“Türk dunyasidiki yéngi weziyet we türkiye” namliq yighin qeysiride ötküzüldi

Yéngi upuqlar medeniyet we ijtima'iy hemkarliq jem'iyiti uyushturghan “Türk dunyasidiki yéngi weziyet we türkiye” namliq yighin türkiyining qeyseri shehiride ötküzüldi.
Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2011.03.28
turk-dunyasidiki-yengi-weziyet-we-turkiye-305.jpg “Türk dunyasidiki yéngi weziyet we türkiye” namliq yighin qeysiride ötküzüldi. 2011-Yili 25-mart.
RFA/Erkin Tarim

3-Ayning 25-künidin 26-künigiche dawamlashqan mezkur muzakire yighinida, türk tarix idarisining sabiq mudiri proféssor doktor yüsüf halach'oghlu, tonulghan türkolog, türkiye til tetqiqat idarisining sabiq mudiri proféssor exmet bijan erjilasun, tarixchi proféssor doktor exmet tashaghil, proféssor mustafa arunshah qatarliq 16 alim qatnashti we doklat berdi.

Yéngi upuqlar medeniyet we ijtima'iy hemkarliq jem'iyitining bashliqi proféssor doktor mustafa argunshah, bu muzakire yighinining uniwérsitétlardin bashqa, bir ijtima'iy teshkilat teripidin uyushturulghan tunji ilmiy muhakime yighini ikenlikini éytti.

turk-dunyasidiki-yengi-weziyet-we-turkiye1-385.jpg
“Türk dunyasidiki yéngi weziyet we türkiye” namliq yighin qeysiride ötküzüldi. 2011-Yili 25-mart.
RFA/Erkin Tarim
Proféssor doktor mustafa argunshah, türkiye we dunyada muhim mesililer mewjut bolup turghan bügünkidek weziyette bu xil muzakire yighinining yenila qiziq téma ikenlikini tekitlep mundaq dédi:
“Bu muzakire yighinini uyushturushni pilanlighan waqtimizda téxi tunista hökümet aghdurulmighan we misirda hösnü mubarek wezipisidin istépa bermigen idi. 2011-Yili sowét ittipaqining parchilan'ghanliqigha 20 yil toshidu. Sowét ittipaqi qan tökülüsh bolmastin parchilinip 15 jumhuriyet özining musteqil bolghanliqini jakarlighan idi. Bularning ichide ezerbeyjan, qazaqistan, özbékistan we türkmenistan qatarliq türk jumhuriyetliri bilen birlikte yene musulman döliti bolghan tajikistanmu bar idi. Uningdin bashqa tataristan qatarliq bir qanche aptonomiyilik türk jumhuriyitimu bar.”

Argunshah ependi, yighinda balqanlardin ottura sherqqiche, sibiriyidin xitayghiche bolghan bipayan türk tupraqlirining mesililirini muzakire qilidighanliqini we bu mesililerni hel qilishning yollirini izdeydighanliqini tekitlep mundaq dédi:
“Türk dunyasida némilerning boluwatqanliqi muzakire qilinidu. Ottura sherqning weziyitidin türk dunyasi sawaq élishi kérek. Ottura asiya türkiy jumhuriyetliri démokratiyilishishning qedimini tézlitishi kérek, muzakire netijisini türkiye hökümitining munasiwetlik organlirigha doklat qilip ewetimiz.”

Yighin'gha sahibxaniliq qiliwatqan proféssor doktor mustafa argunshah sözide türk dunyasining qanighan yarisi, mezlum Uyghur xelqining mesilisigimu alahide orun bérilgenliki hemde sherqiy türkistan xelqining öz mewjudiyitini qoghdap qélishi üchün qolidin kelgenni qiliwatqanliqini eskertti.

Ikki kün dawamlashqan “Türk dunyasidiki yéngi weziyet we türkiye” témisidiki bu yighinda dangliq proféssorlar we mutexessisler türkiye bilen türkiy jumhuriyetliri otturisidiki munasiwetler, balqan yérim arili, ottura sherq we irandiki yéngi weziyet, sherqiy türkistanda meydan'gha kéliwatqan weqeler, sibiriye, mongghulistan weziyetliri hem türkiyining bu bir qatar mesililerge tutqan pozitsiyisi shuningdek buninggha qarita élip bériwatqan siyasetliri heqqide tepsiliy muzakire élip bardi.

Mutexessisler xitayning sherqiy türkistanda élip bériwatqan assimilyatsiye we Uyghur medeniyitini yoq qilish siyasitining intayin xata ikenliki, Uyghurlarning dunya medeniyitige muhim töhpilerni qoshqan bir xelq ikenliki, Uyghur medeniyitini qoghdap qélish üchün türkiye hökümitining küch chiqirishi kéreklikini tekitleshti. Türkiye xitay munasiwitide sherqiy türkistan mesilisini Uyghurlarning shundaqla türkiyining menpe'iti üchün paydilinish kéreklikini éytqan mutexessisler yene uzun yillardin béri sherqiy türkistan mesilisini xitayning öz menpe'iti üchün ishlitip kéliwatqanliqini eskertishti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.