedimiy eser hésablansa kérek. Uning mezkur esiri eyni waqittiki islam dunyasida eng zor shöhret tapqan eserliridin biri bolup, u bir guruppa alimlar teripidin sherhlinip istanbul, qahire we bashqa islam merkezliride bir qanche qétim neshr qilin'ghan. Téxi yéqinqi yillardimu sham diyarida birnechche qétim bésip neshr qilin'ghan.

Bu eser öz waqtida Uyghurchigha terjime qilinip bolghan bolsimu, téxi neshr qilinmighan. Uning tilshunasliqta" az uchraydighan sözlükler mejmu'esi" namliq esiri, tarix ilmide"sahabilarning terjimihali", ijtima'iy ilimde"bext taji" qatarliq eserlerni qaldurghan bolup bu eserliri qolyazma halitide istanbul we bashqa islam sheherliridiki muzéylarda saqlinip kelmekte.

Alimning shöhriti

Erebche menbelerde bu alimning terjimihali toluq bayan qilin'ghan bolup, u fiqhishunas, tilshunas, tepsirshunas alim dep atilip, ana yurti bolghan qeshqer bilen birge tonushturulghan bolup, " bu alimning nami ellame sediduddin kashgheriydur, kashgheriy dégen atalghudin türk diyarlirining eng yaqiliridiki kashgher dégen qedimiy yurt közde tutulidu. Bu alim fiqhi, tilshunasliq, tepsir we ijtima'iy ilimlerde öz yurtida kamaletke yétip bolup ereb yérim ariligha kelgen idi." Emma Uyghurche menbelerde bu alimning terjimihali bilen ilmiy xizmetliri toghrisida tüzük melumat yoq, asasen barliq Uyghurche menbelerde ataqliq lughetshunas fiqhishunas Uyghur alim sediduddin muhemmed éli kashgheri bilen undin bir dewr kéyin ötken ataqliq sopizm péshwasi, molla abduraxman jamiyning ustazi sediduddin kashgheri otturisini arilashturuwetken. Uning kitabini buninggha mensup qiliwetken.

Alimning wapati

Ulugh alim sediduddin muhemmed qeshqiri miladiye 1305-yili ikki herem zéminida alemdin ötken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.