`Türk islam birliki Uyghur mesilisini hel qilalamdu?`

Qeshqer we kuchada yüz bergen weqeler dunyaning diqqet étibarini Uyghur mesilisige buridi. Türkiyidiki bezi ammiwi teshkilatlar her xil yollar bilen Uyghur mesilisini türkiye jama'etchilikige anglitishqa tirishmaqta. Türkiye milliy qimmetlerni qoghdash wexpi türkiyidiki gézitlerge élan bérish arqiliq Uyghur mesilisini anglatmaqta.
Muxbirimiz erkin tarim xewiri
2008-08-18
Share
waqit-gezitide-elan-305.jpg Süret, 7 - 8 - 14 - awghust künliri waqit gézitige bérilgen maqale élanining körünüshi.
RFA Photo / Erkin Tarim

Bu weqip 7 - 8 - 14 - awghust künliri waqit gézitige chong bir élan bergen bolup, élanning témisi türk islam birliki sherqiy türkistan mesilisini hel qilidu. Élanda xitaylarning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasiti eks ettürülgen resimlergimu yer bérilgen. Qirghinchiliqning ismi sherqiy türkistan namliq kichik mawzuning astida ölüm jazasi bérilgen Uyghurlarni ölüm meydanigha élip méngiwatqan we Uyghurlarni meydanda étiwatqan resimlerge yer bérilgen.

Sherqiy türkistanda insanliq tragédiyisi, xitaylar insan öltürüsh arqiliq nopusni azaytiwatidu xitaydiki türmiler ten jazasi öyi we xitayda ten jazasi peryatliri mawzulirining astidimu échinishliq resimlerge yer bérilgen. Bu resimlerning del otturisigha türkiyeni merkez qilghan ottura asiya türk jumhuriyetliri we musulman döletlirini öz ichige alghan bir türk islam birlikining xeritisige yer bérilgen. Bu resimlerning üstige chong xetler bilen yézilghan bir bölümde, sherqiy türkistan mesilisi we uni hel qilishning yolliri anglitilghan.

Élan mundaq bashlaydu: bügün dunyaning bezi rayonlirida musulmanlar qéyin weziyette yashimaqta. Mesilen xitayning gherbiy qismigha jaylashqan sherqiy türkistan xelqi kéyinki 50 yil jeryanida éghir bésim astida yashimaqta. Nopusining köpi Uyghurlardin terkip tapqan bolup, bu Uyghurlar qéyin weziyette yashimaqta. 1965 - Yilidin kéyin xitaylar teripidin qetil qilin'ghan Uyghurlarning sani intayin köp.

Xitayning sherqiy türkistandiki zomigerliki sherqiy türkistan'gha qalaymiqanchiliq, köngülsizlik we ghezep nepret élip kelmekte. Bu xil yollar bilen milletlerni ézish waqti allah burun ötüp ketti. Xitaylar sherqiy türkistanliqlargha özini özi bashqurush heqqini berse, iqtisadiy jehettinmu musteqilliqini berse, xitayghimu paydisi bar. Öz tupraqlirida bésim körmey erkinlik ichide yashighan sherqiy türkistan, xitay üchünmu payda élip kélidu.

Bu heqlerning xitaylar teripidin sherqiy türkistan'gha bérilishi türk islam birlikining sayisida emelge ashidu. Bundaq bir küch sherqiy türkistanliqlarni qollap quwetleydighan bolsa, xitayning musulman dunyasi bilen bolghan munasiwitimu yaxshilinidu. Islam birliki ichide yérini alghan sherqiy türkistanning xitaygha xewp élip kelmeydighanliqini chüshendürüsh kérek.

Qisqisi bu resimlik élanda türk islam birliki qurulsa sherqiy türkistan mesilisi, pelestin mesilisige oxshash mesililerning hel bolidighanliqi tekitlen'gendin bashqa, xitay kommunist partiyisini sherqiy türkistanda élip bériwatqan qirghinchiliq siyasitini toxtitishqa chaqirghan.

Türkiyidiki waqit gézitide élan qilin'ghan `türk islam birliki sherqiy türkistan mesilisini hel qilidu` mawzuluq élanni gézitke bergen milli qimmetlerni qoghdash fondi ilgiri sürüwatqan türk islam birliki ottura asiya türkiy jumhuriyetliri we pütün musulman döletlerni öz ichige alghan bir ittipaqdashliq iken. Ular dégen bu birlikni qurup chiqish mumkinchiliki barmu? bundaq bir birlik rastinla sherqiy türkistan mesilisini hel qilalamdu?

Bu heqte köz qarishini élish üchün islam dunyasi tetqiqatliri mutexessisi warisjan ependige mikrofonimizni uzattuq.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet