Uyghur xelqining mötiwer alimi muhemmed abdulla mexsum hajim wapatining 10 yilliqi

Ataqliq diniy alim merhum muhemmed abdulla mexsum hajim Uyghur ilidin tunji bolup, 10 neper Uyghur balisini misirgha apirip dunyagha dangliq eng qedimiy bilim gah - ezher bilim yurtigha orunlashturush arqiliq Uyghur perzentlirining islam memliketliride ilim tehsil qilish yolini achqan idi.
Muxbirimiz ömerjan toxti
2008-12-23
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghurlarning öz xirajiti bilen chet'ellerde ilim tehsil qilish ishi shuningdin kéyin emelge ashqan. Mana bügün merhum mehemmed abdulla mexsum hajimning wapatigha 10 yil toldi.

Se'udi erebistanining mekke mukerreme shehiride turushluq abdulétip hajim bu heqtiki söhbitimizni qobul qilghan idi.

Abdulétip hajim bilen söhbet

Abdulétip hajim merhum muhemmed abdulla mexsum hajim heqqide toxtilip mundaq dédi:" muhemmed abdullah mexsum hajim  1924  yili xotenning atchuy yézisida diyanetlik a'ilide dunyagha kelgen bolup, 5 ـ- 6 yashlirida dadisidin ayrilip yétim qalghan. 1955 -  Yillirighiche, bir tereptin ushshaq tijaret bilen shughullansa yene bir tereptin, xotende alimlarda oqughan, kéyinche qaghiliq we qeshqer sheherliride oqup alim bolghan.1980ـ Yilliri xotende bashlan'ghan yéngi islamiy oyghinish herikitige asas salghuchilardin abdulla qarim, abdul eziz qarajim, abdullah qari damollam, muhemmed qurban damollam qatarliq kishiler bilen bir septe turup, xotende, jümlidin pütün Uyghur élide yamrap ketken xurapatliq, bid'etchilik herikitige qarshi turup, mazarlargha choqunmasliqni, mazarlarni tawap qilmasliqni, mazarlargha tugh  elem tiklimeslikni, qur'an oqup pul almasliqni, namaz heqqi almasliqni teshebbus qilghan. Muhemmed abdulla mexsum hajim bu sewebtinmu ikki qétim türmide yatqan idi , ‏- u muhemmed abdullah mexsum hajimning chet'ellerde oqush yolini achqanliqi heqqide toxtilip mundaq dédi: " muhemmed abdullah mexsum hajim meripetperwer zat merhum rehmitulla qari haji bilen 1984  ‏- yili 12 ‏- ayda 10 balini misir paytexti qahirege élip barghan. Balilarning "el ezher" aliy ilim dergahida oqushqa orunlishishi üchün bir nechche ay yol méngip, qahirede misirliq bezi alimlar bilen tonushup, shularning wastisi bilen axiri mingbir teslikte ularni oqushqa orunlashturghan."

Muhemmed abdullah mexsum hajimning ésil exlaqi

Abdulétip muhemmed abdullah mexsum hajimning exlaqi heqqide toxtilip mundaq dédi:" muhemmed abdullah mexsum hajim öz mihniti bilen halal yashap kelgen, péqir  puqra, yétim  ‏- yésirler, taliplargha maddi, meniwi yar yölekte bolghanning sirtida , xotende meschit sélish ishlirigha bashlamchiliq qilip aldi bilen özi pul chiqirip, bashqilarnimu pul bérishke righbetlendürüp, qanche meschitning ruyapqa chiqishigha wesile bolghan idi. Siyasiy kéngesh yaki islam jem'iyetlirining ezaliqi chaghliq birer "hoquq" weyaki "mensep" tutmay kelgen bolsimu, xotende kishiler otturisidiki jédel ـ‏- majra, iqtisadi mu'amilidiki talash ـ‏- tartish ishlirini adil bir terep qilatti."

Muhemmed abdulla mexsum hajimning wapati

Abdulétip hajim merhumning wapati heqqide mundaq dédi:" muhemmed abdullah mexsum hajim  1998 ‏-ـ yili 12  ‏- ayning 23 ـ‏- küni xotende wapat bolghan. Merhumning namizi töt mingdin artuq jama'etning ishtiraki bilen oqulup, öz yurti atchuy mazarliqigha ‏- ata  anisining qebrisining yénigha depne qilin'ghan."

Abdulétip hajimning éytishiche, chet'ellerde, xususen islam memliketliride ilim tehsil qilish pursitige érishken dostlar merhum muhemmed abdullah mexsum hajimni ésidin chiqarmasliqi, merhumning rohigha du'a qilishi ularning üstige burchtur.


Toluq bet