'Тибәтләр хитай бәлгиләп бәргән далайни қобул қилмайду'

Тибәт роһаний даһийси далай лама, дүшәнбә күни тибәтликләрниң " далай лама" түзүми һәққидә тохтилип, бундин кейин "далай лама түзүми"ниң хәлқниң райи бойичә йүргүзүлсә болидиғанлиқини йәнә бир қетим оттуриға қойғандин кейин, мәтбуатлар бу мәсилә һәққидики муназириләрни елан қилишқа башлиди.
Мухбиримиз миһрибан
2010-02-24
Share
Dalay-lama-Washingtonda-muxbirlar-yighini-305 Сүрәт, далай ламаниң 18 - феврал күни вашингтонда, мухбирларни күтүвелиш йиғинида мухбирларниң соаллириға җавап бериватқан көрүнүшләрдин бири.
AFP Photo

Тибәт роһаний даһийси далай лама, 22 - феврал күни америкиниң лос - анҗилис шәһиридә мухбирларниң зияритини қобул қилип," әгәр тибәт хәлқи "далай лама"лиқни әвладму - әвлад өтүнүп бериш түзүмини әмди муһим әмәс дәп қариса, бу түзүмни тохтитишқа болиду. Әһвалдин қариғанда хитай һөкүмити һазир "далай лама түзүми" гә мәндинму бәкрәк көңүл бөлүватқандәк қилиду" дегән.

Һазирқи далай лама , тибәтләрниң лама динидики 14 -нөвәтлик " далай лама" си болуп, у бу йил 7 - айда 75 яшқа киридикән. У хитай коммунист һөкүмити тибәткә бесип кириштин илгири тибәтниң әң юқири диний даһийси вә сиясий һөкүмрани болуп, 1959 - йили тибәттә хитай коммунист һөкүмитигә қарши партлиған тибәт қозғилиңидин кейин, һиндистанниң даримсала райониға кәткән иди. Шундин кейин хитай контроллуқидики тибәт районида әвладму - әвлад давамлишип келиватқан далай лама түзүми үзүлүп қалған иди.

Далай ламаниң катипи чиме чоекяпсниң америка авази радиосиға билдүрүшичә, далай ламаниң " далай лама түзүми" һәққидә тохтилиши биринчи қетимлиқ иш әмәс икән. Чиме чоекяпс мундақ дегән: "далай ламаниң бу сөзни қилиши йеңилиқ әмәс. У илгириму бу гәпни қилған иди. 1969 - Йилила бу һәқтә тохталған иди. Униң демәкчи болғини " әгәр бу түзүмни тибәт хәлқи давамлаштурушни халиса давамлаштурса болиду" демәкчи. Һазир бу түзүмни йүргүзүватқанлар пәқәтла тибәтләрла әмәс, бәлки моңғуллар һәм һиндистандики бир қисим һиндилар арисидиму бу хил түзүм бар."

Далай ламаниң тибәт диний фондиниң башлиқи давар сәйринму тибәт хәлқиниң йәнила далай лама түзүминиң давамлишишини арзу қилидиғанлиқини билдүрүп мундақ деди: "тибәт хәлқи үчүн елип ейтқанда, тибәт хәлқи әлвәттә 'далай лама түзүми'ниң давамлишишини арзу қилиду. Чүнки тибәт хәлқиниң диний әқидисидин елип ейтқанда 'далай лама' тибәтликләр үчүн хәлқни қоғдиғучи бир илаһ сүпитидә тәриплиниду. Шуңа 13 - әсирдин башлап бу түзүм әвладму - әвлад давамлишип келиватиду."

Далай ламаниң катипи чиме чоекяпс далай ламадәк бир даһийниң тибәт хәлқи үчүн толиму муһимлиқини тәкитләш билән биллә, хитай коммунист һөкүмити тибәтләр үчүн тәйинләп бәргән һәр қандақ бир " далай лама" намзатини тибәт хәлқиниң етирап қилмайдиғанлиқини билдүрди: "әгәр тибәтниң һазирқи вәзийити өзгәрмисә, тибәт райони йәнила һазирқидәк әһвалда турса, у һалда хитай коммунист һөкүмити өзлири тәйинлигән далай лама намзатини тибәтләргә диний даһи қилип теңиши мумкин. Бу хил әһвални тибәтликләр қобул қилалмайду. Буни пәқәт тибәтләрла әмәс, бәлки тибәтләрниң лама диниға етиқад қилидиған һәр қандақ бир лама дини муритиму қобул қилалмайду."

Тибәтләрдә диний вә һөкүмәт ишлирини башқуридиған 2 даһи болуп, уларниң бири "далай лама" йәнә бири "бәнчән лама" иди. 1989 - Йили бәнчән ердиний өлгәндин кейин далай лама 11 - нөвәтлик бәнчән лама намзатини көрситип бәргән иди, әмма хитай һөкүмити далай лама көрситип бәргән " бәнчән лама" ни нәзәрбәнд астиға елип, өз алдиға йәнә бир "бәнчән лама" һәм " далай лама" намзатини бәлгилигән болуп, хитай коммунист һөкүмитиниң тибәтләрниң ирадисигә хилап һалда тибәтләрниң диний даһийлирини бәлгиләп бериш қилмиши, лама диниға етиқад қилидиған тибәт хәлқи һәм моңғуллар тәрипидин шундақла дуня җамаәтчилики тәрипидин қаттиқ әйиблинип келиватқан иди.

Далай ламаниң катипи чиме чоекяпс сөзиниң ахирида, далай ламаниң көп қетим, далай ламадин ибарәт бу түзүмдә, далай ламаниң асасән диний даһийлиқ вәзиписини үстигә елиши керәкликини, тибәтләрдә бундин кейин диний даһий билән сиясий даһийниң айриветилиши лазимлиқини тәкитләп, тибәтниң сиясий даһийсини хәлқ демократик усулда сайлап чиқиши зөрүрлүкини оттуриға қойғанлиқини баян қилди.

У һазир хитай һөкүмитиниң тибәтләргә сиясий җәһәттинла һөкүмранлиқ қилиш биләнла чәкләнмәстин , бәлки тибәтләрниң диний даһийлириниму коммунист партийә бәлгиләп бериш арқилиқ, тибәт хәлқиниң кишилик һәқ ‏ - һоқуқлирини еғир дәпсәндә қиливатқанлиқини әйибләп, тибәт хәлқиниң хитай бәлгиләп бәргән "далай лама" һәм "бәнчән лама" ларни һәргизму қобул қилмайдиғанлиқини билдүрди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт