Уйғурларда әйдиз тәһдиди рәһимсиз реаллиқ

Уйғур елидә әйдиз вируси билән юқумлиниш әһвалиниң барғанчә яманлишиши адәмни чөчүтиду. Хитайниң бу һәқтики санлиқ мәлуматлириға қариғанда уйғур ели әйдиз вируси билән юқумлиниш җәһәттә хитай бойичә төтинчи орунда туридикән.
Мухбиримиз җүмә
2008-12-04
Share
uyghur-elide-eydiz-305.jpg Намәлум әйдиз чекәрмәнлириниң көрүнүши чүшүрүлгән сүрәт.
RFA Аңлиғучиси тәминлигән.

Йәрлик орунлардин игилишимизчә әйдиз вируси билән юқумлиниш әһвали нөвәттә уйғур елиниң бәзи җайлирида адәттики кишиләр топиға өтүшкә башлиған.
Мутәхәссисләр бу хил әһвални интайин хәтәрлик дәп агаһландурмақта.

Тиҗарәтчи абләт ака: " сүйдүңда бу кесәлдә өлгәнләр бәк көп"

Хитай мунасивәтлик даирилириниң мәлуматлириға қариғанда, әйдиз кесили 1995 - йилиниң кейинки йеримида уйғур елигә тарқилишқа башлиғанлиқи мәлум болуп, шу җәрянда уйғур елидә әйдиздин юқумлиниш дәриҗиси барғанчә чоңқурлишип, нөвәттә юқумлиниш вә шу хил вируста өлүп кетиш һәдисиси адәттики кишиләр арисида көрүлүватқанлиқи ашкариланмақта.

Бу һәқтә радиомизниң зияритини қобул қилған или области сүйдүң базири тәвәсидики уйғур тиҗарәтчи абләт ака, өз инисиниң әйдиз билән ағрип өлүп кетиш җәряни әсләп өтти вә бу хил кесәллик билән өлүп келиватқанларниң арисида деһқан кишиләрниңму барлиқини илгири сүрди вә" сүйдүңда бу кесәлдә өлгәнләр бәк көп" деди.

Әйдиз кесәлликигә аит тор бети "қизил лента" торида бу йил өктәбирдә берилгән бир парчә хәвәрдә көрситилишичә, хоңкоңға җайлашқан әйдиз тәтқиқат җәмийитиниң директори чен җивей, хитайда дора тәсир қилмайдиған бир хил әйдиз вирусиниң адәттики кишиләр топи арисида ямраватқанлиқини оттуриға қойған вә буниң "агаһ болуш" дәриҗисигә өткәнликини әскәрткән.

У бу һәқтә тохтилип мундақ дегән: " бу хил вирус адәттики кишиләр топиға өтмәктә. Буниң аламәтлири анидин төрәлмигә юқушта техиму рошән болмақта. Биз буни тосайдиған бир чарә тепишимиз керәк. Ундақ болмайдикән бизму җәнубни африқиға охшап қалимиз. Әгәр буниң алди яхши елинмиса, юқумлиниш худди бомбидәк туюқсиз партилайду."

Дохтур мәмәт имин:"уйғур елидиму HIV вируси адәттики кишиләр топиға кеңийишкә башлиған "

Нөвәттә коломбийә университетида теббий тәтқиқат билән шуғуллиниватқан уйғур дохтур мәмәт иминниң билдүрүшичә, уйғур елидиму әйдиз вирусиниң " вирус юқуш хәтири юқири кишиләр топи" дин адәттики кишиләр топиға кеңийиш нисбитиниң илгирикигә қариғанда бир қәдәр рошәнлишиватқанлиқини хитайниң мунасивәтлик органлири елан қилған мәлуматлардин көрүвалғили болидикән.

Хитайниң мунасивәтлик органлири 2006 - йили елан қилған санлиқ мәлуматларға қариғанда, шу йили июнғичә уйғур елидә тизимға елинған әйдиз юқумдари 16 миң 35 нәпәр болуп, бу сан 2008 - йили сентәбиргә кәлгәндә 24миң 818 нәпәргә йетип икки йерим йилдәк вақти ичидә 8735 нәпәр көпәйгән.

Әгәр реаллиқ һәқиқәтән шундақ болса уйғур җәмийитиниң кәлгүси қандақ болиду? бу уйғур җәмийитиниң һәрбир әзаси соғуқ қанлиқ билән әстайидил ойлишидиған, уйғурларниң кәлгүси мәвҗутлуқиға биваситә тақилидиған һәқиқий һаят - маматлиқ мәсилиси болуп, бу һәқтә тохталған содигәр абләт ака өз әндишисини мундақ аддий йосунда ипадилиди.

Буниңдики асаси сәвәбләр нәдә? ундақта уйғур елидики йәрлик һөкүмәт даирилири бу кесәлликниң алдини елишта қандақ тәдбирләрни қолланди?

Бу һәқтә әһвал игиләш үчүн үрүмчи шәһәрлик кесәлликләрниң алдини елиш вә контрол қилиши идарисиниң әйдиз кесәллики бойичә 24 саәт мәслиһәт бериш орниға телефон урған болсақму телефонимиз җавабсиз қалди.

Чаңкүн: "һөкүмәт уйғур елидә әйдиз кесәлликиниң алдини елиш хизмәтлиригә анчә көп күч чиқармиған"

Илгири шинҗаң педагогика университетида оқуған "қар ләйлиси әйдиз җәмийити " ниң қурғучиси, юқумлуқ җигәр яллуғиға гириптар болған оқуғучиларниң һоқуқни қоғдашқа арилашқанлиқи сәвәбидин мәктәптин қоғланған хитай әйдиз паалийәтчиси чаңкүн, әйни вақиттики ишларни әсләп, хитай йәрлик һөкүмитиниң сиясий җәһәттин қизиқмаслиқи сәвәбидин, уйғур елидә әйдиз кесәлликиниң алдини елиш хизмәтлиригә анчә көп күч чиқармиғанлиқини илгири сүрди.

Чаңкүн: "һөкүмәт әлвәттә йәрликтики мәнпәәтини қоғдаш биләнла болуп кетип, йәрликләрниң сағламлиққа болған тәлипини нәзәрдин сақит қилса болмайду - дә. Һөкүмәт нурғун тәрәпләрдә кәң қолрақ болуши керәк. Бир иш қилмақчи болған адәмниң һәммисидә сиясий мәқсәт болуши натайин."

Чаңкүн йәнә өзиниң әйни вақитта "қар ләйлиси әйдиз җәмийити" ни қуруш мәқситиниң шу хил аддий истәк үстигә қурулғанлиқини әмма бу ғайилириниң уйғур елидики сиясий һава сәвәбләр түпәйли әмәлгә ашмиғанлиқини билдүрди вә: " шинҗаңниң һазирқи әһвалини билмәймән. Чүнки мән у йәрдин айрилғинимға икки йил болди. Илгири сиясий сәвәбләр түпәйли әйдизгә қарши паалийәтлиримму тохтап қалди. Әгәр сиясий сәвәб болмиған болса мәнму мәктәптин қоғланди қилинмиған болар идим" деди.

"Әйдизгә тақабил турушта һәрбир уйғур пуқраси өз аилисигә вә җәмийәткә қарита мәсулийәтчанлиқ туйғуси йетилдүрүши керәк"

Әйдиз кесили уйғур елидә барғанчә ямрап кетиватқан шараитта, бу кесәлликни техиму кәң ямраш вә җәмийәткә техиму чоңқур иҗтимаий асарәт пәйда қелишидин тосуп қелиш мумкинчилики җәһәттә өз пикирини баян қилған тиҗарәтчи абләт, толуқ контрол қилишиниң пәқәт һөкүмәт даирилириниң қолидин келидиған иш икәнликини илгири сүрди.

Һалбуки уйғур дохтур мәмәт иминниң билдүрүшичә, уйғур елидә әйдиз вирусиниң ямрап кетишидә хитай һөкүмәт даирилириниң мәзкур кризисқа бипәрва муамилидә болуши қатарлиқ сиясий сәвәбләрдин башқа йәнә уйғурларниң өзи ичидики иҗтимаий вә әхлақи мәсилисиму муәййән салмақни игиләйдиған болуп, шуңа әйдизгә тақабил турушта һәрбир уйғур пуқраси өз аилисигә җәмийәткә бир хил мәсулийәтчанлиқ туйғуси йетилдүрүши интайин зөрүр икән.

Зияритимизни қобул қилған юқириқи шәхсләрниң баянлиридин вә юқириқи санлиқ мәлуматлардин шуни көрүвелишқа болидуки, әйдиз паҗиәси вә әйдиз тәһдиди уйғурларға нисбәтән қандақтур бир "әҗнәбийләрниң кесили" болмастин, бәлки уйғурларниң мәвҗутлуқиға зор тәһдит селип турған көз алдидики рәһимсиз реаллиқ тур.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт