Uyghur élidiki eng chong tarixiy meschit

Kériye héytgah jamesi 800 yildin artuq tarixqa ige we Uyghur élidiki eng chong jame bolup, Uyghur élide eng chong jame dep hésablan'ghan qeshqer héytgah jamesidinmu chongdur.
Muxbirimiz ömerjan toxti
2008-12-02
Share
Heytgah-305 Qeshqer hétgah jamesidin bir körünüsh.
AFP Photo

Chünki qeshqer jamesining omumiy kölimi 1099 kwadrat métir bolsa, kériye jamesining omumiy kölimi 13 ming 449 kwadrat métir kélidu. Adette jüme namizigha 4mingdin 6 mingghiche, héyt namazlirida 10 mingdin 12 mingghiche musulman kélip azade namaz oquydu. Bu jame bügün'ge qeder yette qétim chong rémont qilin'ghan. Se'udi erebistanining mekke mukerreme shehiride turushluq yash alim abdulla hajim bu heqtiki söhbitimizni qobul qilghan idi.

Abdulla hajim bilen söhbet

Abdulla hajim kériye jamesining tarixiy basquchliri heqqide toxtulup mundaq dédi: " kériye jamesi 1200 - yili kichik bir meschid sheklide bina qilin'ghan bolup, hemishe kéngeytilish jeryanida jame tüsini alghan. 1665 - Yili kériyidiki mötiwer diniy zatlardin molla tiyip axunum, molla ghujilaq axunum eysaq axunum qatarliq kishiler kériye héytkar jamesini kéngeytip rémont qilish toghrisida yekendiki se'idiye xanliqining xani abdullaxan'gha bir parche teklip sunidu. Bu teklip xan teripidin qobul qilinip, yerkendin mexsus ustilar ewetilidu hem jame etrapidiki ahalilar köchürüp yerlik musulmanlarning iqtisadigha tayinip jameni ikkinchi qétim kéngeytip rémont qilip chiqqan. Yerkendin 10 tüp chinar derixini yötkep kélip jamening seynasigha salghan. Shunga kishiler bu jameni bir mezgil " chinarbagh" jamesi depmu atashqan. Ashu chinar derexliridin bir qanche tüpi téxi yéqinqi yillargha qeder mewjud bolup, kéyinche jameni kéngeytishte qurulushqa taqiship qalghanliqtin késiwétilgen iken. 1947 - Yili kériye nahiyisining hakimi ismayilxan kériye tewesidiki munewwer diniy zatlar we her qaysi yéza beglirini yighip kériye jamesini kéngeytip yasash heqqide kéngesh qilip hemmining muwapiqetchilikini alidu. Shundaq qilip kériye jamesining qurulushi 1947 - yili 10 - ayda bashlinip 1949 - yili qizil xitayning Uyghur diyarigha tapini bésilishtin bir qanche künla burun pütküzüp bolidu. Kéyin 1985 - yilidin 1988 - yilighiche yene rémont qilin'ghan bolup, axirqi 7 - qétimliq chong rémont 1997 - yili bashlinip 1998 - yili pütken boldi.

Xitay emeldarlirining qarshiliqi

Abdulla hajim kériye héytkar jamesining munarisi toghruluq xitaylarning qarshiliqi heqqide toxtulup mundaq didi:" kériye héytkar jamesining 7 - qétimliq rémont qilinip yasilishida uning shimaliy munarisining igizliki 30 métirgha yétidighan bolup chiqqandin kéyin, kériye nahiyisidiki xitay emeldarlarning oghisi qaynap " bu jamening munarisi xelq hökümiti binasidinmu igiz bolup qalghan. Buni peslesh kérek"dep qarar qilip, munarini yasighan atushluq ustini munarini peslitishke zorlighanda, usta qet'iy yanashmaydu we " jamening munarisi igizleydu, peslimeydu" dep emeldar xitaylarning teklipini qobul qilmaydu we yurtigha kétip qalidu. Axirida kériye nahiyisining xitay emeldarliri kériye héytkar jamesining munarisini bashqa ustilarning qoli bilen peslitip 24 métirgha chüshürüp qoyidu".

Abdulla hajimning éytishiche, kériye héytkar jamesining shimali derwazisidiki taqining üstidiki gümbez qurulushining uslubi atushtiki sultan sutuq bughraxan meqberisining bilen oxshash bolup, ajayip nepis hem chirayliq ishlen'gen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet