`Түрк ислам бирлики уйғур мәсилисини һәл қилаламду?`

Қәшқәр вә кучада йүз бәргән вәқәләр дуняниң диққәт етибарини уйғур мәсилисигә буриди. Түркийидики бәзи аммиви тәшкилатлар һәр хил йоллар билән уйғур мәсилисини түркийә җамаәтчиликигә аңлитишқа тиришмақта. Түркийә миллий қиммәтләрни қоғдаш вәхпи түркийидики гезитләргә елан бериш арқилиқ уйғур мәсилисини аңлатмақта.
Мухбиримиз әркин тарим хәвири
2008-08-18
Share
waqit-gezitide-elan-305.jpg Сүрәт, 7 - 8 - 14 - авғуст күнлири вақит гезитигә берилгән мақалә еланиниң көрүнүши.
RFA Photo / Erkin Tarim

Бу вәқип 7 - 8 - 14 - авғуст күнлири вақит гезитигә чоң бир елан бәргән болуп, еланниң темиси түрк ислам бирлики шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилиду. Еланда хитайларниң уйғурларға елип бериватқан бесим сиясити әкс әттүрүлгән рәсимләргиму йәр берилгән. Қирғинчилиқниң исми шәрқий түркистан намлиқ кичик мавзуниң астида өлүм җазаси берилгән уйғурларни өлүм мәйданиға елип меңиватқан вә уйғурларни мәйданда етиватқан рәсимләргә йәр берилгән.

Шәрқий түркистанда инсанлиқ трагедийиси, хитайлар инсан өлтүрүш арқилиқ нопусни азайтиватиду хитайдики түрмиләр тән җазаси өйи вә хитайда тән җазаси пәрятлири мавзулириниң астидиму ечинишлиқ рәсимләргә йәр берилгән. Бу рәсимләрниң дәл оттурисиға түркийәни мәркәз қилған оттура асия түрк җумһурийәтлири вә мусулман дөләтлирини өз ичигә алған бир түрк ислам бирликиниң хәритисигә йәр берилгән. Бу рәсимләрниң үстигә чоң хәтләр билән йезилған бир бөлүмдә, шәрқий түркистан мәсилиси вә уни һәл қилишниң йоллири аңлитилған.

Елан мундақ башлайду: бүгүн дуняниң бәзи районлирида мусулманлар қейин вәзийәттә яшимақта. Мәсилән хитайниң ғәрбий қисмиға җайлашқан шәрқий түркистан хәлқи кейинки 50 йил җәрянида еғир бесим астида яшимақта. Нопусиниң көпи уйғурлардин тәркип тапқан болуп, бу уйғурлар қейин вәзийәттә яшимақта. 1965 - Йилидин кейин хитайлар тәрипидин қәтил қилинған уйғурларниң сани интайин көп.

Хитайниң шәрқий түркистандики зомигәрлики шәрқий түркистанға қалаймиқанчилиқ, көңүлсизлик вә ғәзәп нәпрәт елип кәлмәктә. Бу хил йоллар билән милләтләрни езиш вақти аллаһ бурун өтүп кәтти. Хитайлар шәрқий түркистанлиқларға өзини өзи башқуруш һәққини бәрсә, иқтисадий җәһәттинму мустәқиллиқини бәрсә, хитайғиму пайдиси бар. Өз тупрақлирида бесим көрмәй әркинлик ичидә яшиған шәрқий түркистан, хитай үчүнму пайда елип келиду.

Бу һәқләрниң хитайлар тәрипидин шәрқий түркистанға берилиши түрк ислам бирликиниң сайисида әмәлгә ашиду. Бундақ бир күч шәрқий түркистанлиқларни қоллап қувәтләйдиған болса, хитайниң мусулман дуняси билән болған мунасивитиму яхшилиниду. Ислам бирлики ичидә йерини алған шәрқий түркистанниң хитайға хәвп елип кәлмәйдиғанлиқини чүшәндүрүш керәк.

Қисқиси бу рәсимлик еланда түрк ислам бирлики қурулса шәрқий түркистан мәсилиси, пәләстин мәсилисигә охшаш мәсилиләрниң һәл болидиғанлиқи тәкитләнгәндин башқа, хитай коммунист партийисини шәрқий түркистанда елип бериватқан қирғинчилиқ сияситини тохтитишқа чақирған.

Түркийидики вақит гезитидә елан қилинған `түрк ислам бирлики шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилиду` мавзулуқ еланни гезиткә бәргән милли қиммәтләрни қоғдаш фонди илгири сүрүватқан түрк ислам бирлики оттура асия түркий җумһурийәтлири вә пүтүн мусулман дөләтләрни өз ичигә алған бир иттипақдашлиқ икән. Улар дегән бу бирликни қуруп чиқиш мумкинчилики барму? бундақ бир бирлик растинла шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилаламду?

Бу һәқтә көз қаришини елиш үчүн ислам дуняси тәтқиқатлири мутәхәссиси варисҗан әпәндигә микрофонимизни узаттуқ.


Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт