Turpandiki soda bazirigha ot kétip, Uyghur tijaretchiler zor iqtisadi ziyan'gha uchridi

Yéqinda turpan sheher merkizidiki mezkur soda bazirigha ot kétip, Uyghur tijaretchiler zor iqtisadi ziyan'gha uchrighan bolsimu, lékin yerlik hökümet héchqandaq yardem qilmighan. Bezi Uyghur tijaretchiler bu xil qosh ölchem, ittipaqliq we muqimliqqa ziyanliq ikenlikini bildürmekte.
Muxbirimiz erkin
2012.12.12
turpan-buyluq-bulyuq-barang-305.jpg Turpan boyluqtiki melum bir üzümlük. 2012-Yili awghust.
RFA

2008‏-Yili 1‏-ayda ürümchi chong qowuqtiki jéjyang wénjuluq xitay tijaretchilerning soda sariyigha ot kétip, zor iqtisadi ziyan kélip chiqqan idi. Eyni chaghda Uyghur aptonom rayonluq partkom we hökümiti derhal höjjet chüshürüp, wénjuluq tijaretchilerning barliq ziyinini tölep béridighanliqini élan qilghan we tölep bergen. Biraq bu qétim turpan yéngi tereqqiyat soda baziridiki Uyghur tijaretchiler wénjuluq tijaretchilerchilik teleylik bolalmidi.

Yéngi tereqqiyat soda baziri turpan shehiridiki eng chong soda merkizi bolup, Uyghur, tunggan we xenzu qatarliq milletler dukan achidighan mezkur bazardiki dukandarlarning az dégende 70% ni Uyghur tijaretchiler igileytti. Biraq mezkur bazargha bu yil 9‏-ayning axirliri yérim kéchide tuyuqsiz ot kétip, soda baziri weyran bolghan. 3 Qewetlik bazarning dukanliridiki barliq mal pütünley köyüp tügigen. Bu mezkur soda bazirigha 2‏-qétim ot kétishi. Buningdin bir qanche yil awwal mezkur soda bazirigha bir qétim ot kétip rémont qilin'ghan idi. Lékin bu qétimqi ot apiti yerlik ahalilerde her xil gumanlarni peyda qilghan.

Turpan sheherlik hökümet ot apitidin kéyin derhal ishxana qurup, kéyinki ishlarni bir terep qilishqa mes'ul qilghan bolsimu, biraq ot öchürüsh etritining kéchikip kélishi, hökümetning ot kétish sewebini éniq chüshendürüshtin özini qachurup, müjmel seweblerni körsitishi, tijaretchilerning ziyini we soda bazirini qandaq bir terep qilish qatarliq mesililerge jawab bermey waqitni keynige sürüshi, naraziliq bildürgenlerge tehdit we bésim ishlitishi yerlik ahalilerdiki ot kétish sewebige bolghan gumanlarni ilgirilep kücheytken.

Ot ketken kéchisi neq meydandiki sare isimlik bir xanim ziyaritimizni qobul qilip, shu kéche yüz bergen ehwallarni sözlep berdi. U, ot öchürüsh etritining bir sa'et kéchikip kelgenlikini eskertip, bezi ot öchürüsh mashinilirida su yoqluqini bildürdi. Uning ilgiri sürüshiche, soda bazirining qarap turup pütünley köyüp kétishi heqiqeten kishini her xil guman'gha salidu.

Ot kétish weqesi yüz bérip bir mezgildin kéyin, munasiwetlik da'iriler ot kétish sewebini tekshürüsh doklati élan qilghan. Weqedin xewerdar ismini ashkarilashni xalimaydighan yene bir xanimning ilgiri sürüshiche, doklatta da'iriler tijaretchiler we weqege qiziqidighan ammini heyran qaldurup, otning qandaq kélip chiqqanliqini chüshendürmigen. Peqet soda bazirida mudapi'e tedbirlirining yaxshi élinmighanliqi tenqid qilin'ghan. Qoghdash xadimlirining bixestelik qilip, otni waqtida bayqimighanliqi, signal sistémisining yaxshi ishlimigenlikini qeyt qilghan. Biraq ot öchürüsh organlirining mudapi'e tedbirliridiki bu xil boshluqni néme üchün burun tekshürüp bir terep qilmighanliqini tilgha almighan.

Biz turpan sheherlik we hökümet we soda-sana'et memuriy bashqurush da'irilirige téléfon qilip, otning qandaq tutashqanliqi, öt öchürüsh etritining néme üchün kéchikip kelgenliki, soda bazirining qandaq bir ereb qilinidighanliqi qatarliq ehwallarni sorap körüshke tirishqan bolsaqmu, lékin da'iriler téléfonimizni almidi.

2008‏-Yili 1‏-ayda yüz bergen ürümchi xelq'ara soda sariyidiki ot apitide nechche yüz milyon yüenlik iqtisadi ziyan kélip chiqqanliqi texmin qilin'ghan idi. Uyghur aptonom rayonluq partkom we hökümet derhal soda saraydiki wénjuluqlarni asas qilghan barliq tijaretchilerning ziyan'gha uchrighan mélini tölep béridighanliqini élan qilip, tijaretchilerning kélip derhal tizimgha aldurushini telep qilghan. Da'iriler qanchilik tölem töligenlikini élan qilip baqmighan. Biraq xitay axbarat wasitilirining eyni chaghdiki xewerliride ashkarilinishiche, bir wénjuluq tijaretchi 80 milyon yüenlik méli köyüp ketkenlikini ilgiri sürgen.

Turpan yéngi tereqqiyat baziridiki ziyan ürümchi xelq'ara soda sariyida yüz bergen ot apitidiki ziyan'gha yetmisimu, biraq hökümetning mu'amilisi turpan tereqqiyat soda baziridiki Uyghur tijaretchilerning naraziliqini qozghighan.

Ismini ashkarilashni xalimaydighan yuqiriqi xanim, ot apiti yüz bérip 3 ay waqit ötken bolsimu, biraq yerlik hökümet Uyghur tijaretchilerge qana'etlinerlik héchqandaq jawab bermigenlikini bildürdi.

Sare xanimning ilgiri sürüshiche, hökümet mesilige jawab bérishtin özini qachurupla qalmay, munasiwetlik organlargha erz qilip barghan bezi Uyghur tijaretchilerni tutup, melum mezgil solap qoyghan. Ulargha erz qilmasliq heqqide bésim ishletken we tehdit salghan. Uning qarishiche, xenzu tijaretchilerning méli we dukinigha ot ketse bir xil mu'amile qilish, Uyghur tijaretchilerning méli we dukini köyüp ketse, yene bir xil mu'amile qilishtek bu xil qosh ölchem ziddiyetni kücheytip, milletler ittipaqliqi we jem'iyet muqimliqigha buzghunchiliq qilidu. U, xitay da'irilirining turpan yéngi tereqqiyat baziridiki ot apitide ziyan'gha uchrighan tijaretchilerge derhal yardem qilip, ularni muwapiq orunlashturushni telep qildi.

Hökümet ot ketken bazarni rémont qilip, dukan igilirige qayturup béremdu yaki bazarni chéqiwétip ornigha yéngi soda baziri salamdu? eger kona bazar chéqiwétilip yéngi bazar sélinsa, bazardiki dukanlarni 30 yilliq sétiwalghan Uyghur tijaretchilerni qandaq qilidu? ulargha hazirqi bazar nerxi bilen bahalap dukan béremdu yaki on nechche yil awwal sétiwalghan bahani asas qilip pul qayturamdu? sare xanimning bildürüshiche, bu Uyghur tijaretchiler hökümetning jawab bérishini kütüwatqan nöwettiki eng muhim mesile.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.