Түркийә ‏ - хитай мунасивәтлиридә уйғур мәсилиси

Түркийә заман гезитиниң 27 ‏ - ноябир күнидики хәвиригә қариғанда, хитайниң сияси мәслиһәт кеңишиниң башлиқи җя чиңлин вә униң билән биргә кәлгән хитай вәкиллири рәсмий дөләт зиярити үчүн түркийиниң пайтәхти әнқәрәгә йетип кәлгән.
Мухбиримиз арслан
2008.11.28
turkiye-namayish-metbuat1-305 Сүрәттә, 6 - айниң - 27 күни әнқәрәдә елип берилған олимпиккә қарши әркинлик мәшилини йәткүзүш намайишидин көрүнүш.
RFA Photo / Erkin Tarim

Түркийә дөләт мәҗлиси рәиси көксал топтан, хитайниң сияси мәслиһәт кеңишиниң башлиқи җя чиңлин вә униң билән биргә кәлгән хитай вәкиллирини түркийә дөләт мәҗлисидә қобул қилди. Топтан, җя билән 15 минут айрим параңлашқандин кейин икки тәрәп һәйәтлири рәсмий сөһбәтлишиш үчүн министирлиқ йиғин залиға киргән. Йиғинға түркийә тәрәптин парламент рәиси көксал топтан, дөләт министири куршад тузман қатарлиқ түркийә һәйити қатнашқан.

Топтан йиғинда сөз қилип, җя вә униң һәмраһлирини түркийидә вә дөләт мәҗлисидә күтүвалғанлиқидин мәмнун болғанлиқини ипадилигән . Хитайда йүз бериватқан сәл апити вә йәр тәврәш һадисилири сәвәблик хитайниң иқтисади вә иҗтимаий саһәләрдә еғир дәриҗидә зиянға учриғанлиқиға ғәмхорлуқ қилидиғанлиқини билдүргән. Һәмдә 2008 ‏ - йиллиқ олимпик мусабиқисиниң хатирҗәм вә көркәм шәкилдә ахирлашқанлиқини ипадилигән.

Заман гезитиниң хәвиридә, түркийә дөләт мәҗлиси рәиси көксал топтанни тәбрикләш билән сөзини башлиған хитайниң сияси мәслиһәт кеңишиниң башлиқи җя түркийә билән дөлитиниң достлуқ мунасивитиниң наһайити муқим икәнликини һәмдә миң йилдин бири йипәк йолиниң икки дөләтниң мунасивәтлирини қоюқлаштурғанлиқини билдүргән.

Җя, икки дөләт мунасивәтлиридә мәсилә көрүлмигәнликини, иқтисад вә тиҗарәт мунасивәтләрдә мувәппәқийәтлик нәтиҗиләр қолға кәлгәнликини билдүрүп мундақ дегән: хитай дөлити түркийә билән болған мунасивәтлиригә әһмийәт берип келиватиду. Бу икки дөләт оттурисида достлуқниң техиму тәрәққи қилиши, һәмкарлиқниң техиму кеңийиши хәлиқлиримизниң мәнпәәти үчүн уйғундур.

Хитай вәкили җя чиңлин икки дөләт мунасивәтлирини икки саһәдә техиму қоюқлаштурушни тәләп қилған, биринчиси сияси мунасивәтләрни техиму қоюқлаштуруш, рәисләр, мәҗлисләр, сияси партийиләр арисида һәр хил учришишлар елип беришимиз, иккинчиси болса, һәр икки тәрәпниң дөләтлик асаси мәнпәәтлиригә алақидар саһәләрдә өз ‏ - ара һөрмәттә болуш вә өз ‏ - ара һәмкарлишишни давамлаштуруш, һәр икки дөләт бөлгүнчи күчләргә вә хәлқара террорчилиққа ортақ қарши туруш.

Хитай вәкили җя чиңлин, түркийә тәрәп билән бирликтә күч сәрп қилип, дөләт игилики вә земин пүтүнлүкини қоғдашқа охшаш саһәләрдә икки тәрәпниң мәнпәәтигә һөрмәт қилиш вә чүшәнчә һасил қилишниң давамлишиши. Дини радикаллиққа қарши туруш, миллий бөлгүнчиликкә вә хәлқара террорчилиққа бирликтә қарши туруш, районлуқ вә хәлқаралиқ бихәтәрликни қоғдашта һәмкарлишиш тоғрисида келишим қилишни тәләп қилған.

Җя йәнә иқтисад вә тиҗарәт саһәлиридики мунасивәтләрниң үчинчи орунда туридиғанлиқини ипадиләп, өзлири билән сода ширкәтләр һәйитиниң бирликтә кәлгәнликини билдүрүп, улар түркийидин 200 милйон доллар әтрапида мал сетивелишқа имза қойидиғанлиқини билдүргән. У йәнә хитайниң күчлүк вә ишәнчлик шеркәтлиригә түркийидә сода ‏ - тиҗарәт қилиш һәққидә тәшвиқ қиливатқанлиқини ипадилигән. Йиғинниң давамиға ахбаратчиларниң иштирак қилиши чәкләнгән.

Биз бу һәқтә шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң муавин рәиси һидайәтуллаһ әпәнди билән сөһбәт елип бардуқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.