Шинҗаң синипи оқуғучилириниң үч булуңға мәһкум қилинған һаяти

Хитай маарип министирлиқиниң биваситә пилани вә мәблиғи билән хитайниң бир қисим өлкиләрдики оттура мәктәплиридә 2000-йили шинҗаң синипи тәсис қилинип, тунҗи түркүмдә 1000 оқуғучи қобул қилинған болса, бу йил қобул қилинған оқуғучи сани 8330 нәпәргә йәтти.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2012.08.14
shinjang-sinipi-uch-bulung-305.jpg Шинҗаң синипи оқуғучилириниң паалийәт чәмбирики ятақ-ашхана‏-синиптин ибарәт үч булуң
tengritagh blogidin elinghan

Буларниң ичидә уйғур елиниң җәнубидики уйғур вә башқа аз санлиқ милләт деһқан, чарвичиларниң балилири 76%ni игиләйду. Бу оқуғучилар 44 хитай шәһиридики 85 хитай оттура мәктипигә тәқсим қилиниду.

Йеқинда йәнә миңлиған ата, ана, өсмүрлүк билән яшлиқниң чеграсида йетиливатқан балилирини көзидин, өйдин айрип, ана юрттин нәччә миң чақирим йирақлиқтики хитай өлкилиридә ечилған “шинҗаң толуқ оттура синиплири” ға йолға селиш алдида туриду. “шинҗаң синипи” балилири үчүн бу, йеңи бир оқуш орнила әмәс, бәлки йеңи бир һаяттин дерәк бериду. Ундақта шинҗаң синипи оқуғучилирини қандақ бир һаят күтүп туриду? у һәқтә бир қисим шинҗаң синиплири оқуғучилири вә оқутқучилиридин һәмдә бәзи ата, анилардин игилигән мәлуматлиримиз шундақла бәзи уйғурларниң инкаслири билән ортақлишиң.

Бесим күчлүк

Хитай шәһәрлиридики шинҗаң синиплири тәсис қилинған оттура мәктәпләр, уйғур оқуғучиларниң билим алидиған мәктипи болупла қалмай, йәнә йеңи бир яшаш муһити, җәмийити һесаблиниду. Оқуғучиларға болған башқуруш пәвқуладдә чиң болғанлиқтин, оқуғучилар асасән, әркин паалийәт елип баралмайду. Йәни шинҗаң синипи оқуғучилириниң паалийәт чәмбирики ятақ-ашхана‏-синиптин ибарәт үч булуң һасил қилған болуп, мәктәпниң вақит тәртипи бойичә оқуғучилар 5:30 орнидин туруп 6дә гимнастикиға қатнишиду, гимнастикидин удул ашханиға кирип алдирап әтигәнлик нашта қилиду, андин удул синиплириға кирип кетиду. Әмма оқуғучиларниң көпинчиси 5 болмай орнидин туруп ишләп болалмиған тапшуруқлириниң қалдуқини ишләйду. Оқуғучиларниң баян қилишичә, чүнки уларниң тапшуруқи җиқ, көп сандики оқуғучилар бирдинла һәммә дәрсләрни хитайчә чүшинип кетәлмигәчкә, башқилардин артуқ күч чиқиришқа, өгинишкә тоғра келиду, һәтта чүшлүк дәм елиш вақти икки саәт болсиму, бу вақит уйғур оқуғучилар үчүн 10, 15 минут чүшлүк тамақ йейишкә сәрп қилғандин башқа, арам елиш вақти йәнила дәрс толуқлаш үчүн сәрп қилинидиған вақит, һәтта кәчлик ғиза вақтиниму 10-20 минутқа қисип ухлиғучә болған икки саәтни чиң тутуп тапшуруқ ишлимигәндә, дәрскә йетишиш мумкин әмәс, бу бесим оқуғучиларни бош вақтида өгиниш қилишқа мәҗбур қилиду.

Җяңсу өлкиси вуши шәһиридики шинҗаң синипи оқуғучилиридин бириниң өзиниң күндилик һаятини тәсвирләп беришигә қариғанда, мәктәпниң түзүми бойичә,сәһәр саәт 6 дә чоқум гимнастикиға чиқиш керәк, дәрстин чүшүп йәнә ашханиға чепиш керәк, йерим саәт чүшлүк тамақни йәп 1:00 яки 1:30 дә синипқа қайтип кириш керәк, 5 тә дәрстин чүшүп йерим саәттин бир саәткичә кәчлик тамаққа чиқиш, 6:30 да йәнә синипқа қайтип кирип кәчлик музакиригә қатнишиш, 10:00 ғичә ятаққа қайтип ухлаш керәк, чүнки, синип вә ятақларниң токи кәч саәт 10:00 да пүтүнләй өчүрүлиду, китаб көридиған, дәрс тәйярлайдиғанлар шам йеқишқа мәҗбур. Йәни ятақ, ашхана вә синиптин ибарәт бу үч булуңни мәркәз қилип күн өткүзидиған шинҗаң синипи оқуғучилири наһайити алдираш вә бесим һес қилиду. Оқуғучиларниң асасән әркин паалийәт вақти йоқ. Адәттики оттура мәктәпләр билән маһийити охшимайду.

Мушу нуқтида пәрзәнтини шинҗаң синипида оқутуп баққан бәзи ата-аниларниң инкасиға қариғанда, дәл бу хил үч бурҗәккә мәһкум қилинған оқуғучиларниң мәктәп түзүмидин сирт өзини контрол қилиш иқтидари аҗиз болуп, оттура мәктәпни пүттүрүп алий мәктәпкә чиққанда, тамамән ечиветилгән, дәрс вақтидин башқа тамақ йейиш, ухлаш вақтиңизни өзиңизниң әркинлики билән башқуридиған оттура мәктәп билән асман-земин пәрқлинидиған алий мәктәпниң башқуруш түзүлмисини бирдинла бош һес қилип, өзини қоюветиш, өзини башқуралмай дәрскә йетишәлмәслик вә йәнә нурғун психикилиқ тосалғуларға учраш әһваллири еғир икән.

Ялғузлуқ вә теңирқаш

Өз аилиси, юрти, дост савақдашлири, билидиған, көрүп чоң болған барлиқ тонуш нәрсиләрдин һәтта тил муһитидин айрилған шинҗаң синипи балилири үчүн, оқуштин башқа әң еғир келидиғини ялғузлуқ вә башқилар билән мунасивәт қуруштики теңирқаш, пүтүнләй тонумиған кишиләр топи, натонуш тил, натонуш мәдәнийәт, натонуш муһитқа маслишиш үчүн узақ җәрян кетиду, бу җәрянда балилар узун мәзгил ялғузлуқ һес қилиду, теңирқайду. Чүнки оқутқучилар пәқәт оқуғучиларни оқушқа мәҗбурлаш үчүнла издәйду, бесим қилип туриду. Оқуғучилар буниңдин бесим һес қилиду бу мунасивәткә ишәнмәйду. Еһтияҗи болсиму, оқутқучини издимәйду. Нурғун келишмәслик, чоң-кичик мәсилиләрни өзи бир тәрәп қилишқа мәҗбур. Бу җәрянда ялғузлуқ, теңирқашқа охшаш һессият җәрянлирини баштин өткүзиду, бу ялғузлуқ, теңирқаш җәряни өсүп йетилиш басқучидики балиларниң миҗәз характеригә тәсир көрситиши тәбиий.

Шәндуң өлкиси чиңдав шәһиридики шинҗаң синипиниң бир қиз оқуғучисиниң һес қилғини

Оқуғучилар асасән бекинмә һаләттә оқуйдиған болғачқа, уларниң сиртқи муһит билән учришиш пурсити наһайити аз, нормал кишилик мунасивәтни қандақ орнитиш вә бу җәһәттә тәҗрибә топлаш муһитиға игә әмәс.

Оқуғучилар ара, әслидики мәктәптә бар болған хитай оқуғучилар билән уйғур елидин кәлгән оқуғучилар арисида болса, мәктәпниң оқуғучиларни башқурушта қоллинидиған усулиниң охшимаслиқи тәбиий һалда шинҗаңлиқ оқуғучилар билән хитай оқуғучиларниң пәрқлиқ икәнликини шәкилләндүргән, бир юрттин кәлгән болсиму, охшимиған мәктәпләрдин елип келингән шинҗаң синипи балилири өзлириму илгири тонушмиғандин сирт, турмуш усули, мәдәнийәт җәһәтләрдин пәрқлиқ болғачқа, уларниңму еҗил-инақ болуп кетиши тәскә тохтайду, синип вә ятақта ана тилини ишләтмәслик пәқәтла хитай тилида сөзлишиш мәктәпләрниң шинҗаң синипи оқуғучиларға интайин җиддий қоюлған тәләпниң бири болғачқа, уларниң ана тилида өз-ара сөзлишиш пурсити йоқ. Достқа, сөһбәтдашқа моһтаҗ йешида юртидин айрилған балилар пәқәт өзигила тайиниду, әқлигә толғандин кейин ата, аниси, қериндашлири билән мунасивитини, өз-ара ишәнч, тайиниш муһәббитини мустәһкәмләйдиған пәйттә улардин айрилип туруш шинҗаң синипи оқуғучилирида һәтта ата-аниси билән болған һессий мунасивитидиму бәлгилик мусапә һасил қилиду. Мунасивәт орнитишта теңирқаш пәйда болған бу балиларда ишәнчлик савақдашлиқ яки достлуқ мунасивити орнитиш асан әмәс.

Толуқ оттура мәктәп йешидики оқуғучилар үчүн сүний яритилған бу хил түзүмләшкән чәклимә вә бекинмә шәкилдики һаят оқуғучиларниң сағлам өсүп йетилишидики муһим амил дәп қарамсиз? буларни хитай өлкилиридики шинҗаң толуқ оттура синиплирида оқуш арзусидики балилар вә пәрзәнтини оқутуш үчүн издиниватқан ата, аниларниң пайдилиниши үчүн сундуқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.