Ürümchi namayishi we Uyghur mesilisi dunya metbu'atlirida (2)

Bügün ürümchi namayishi partlighanliqigha 5 kün boldi. 7 - Iyul küni xelq'ara axbarat organliri ürümchige kirgendin kéyin,"5 - iyul qanliq weqesi" din kéyinki ürümchi weziyitining heqiqiy ehwali dunyagha ashkarilinishqa bashlidi.
Muxbirimiz mihriban
2009-07-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Süret, 7 - yul küni ürümchidiki ayallar - balilar namayishida, bir erning xitay qoralliq qisimliri bilen tirkishiwatqan körünüsh.
Süret, 7 - yul küni ürümchidiki ayallar - balilar namayishida, bir erning xitay qoralliq qisimliri bilen tirkishiwatqan körünüsh.
AFP Photo

"Amérika awazi radi'o istansisi", " fransiye agéntliqi ", " en'gliye b b s radi'osi ", "jenubi gérmaniye géziti ", " s n n türk ", "höriyet géziti ", " birleshme agéntliqi " " el jezire " we yaponiye qatarliq döletlerning axbarat organlirining xewer qilishiche, hazir ürümchi shehiride toluq qorallan'ghan herbiyler sheher kochilirini qaplighan.Pütkül Uyghur élide omumyüzlük herbiy halet yürgüzülgen.

Xitayning shinxu'a agéntliqining xewiride, 8 - iyuldin bashlap ürümchide omumi weziyet kontrol qilin'ghanliqini, xitay re'isi xujintawning ürümchi weziyitige köngül bölüp 8 dölet bashliqliri uchrishidin muddettin burun qaytip kelgenlikini,xitay jama'et xewpsizlik ministiri juyongkang qatarliqlarning ürümchige kélip doxturxanidiki yaridar bolghan her millet xelqidin hal sorighanliqini, milletlerning inaq - ittipaq yashawatqanliqi bayan qilghan.

Amérika awazi radi'osining xewiride, ürümchi weziyitining körünüshte xitay metbu'atlirida déyilginidek omumi weziyet kontrol qilin'ghan halette bolsimu, emma weziyetning yenila nahayiti jiddiyliki bayan qilinip, charshenbe küni ürümchige 10 mingdek qoralliq herbiyi chingxeydin yötkep kélin'genlikini, pütün Uyghur élining urush halitide turuwatqanliqi,kochilarda Uyghurlar bilen xitaylarning bir - birige düshmenlik neziride qarawatqanliqi bayan qilin'ghan.

Xongkongda chiqidighan " jenubiy seher géziti" de bayan qilinishiche, kéchisi toluq qorallan'ghan minglighan qoralliq saqchi qisimliri ürümchi kochilirini saqlawatqan bolup,kochilarda kishiler yenila nahayiti shalang iken.Hökümet körünüshte chet'el muxbirlirining ziyaret qilishigha yol qoyghan bolsimu emma chet'el muxbirlirining Uyghurlargha yéqinlishishqa yol qoymighanliqini bayan qilghan.
 
Bügün gérmaniyidiki eng chong nopusluq gézit „jenubi gérmaniye gézitide“ tinchliq bilen ilip bérilghan namayishtin qanliq aqiwet kélip chiqti“ serlewhilik maqale élan qilindi. Bu maqalide heqiqiy ehwalning xitay hökümitining teshwiqatidin tamamen bashqiche ikenliki ashkarilan'ghan. Maqalide ürümchi weziyiti mundaq bayan qilinidu," ali mektep oqughuchilirining tinchliq bilen ilip barghan namayishini, xitay zhandarmilirining qanliq basturushidin, ürümchi shehiri dozaxqa aylandi, ürümchi kochiliri toluq qorallan'ghan herbiy mashiniliri bilen liq tolghan bolup, pütün kochilarda uchurghanla Uyghur yashlirini tutush bashlan'ghan idi."

Gérmaniye jenubiy géziti muxbiri, ürümchidiki Uyghur oqughuchilardin igiligen ehwalgha asasen, ürümchi namayishi heqqide mundaq yazidu, "eslide bu namayish shundaq tinchliq bilen bashlan'ghan. 80 Ge yéqin ali mektep oqughuchiliri 6 - ayning 28 - küni yekshenbe küni kechte ürümchining merkizige yighilip, özlirining qol kompyutéri bilen sha'ogu'andiki oyunchuq zawutida öltürülgen Uyghurlarning sin'alghu filimini qoyup, öltürgen Uyghurlar toghruluq hökümet terepning héchqandaq bir ipade bildürmigenlikidin narazi bolup yighilish ilip barghan. Bu yighilishni xitay tarqitiwetken we kiyin sürüshtürgen.

Shuning bilen yene bir yekshenbide yeni 7 - ayning 5 - küni oqughuchilar keng kölemlik tinchliq bilen namayish ilip barghan. Bu oqughuchilargha xitay saqchiliri oq chiqirip, qanliq basturghan. Shuning bilen her ikki terep toqunushqan. Nurghun Uyghur yashlirini qiriwetken. Ta bügün'ge qeder kochilarda xitaylar qollirigha kalteklerni ilip körgenla Uyghurlarni urup - chanighan, nurghun Uyghurlarning dukanlirini bulap - talap, pachaqlap tashlighan. Bu sheherde ichki urush partlaydighandek qilidu. Ürümchi asmida herbiy tik uchar ayropilanlar charlighan bolup, ziyan tarqini yenila Uyghurlar bolghan."

Amérika awazi radi'o istansisining xewiride yene, tibet rohaniy dahiysi, nobél tinchliq mukapati sahibi dalay lamaning "5 - iyul ürümchi qirghinchiliqi " heqqidiki bayanati bérilgen bolup, dalay lamaning ishxana katipi mudiri tségyam amérika awazi radi'o istansisining muxbirigha dalay lamaning ürümchi qirghinchiliqida talapetke uchrighan kishilerning a'ililirige hésdashliq qilish bilen bille xitay hökümitini bu ishni bir terep qilishta soghuqqan bolushqa chaqirghanliqini bayan qilghan.

Fransiye agéntliqining xewer qilishiche, 7 - ayning 7 - küni erkin aliptékin ependim italiye parlaméntida nutuq sözlep, kishiler qelbini hayajan we hésdashliqqa salghan, erkin aliptékin ependimning nutqi italiye parlaméntining " ürümchi qanliq qirghinchiliqi" we Uyghurlar mesilisige diqqitini qozghighan. Xewerde yene erkin aliptékin ependining tesirlik nutqining bezi parlamént ezalirining achliq élan qilishigha türtke bolghanliqi bayan qilin'ghan.


Toluq bet