Türk dunyasi tetqiqat fondi teripidin orunlashturulghan murasimgha Uyghurlarmu qatnashti

Türk dunyasi tetqiqat fondi her yili türk dunyasi üchün alahide xizmet körsetken shexslerni bahalap chiqip ularning ichidin bir shexsni tallap teqdirlesh, altun bilen mukapatlash murasimi ötküzidu.
Muxbirimiz arslan
2008-11-05
Share
Turk-Orhan-turkdogan-305.jpg Türk dunyasi tetqiqat fondining yighin zalidiki, pütün hayati boyiche türk dunyasi heqqide izdinish, tetqiq qilish bilen shughullanghan proféssor doktor orxan türkdoghdu ependini mukapatlash murasimidin bir körünüsh.
RFA Photo / Arslan

Bu yilqi teqdirlesh mukapatini pütün hayati boyiche türk dunyasi heqqide izdinish, tetqiq qilish bilen shughullan'ghan 80 yashliq proféssor doktor orxan türk dughdu ependige teqdim qildi.

Merkizi istanbulgha jaylashqan türk dunyasi tetqiqat fondining yighin zalida, pütün hayati boyiche türk dunyasi heqqide izdinish, tetqiq qilish bilen shughullan'ghan proféssor doktor orxan türkdoghdu ependini mukapatlash murasimi ötküzüldi.

Murasimgha "pütün hayati boyiche türk dunyasi üchün alahide xizmet körsetken proféssor doktur orxan türkdoghdu ependige hörmet bildürüsh küni" dep nam bérilgen.

2008 ‏ - Yili, 1‏ - noyabir shenbe küni türk dunyasi tetqiqat fondi teripidin ötküzülgen proféssor doktor orxan türkdoghdu ependini mukapatlash murasimigha sherqiy türkistan wexpi we sherqiy türkistan köchmenler jem'iyet wekillirimu teklip bilen qatnashti.

Murasimigha istanbul shehrining mu'awin walisi murat kojabash ependi, türk dunyasi edebiyati fondining bashliqi serwet qapaqli, türk ujaqliri wexpining bashliqi, sherqiy türkistan wexpining bash katipi hamutxan köktürk, sherqiy türkistan köchmenler jem'iyitining bashliqi doktor ehmet türkoz qatarliq shexsler qatnashqandin sirt, aydinlar jem'iyiti, bursa jem'iyiti qatarliq 25 tin artuq, jem'iyet, organ we ammiwi teshkilat bashliqliri yaki wekilliri ishtirak qildi.

Murasimda istiqlal marshi oqulghandin kéyin, türk dunyasi tetqiqat fondining bashliqi proféssor doktor turan yazghan ependi, proféssor doktor orxan türkdoghduning hayatidiki eserliri we uning türk jem'iyetshunasliqidiki orni dégen témida söz qildi. Kéyin proféssor doktor orxan türkdoghdu ependi söz qilip türkiyining kechmishi we kelgüsi heqqide toxtaldi.

Proféssor doktor orxan türkdoghdu ependining "salihliqta sherqiy türkistan köchmenlirini yerleshtürüsh" qatarliq 32 parchidin artuq kitabliri bolup, bezi kitabliri türkiyining uniwérsitétlirida derslik qilip ötülmekte iken. Proféssor doktor orxan türkdoghdu ependi Uyghur we qazaqlar heqqidimu ilmi maqalilar yazghan we tetqiqatlar élip barghan.

Murasim axirida, fond, jem'iyet, ammiwi teshkilat organlirining rehberliri yaki wekilliri proféssor doktor orxan türkdoghdu ependige türk dunyasigha körsetken alahide xizmetliri we tetqiqatliri üchün teshekkürlirini bildürüp, sherep taxtisi we qimmetlik maddiy buyumlar teqdim qildi. Murasimda türk dunyasi tetqiqat fondi proféssor doktor orxan türkdoghdu ependige sherep altun médal teqdim qildi. Sherqiy türkistan wexpining bash katipi hamutxan köktürk, sherqiy türkistan köchmenler jem'iyitining bashliqi doktor exmet türkoz qatarliq shexslermu proféssor doktor orxan türkdoghdu ependige teshekkür bildürüp sherqiy türkistan sherep taxtisi teqdim qildi.

Biz murasim axirida sherqiy türkistan köchmenler jem'iyitining bashliqi doktor exmet türkoz ependi bilen bu murasim heqqide söhbet élip barduq.

Arislan: hörmetlik doktor exmet türkoz ependi siz jem'iyetshunas orxan türk doghan'gha sherqiy türkistan sherep taxtisi teqdim qildingiz bu shexsning Uyghur - qazaqlar heqqide élip barghan tetqiqat yaki ish ‏ - pa'aliyetliri barmu?

Jawab: orxan türkdoghan türk dunyasi, türk tarixi, türk kültürini tetqiq qilip kéliwatqan bir jem'iyetshunas. U türk dunyasi üchün muhim xizmetler körsetken muhim shexs, u sherqiy türkistan heqqidimu bir qanche parche kitab we maqalilarmu yazghan. Mesilen, 1972 ‏ - yili türkiyining salihli rayonida yashawatqan sherqiy türkistanliq qazaqlar heqqide tetqiqat élip barghan kéyin sherqiy türkistanliq köchmenler namliq bir kitab yézip neshir qildurghan. U shexs sherqiy türkistan mesilisige yéqindin köngül bolidu. Sherqiy türkistan heqqide uyushturulghan yighin, murasim, pa'aliyetlerge aktipliq bilen qatnishidu, bezi waqitlarda sherqiy türkistan köchmenler jem'iyiti qatarliq sherqiy türkistan jem'iyetlirige ziyaretke kélip söhbetlishidu, türkistan mesilisi heqqide pikir bayan qilidu, jümlidin sherqiy türkistanliqni söygen bir shexs.

Arslan: hörmetlik doktur exmet türkoz ependi türk dunyasi tetqiqat fondining Uyghur we qazaqlar heqqide élip barghan tetqiqatliri barmu?

Jawab: elwette bar, türk dunyasi tetqiqat fondining türk dunyasi tetqiqati jurnili bar, üch ayda bir san neshir qilinidu. Uningdin bashqa türk dunyasi tarix zhurnili bar, bu zhurnal her ayda bir san neshir qilinidu, bu zhurnallarning köp sanlirida sherqiy türkistan tarixi we medeniyiti heqqide yézilghan maqalilarni uchritalaysiz, men dokturluq unwani élish üchün teyyarlighan sherqiy türkistanda insan heqliri namliq maqalini yézish jeryanida men yuqiridiki ikki zhurnalning bashtin axiri pütkül sanlirini oqup, izdendim we sherqiy türkistan heqqide yézilghan maqalilardin paydilandim. Bu maqalilardin eng muhim bolghan biri bolsa 1990 ‏ - yili sherqiy türkistanning barin yézisida yüz bergen weqe heqqide yézilghan maqalidur. Uningdin bashqa yene yawropadiki insan heqliri ijtima'iy teshkilatlar teripidin sherqiy türkistandiki insan heqliri toghrisida yézilghan bir doklatmu bar idi. Men bu doklattin paydilinip turup sherqiy türkistan heqqide bir maqale yazdim u maqalini türk dunyasi tetqiqat fondi jurnilida neshir qildi. Kéyin u maqalini sherqiy türkistan awazi zhurnilidimu élan qilin'ghan idi.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet