Қарайим миллитиниң тили йоқ болуп кетиш хәвипи астида турмақта

Йоқулуп кетиш хәвпи астида қалған қарайим миллити балтиқ деңизи бойидики сабиқ совет иттипақидин айрилип чиққан литва җумһурийитидә өз ана тили вә өрп ‏- адәтлирини сақлап қелиш үчүн зор тиришчанлиқ көрсәтмәктә, буниңға әгишип һәрқайси дөләтләрдики бир қисим әрбаблар, дуняни узақ әсирләрдин буян яшап кәлгән бу милләтни йоқилип кетиштин сақлап қелишқа чақирмақта.
Мухбиримиз әқидә
2010.09.21
Tomur-ghujaoghli-we-Karay-Turkliri-Litwa-305 Сүрәт, профессори темур ғоҗа әпәндиниң қарайлар намлиқ китабиниң муқависи вә униң 1999 - йили 15 - нойабирда литвадики қарайлар йуртини зийарәт қилғандики сүрити.
Сүрәтни профессори темур ғоҗа әпәнди тәминлигән.

Германийиниң мюнхен университети, қарайим хәлқи үстидә узун йиллардин буян тәтқиқат елип бериватқан түркийә коч университети профессори темур ғоҗа әпәндини қарайим хәлқи һәққидә доклат беришкә тәклип қилған болуп, темур ғоҗа әпәнди мюнхен университетиға бериштин илгири литвада яшаватқан қарайим хәлқи билән бир муддәт биргә яшиған. У бу җәрянда түркий тилда сөзләйдиған қарайимларниң авазлирини үн алғуға елиш, уларниң өрп ‏- адәтлирини өгиниш ишлири билән шуғулланған һәмдә улар билән буниңдин кейин өз ана тилини сақлап қелиш үчүн қандақ қилиш һәққидә пикирләшкән.

Мюнхен университетида қарайимлар тоғрисида доклат бәргән темур ғоҗа әпәнди, дуняда 2000 нәпәр қарайимниң қирим, окраинийә вә русийидә яшайдиғанлиқини, пәқәт литвада яшаватқан қарайимларниңла өз ана тилини сақлап қалғанлиқини билдүргән.

 Литва һөкүмитиниң қарайимларниң тилини сақлап қелишқа алаһидә көңүл бөлүватқанлиқини билдүргән темур ғоҗа әпәнди, литвада яшаватқан 230 нәпәр қарайим үчүн мәхсус ибадәтхана вә ана тил мәктипи ечилғанлиқини билдүрди.
 
Дуняда 200 милйон түркий хәлқ барлиқини оттуриға қойған темур ғоҗа әпәнди сөзидә йәнә, түркий хәлқләрниң "көп санлиқ түрки хәлқләр вә аз санлиқ түрки хәлқләр" дәп икки түргә бөлүнидиғанлиқи, түрк, уйғур, өзбек, қазақ қатарлиқларниң көп санлиқ түркий милләтләр икәнлики, әмма қарайимларға охшаш йоқулуп кетиш алдида турған бир қисим аз нопуслуқ түркий милләтләрниң аз санлиқ түркий хәлқләр икәнликини тәкитлиди.

Қарайимларниң диний етиқади һәққидә тохталған темур ғоҗа әпәнди, қарайимларниң йәһуди диниға етиқад қилидиған болсиму, әмма уларниң исраилийә йәһудилиридин пәрқлиқ диний қарашқа игә икәнликини билдүрди.

Темур ғоҗа әпәнди, қарайимлар һәққидә тәтқиқат елип бериш җәрянида һечқандақ қийинчилиққа йолуқмиғанлиқи, қарайимлар билән бималал сөзләшкәнликини ейтип, уларниң тилиниң өзбек вә уйғур тилиға йеқин икәнликини билдүрди.

Профессор темур ғоҗа әпәнди сөзидә йәнә, уйғурларниң бүгүнки вәзийитини қарайимларға охшитишқа болидиғанлиқини, гәрчә уйғурлар сан җәһәттин қарайимлардин көп һесаблансиму, бирақ хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан қош тил вә башқа бир йүрүш сиясити астида, уйғур тилиниң йоқулуп кетиш хәвпигә дуч келидиғанлиқи, бу хил вәзийәткә уйғур сиясәтчилири билән зиялийлириниң алаһидә көңүл бөлүши керәкликини оттуриға қойди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

 
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.