Он йилдин буян балиларниң қенини шораватқан ялмавузлар җәмәти паш болди

Уйғур елиниң қанун торида берилгән хәвәрләрдин мәлум болушичә, йеқинда қәшқәр шәһәрлик хәлқ соти йеқинда бир җәмәттин шәкилләнгән адәм бедиклири гуруһи үстидин сот ачқан болуп, йеңисар наһийисидин болған тохти вә униң аяли гүлниса қатарлиқ 38 қара нийәтлик адәм бедиклири, нарсидә балиларни пул тепиш қорали қиливалған болуп, 10 йил ичидә 83 нәпәр балини ичкиридә ашхана ачимиз дегәнгә охшаш баһаниләр билән алдап апирип қәбиһ усуллар арқилиқ уларни сетип һәмдә оғрилиққа селиш арқилиқ пул тапқан.
Мухбиримиз гүлчеһрә хәвири
2008-07-18
Share
 Йәрлик сақчи даирилириниң билдүрүшичә бу пәвқуладдә зор адәм бедиклири гуруһи гуаңҗуда паш болған болуп,гуруһ әзалири тегишлик қануни җазаға тартилған.

Бир җәмәт адәм бедиклириниң увиси чувулди

Йеқинқи йиллардин буян, хитай хәвәр мәнбәлиридә елан қилинишиға қариғанда, мәхсус уйғур балилирини хитай өлкилиригә алдап апирип уларни оғрилиқ вә булаңчилиққа селишқа
KochidikiBalilar-200.jpg
Сүрәт, кочида йүргән намәлум икки уйғур йаш өсмүр.
RFA Photo
Охшаш қәбиһ җинайи һәрикәтләр, бәзи қара нийәтлик адәмләрниң мәхсус тиҗарәт васитиси болуп қалған. Гәрчә бәзи мәтбуатлар давамлиқ түркүмләп алданған уйғур балилирини уйғур елигә қайтуруп кәлгәнлики һәққидә хәвәрләр берип туруватқан болсиму, әмма уйғур балилириниң алдинип яки сетилип янчуқчилиқ вә оғрилиққа селиниши хитайниң һәммә җайлирида охшаш болмиған дәриҗидә мәвҗут болуп,һәммигә тонушлуқ шундақла уйғурларда чоңқур әндишиләр пәйда қиливатқан бир еғир иҗтимаий мәсилә айланған иди.

Радиомизға уйғур җәмийәт мәсилилирини инкас қилғучилар, бәзи қара нийәтлик кишиләрниң уйғур өсмүр балиларни, натонуш хитай өлкилиригә алдап апирип, оғрилиққа селишни пул тапидиған кәсип қиливатқанлиқини, шундақла бу хил кишиләр даирисдә пәйда болған қара җәмийәткә һәтта ه йәрлик сақчиларниңму шерик икәнликини ейтишқан иди. Игилишимизгә қариғанда, нөвәттә кичик болғанда 7яштин 16яшларғичә болған, кочиларда оғрилиқ қиливатқан уйғур яш өсмүрлирини хитайниң бейҗиң, шаңхәй, гуаңҗу дегәндәк чоң шәһәрлиридәه көп учратқили болидикән, бу уйғур балиларниң бәзилири адәм бедиклири тәрипидин оғрилиқ гуруппилириниң катта башлириға сетиветилгән болса, көп сандикиси шу каттибашлар өзлири уйғур елидин алдап кәлгән балилар болуп, нарсидә балиларни алдап җинайәт йолиға башлаш арқилиқ пул тепиватқанларниң көп сандикисиму уйғурлар икән.

Сина хәвәр торида - 18 июл елан қилинишичә, йеқинда қәшқәр шәһәрлик хәлқ соти 90 адәмгә четишлиқ, 38 асасий җинайәтчидин тәркип тапқан адәм бедики гуруһи әзалири үстидин һөкүм елан қилған болуп, әзалири бир җәмәтни мәркәз қилип топланған мәзкур гуруһ 10 йилдин буян қорамиға йәтмигән уйғур балилирини қәшқәр,хотән қатарлиқ җайлардин хитайниң гуаңҗу, шаңхәй қатарлиқ шәһәрлиригә алдап апирип янчуқчилиқ вә оғрилиқни, сақчиларға тутулуп қалғанда қандақ қутулуш тактикилирини өгәткән һәмдә бу җәрянда балиларни роһий, җисманий җәһәтләрдин еғир зиянкәшликкә учратқан.

Мәзкур җинайәтчиләр гуруһиниң каттибеши қәшқәр йеңисарлиқ тохти һәмдә униң аяли гулнисалар гуаңҗуда ашхана ечип вә башқа тиҗарәтләр қилип астиртин алдап кәлгән балиларни кочиға чиқип оғрилиқ қилишқа мәҗбурлиған. Улар паш болуп тутулғанда оғрилап келингән 107 янфон һәмдә бир милйон хәлқ пули билән қолға чүшкән. Униң гуаңҗудики увисидин сәккиз яштин 16 яшқичә болған он нәччә уйғур балиси қутқузивелинған.
 
Хәвәрдә ейтилишичә, бу алдап янчуқчилиққа мәҗбурланған балиларниң ичидики тоққуз яшлиқ турғунниң паш қилишичә, бу гуруһниң каттибеши болған тохти, оғрилиқни қамлаштуралмиғанда бу балини қаттиқ урған һәтта тирниқини суғурувалған. 10 Йил җәрянида бу адәм бедиклири гуруһи тәрипидин алдап янчуқчилиққа селинған, сетилған балиларниң сани 83 кә йетидикән.

Бейҗиң олимпики алдида чоң тазилаш болмиған болса улар паш болмасмиди?

Хәвәрдә ейтилишичә, нөвәттә қәшқәр хәлқ соти тохти вә униң шайкилириниң оғрилиқ, бала вә аялларни сетиш, қанунсиз малларни сетиш, балиларниң вә аялларниң һоқуқ мәнпәәтигә дәхли ‏ - тәруз қилиш җинайәтлирини бекитип, уларни җинайитиниң еғир ‏ - йеникликигә қарап 6 айдин 18 йилғичә қамақ җазасиға һөкүм қилған.

Биз мәзкур учурдин хәвәр тапқандин кейин, адәм бедиклириниң қара қолидин қутқузуп келингән балиларниң һазирқи әһвали һәққидә мәлумат елиш үчүн дәсләп қәшқәр йеңисар наһийиси сақчиханисиға телефон қилдуқ, телефонни алған сақчи нөвәттә хитай өлкилиридә олимпик алдида чоң тазилаш болуватқачқа балиларни сатидиған, янчуқчилиққа салидиған һадисиниң түгитилгәнликини билдүрди.

Биз йәнә, уйғур аптоном районлуқ сәргәрданлар вә балилар параванлиқ орни билән алақилаштуқ. Әмма зияритимизни қобул қилғучи уйғур кадир, чәтәл ахбарат орунлириға юқириниң рухситисиз учур берәлмәйдиғанлиқини ейтти.

Бу ялғуз иҗтимаий мәсилила әмәс...

Илгири гуйяң өлкисиниң бир хитай сақчиси хитай өлкилиридә адәм бедиклири тәрипидин янчуқчилиққа өгитилгән уйғур балиларниң пәвқуладдә көп болуватқанлиқи һәққидә соаллиримизға җаваб бәргәндә "шинҗаңдин хитай өлкиләргә чиқип бундақ җинайәт йоллири арқилиқ җан беқишиға уларниң иқтисадий әһвалиниң начарлиқи йәнә бир тәрәптин билим сәвийисиниң төвән болғанлиқи асасий сәвәб болған. Өз юртлирида наһайити намрат, йол тапалмиған кишиләр көпинчә башқа шәһәргә берип җан беқиш йоли издәйду, уларму дәл шундақ. Хитайниң һәммә җайлирида балиларни алдап апирип янчуқчилиққа салидиған ишлар көп болсиму, уйғурлар чирай вә башқа җәһәттә хитай миллитидин пәрқлиқ болғачқа бәкму көзгә көрүнүп қалған, бәлким мушу амил уйғурларниң хитай өлкилиридики образини хүнүкләштүргән болуши мумкин. Дегән қарашлирини ейтқан иди.

Гәрчә бу мәсилә хитайдики вә уйғур илидики сақчи даирилириниңму диққитини қозғиған болсиму немишқидур, техиму көп уйғур балилири давамлиқ түрдә хитай өлкилиригә алдинип берип, у җайларда роһهий, җисманий җәһәтләрдин зиянкәшликләргә учримақта. Уйғур яш өсмүрлириниң алдинип хитай өлкилиридә җинайәт йоллириға меңишиға сәвәб болған амиллар һәққидә мәзкур мәсилигә көңүл бөлүватқан чәтәлләрдә яшаватқан уйғур зиялилириниң бәзилири, бу хил иҗтимаий мәсилигә хитайниң қанун системисиниң тоғра, адил болмиғанлиқини асасий сәвәб дәп қараватқан болса, йәнә бәзиләр, бу мәсилини хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан иқтисади, диний, вә маарип сияситиниң натоғрилиқи кәлтүрүп чиқарған, әгәрдә хитайда адаләт болған болса, уйғур хәлқидә диний, сиясий әркинлик болса, мәнивий вә маддий җәһәтләрдин намрат болмиса, балилар бу хилдики җинайәт йолиғиму кирмигән болатти дәп қаримақта.

 Көп сандики уйғурлар, гәрчә бу мәсилигә хитайниң нөвәттики қанун вә җәмийәт системиси, уйғурларниң иҗтимаий, сиясий, иқтисадий орни асаслиқ сәвәб болуватқан болсиму, әмма мушундақ бир шараитта уйғурларниң өзи һәм пәрзәнтлиригә диний вә өрп‏ - адәт әхлақ тәрбийисини күчәйтиши мәзкур мәсилиниң уйғурларда йәниму еғирлишишини тосуп қелишта рол ойнайду дәп қаримақта.


 
Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт