“түрк дунясидики йеңи вәзийәт вә түркийә” намлиқ йиғин қәйсиридә өткүзүлди

Йеңи упуқлар мәдәнийәт вә иҗтимаий һәмкарлиқ җәмийити уюштурған “түрк дунясидики йеңи вәзийәт вә түркийә” намлиқ йиғин түркийиниң қәйсәри шәһиридә өткүзүлди.
Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2011.03.28
turk-dunyasidiki-yengi-weziyet-we-turkiye-305.jpg “түрк дунясидики йеңи вәзийәт вә түркийә” намлиқ йиғин қәйсиридә өткүзүлди. 2011-Йили 25-март.
RFA/Erkin Tarim

3-Айниң 25-күнидин 26-күнигичә давамлашқан мәзкур музакирә йиғинида, түрк тарих идарисиниң сабиқ мудири профессор доктор йүсүф һалачоғлу, тонулған түрколог, түркийә тил тәтқиқат идарисиниң сабиқ мудири профессор әхмәт биҗан әрҗиласун, тарихчи профессор доктор әхмәт ташағил, профессор мустафа аруншаһ қатарлиқ 16 алим қатнашти вә доклат бәрди.

Йеңи упуқлар мәдәнийәт вә иҗтимаий һәмкарлиқ җәмийитиниң башлиқи профессор доктор мустафа аргуншаһ, бу музакирә йиғининиң университетлардин башқа, бир иҗтимаий тәшкилат тәрипидин уюштурулған тунҗи илмий муһакимә йиғини икәнликини ейтти.

turk-dunyasidiki-yengi-weziyet-we-turkiye1-385.jpg
“түрк дунясидики йеңи вәзийәт вә түркийә” намлиқ йиғин қәйсиридә өткүзүлди. 2011-Йили 25-март.
RFA/Erkin Tarim
Профессор доктор мустафа аргуншаһ, түркийә вә дуняда муһим мәсилиләр мәвҗут болуп турған бүгүнкидәк вәзийәттә бу хил музакирә йиғининиң йәнила қизиқ тема икәнликини тәкитләп мундақ деди:
“бу музакирә йиғинини уюштурушни пиланлиған вақтимизда техи туниста һөкүмәт ағдурулмиған вә мисирда һөснү мубарәк вәзиписидин истепа бәрмигән иди. 2011-Йили совет иттипақиниң парчиланғанлиқиға 20 йил тошиду. Совет иттипақи қан төкүлүш болмастин парчилинип 15 җумһурийәт өзиниң мустәқил болғанлиқини җакарлиған иди. Буларниң ичидә әзәрбәйҗан, қазақистан, өзбекистан вә түркмәнистан қатарлиқ түрк җумһурийәтлири билән бирликтә йәнә мусулман дөлити болған таҗикистанму бар иди. Униңдин башқа татаристан қатарлиқ бир қанчә аптономийилик түрк җумһурийитиму бар.”

Аргуншаһ әпәнди, йиғинда балқанлардин оттура шәрққичә, сибирийидин хитайғичә болған бипаян түрк тупрақлириниң мәсилилирини музакирә қилидиғанлиқини вә бу мәсилиләрни һәл қилишниң йоллирини издәйдиғанлиқини тәкитләп мундақ деди:
“түрк дунясида немиләрниң болуватқанлиқи музакирә қилиниду. Оттура шәрқниң вәзийитидин түрк дуняси савақ елиши керәк. Оттура асия түркий җумһурийәтлири демократийилишишниң қәдимини тезлитиши керәк, музакирә нәтиҗисини түркийә һөкүмитиниң мунасивәтлик органлириға доклат қилип әвәтимиз.”

Йиғинға саһибханилиқ қиливатқан профессор доктор мустафа аргуншаһ сөзидә түрк дунясиниң қаниған яриси, мәзлум уйғур хәлқиниң мәсилисигиму алаһидә орун берилгәнлики һәмдә шәрқий түркистан хәлқиниң өз мәвҗудийитини қоғдап қелиши үчүн қолидин кәлгәнни қиливатқанлиқини әскәртти.

Икки күн давамлашқан “түрк дунясидики йеңи вәзийәт вә түркийә” темисидики бу йиғинда даңлиқ профессорлар вә мутәхәссисләр түркийә билән түркий җумһурийәтлири оттурисидики мунасивәтләр, балқан йерим арили, оттура шәрқ вә ирандики йеңи вәзийәт, шәрқий түркистанда мәйданға келиватқан вәқәләр, сибирийә, моңғулистан вәзийәтлири һәм түркийиниң бу бир қатар мәсилиләргә тутқан позитсийиси шуниңдәк буниңға қарита елип бериватқан сиясәтлири һәққидә тәпсилий музакирә елип барди.

Мутәхәссисләр хитайниң шәрқий түркистанда елип бериватқан ассимилятсийә вә уйғур мәдәнийитини йоқ қилиш сияситиниң интайин хата икәнлики, уйғурларниң дуня мәдәнийитигә муһим төһпиләрни қошқан бир хәлқ икәнлики, уйғур мәдәнийитини қоғдап қелиш үчүн түркийә һөкүмитиниң күч чиқириши керәкликини тәкитләшти. Түркийә хитай мунасивитидә шәрқий түркистан мәсилисини уйғурларниң шундақла түркийиниң мәнпәити үчүн пайдилиниш керәкликини ейтқан мутәхәссисләр йәнә узун йиллардин бери шәрқий түркистан мәсилисини хитайниң өз мәнпәити үчүн ишлитип келиватқанлиқини әскәртишти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.