Абдуллаһ моллаоғлу : 'шәрқий түркистанға ярдәм әтрити йоқму?'

Түркийидики интернет гезитлиридин бири болған www.gazeteturka.com Да "доғу түркистана конвой йоқму?" йәни, "шәрқий түркистанға ярдәм әтрити йоқму?" мавзулуқ обзор елан қилинди.
Мухбиримиз әркин тарим
2010-01-21
Share
Sherqi-Turkistangha-yardem-yoqmu-maqalisidin-305.jpg Сүрәт, түркийидики интернет гезитлиридин бири болған www.gazeteturka.com Да елан қилинған "доғу түркистана конвой йоқму?" йәни, "шәрқий түркистанға йардәм әтрити йоқму?" мавзулуқ обзордин бир көрүнүш.
www.gazeteturka.com Дин елинди.

Абдуллаһ моллаоғлу язған бу обзор мундақ башлайду: "Телевизорларда көргән, гезитләрдә оқуған болушиңлар мумкин. Өткән һәптә әнгилийидин йолға чиққан инсаний ярдәм әтрити ғәззәгә йетип барди. Бир ингилиз парламент әзасиниң йол башчилиқидики бу ярдәм әтрити балқандин өтүп, түркийә, сүрийә вә ийорданийә арқилиқ, мәмликәтләрдин өтүп, мисир чегрисиға йетип кәлгәндә зор тосалғуларға учриған болсиму, ярдәм боюмлирини сақ - саламәт апирип пәләстинликләргә тарқитип бәрди."

Абдуллаһ моллаоғлу обзорида пәләстин мәсилисиниң тарихи һәққидә тохтилип мундақ дәп язиду: "пәләстин мәсилиси бир әсирлиқ тарихқа игә бир мәсилә. Бу қетимқи ярдәм әтритиниң бериши символлуқ бир иш. Уларға ярдәм боюмлири апириш билән пәләстин мәсилисиниң һәл болғини йоқ. Ундақта немә болди? пәләстин мәсилиси йәнә бир қетим дуняниң күн тәртипигә кәлгән болди. Болупму мисир алған қаттиқ инсапсиз тәдбирләр пәләстин мәсилисигә иҗабий тәсир көрсәтти. Пүтүн дуня бу һәқсиз муамилидин мәзлум пәләстин хәлқиғә һесдашлиқ билдүрди. Пәләстин узун йиллардин бери дуняниң күн тәртипидә болған бир мәсилә. Ойлап беқиңлар бүгүн 70 яшқа киргән болсиңизму пәләстин мәсилиси каллиңизда йеп - йеңи бир мәсилә. Бундақ болушидики сәвәп йеқинда арқа арқиға тизилған машинилар билән пәләстингә ярдәм апирип беришкә охшаш паалийәтләрниң болуп туруши."

У обзорида шәрқий түркистан мәсилисиниңму пәләстин мәсилисигә охшап кетидиғанлиқини аңлитип мундақ дәп язиду: "пәләстин мәсилисигә бәк охшайдиған йәнә бир мәсилә бар, у мәсилини пәләстин мәсилисидәк билип кәтмәймиз. У мәсилиниң исми 'шәрқий түркистан мәсилиси.' Бундақ бир қаниған яра һәққидә хәлқимиз йетәрлик дәриҗидә мәлумат игиси әмәс. Дуня җамаәтчиликиму шәрқий түркистан мәсилисини таза билип кәтмәйду. Болмиса шәрқий түркистан 1949 - йилидин бери хитайларниң ишғали астида. Хитай һөкүмити у йәрдики уйғурларға инсанниң әқлигә кәлмәйдиған дәриҗидә бесим ишлитиватиду. У йәрдә пиланлиқ туғут нами астида балиларни өлтүриветиш адәттики ишқа айлинип қалған. Уйғурларниң сиясий вә иқтисадий һәқлири қоллиридин тартивелинған. Бәзи иҗабий сиясәтләр көз бояштин ибарәт. Әң әшәдди болғини уйғурларға бериливатқан өлүм җазаси. Адаләт хитай чегрисидин кирәлмәйватиду."

Абдуллаһ моллаоғлу хитайдики инсан һәқлири дәпсәндилири һәққидә тохтилип мундақ дәп язиду: "хитайниң әскири күчи һәммимизгә мәлум. Шуңа дуня дөләтлири шәрқий түркистандики инсан һәқлири дәпсәндилирини көрмәскә селиватиду. Дуняда демократийә, қанун дөлити уқуми қанчилик күчәйтсә - күчәйсун йәнила дөләтләрниң күчи ачқучлуқ рол ойнимақта. Әслидә хитайниң иқтисадиниң күчийиши шәрқий түркистан мәсилисиниң алдидики әң чоң тосалғу. Хитай дуняға әң көп мал сетиватқан дөләт. Бу унван узун йиллардин бери германийиниң қолида иди, 2009 - йили хитайниң қолиға өтти. Сотсиялизим билән капитализимни арилаштуруп қурған хитай түзүминиң нәтиҗиси бу."

У обзорида үрүмчи вәқәсидин кейин шәрқий түркистан мәсилисидә йеңи бир бәт ечилғанлиқини аңлитип мундақ дәп язиду: "язда үрүмчидә көп санда уйғур хитайлар тәрипидин өлтүрүлди. Бу ечинишлиқ вәқә хитайларниң нәзиридә нормал бир инсан һәқлири дәпсәндиси. Бурун бундақ вәқәләр болғанда түркийидә намайиш өткүзүләтти, шуниң билән түгәйтти. Хитай буларға писәнт қилипму қоймайтти. Әмма бу йил бир охшимаслиқ болди. Үрүмчидә болған вәқәләр чәтәл мухбирлири тәрипидин дуняға аңлитилди. янфон билән тартилған көрүнүшләр интернәт арқилиқ дуняға тарқитилди. Шуниң билән хитай һөкүмити өзини ақлаш иһтияҗи һес қилди. Хитайниң өзини ақлаш еһтияҗи һес қилишидики сәвәб, өзиниң әйибкар икәнликидин номус қилғанлиқидин әмәс. Әгәр номус қилған болса 1949 - йилидин бери уйғурларға қиливатқан инсан қелипидин чиққан сияситидин номус қилса болатти. Мәнчә буниң бирла сәвәби бар, у болсиму иқтисадтин ибарәт. Дуняға мал сетиватқан дөләт болғачқа херидарлириниң алдида хиҗил болған болуши керәк. Буниң билән шәрқий түркистан дәвасида тоғра йол тепилди. Тоғра йол шәрқий түркистандики инсан һәқлири дәпсәндилирини дуняниң күн тәртипигә елип келиштин ибарәт."

Абдуллаһ моллаоғлу обзорида шәрқий түркистан дәвасида диққәт қилишқа тегишлик ишлар үстидә тохтилип мундақ язған: "пүтүн дунядики инсанларниң қоллишиға еришиш үчүн, шәрқий түркистан мәсилисигә миллийәтчилик мәсилиси дәп қаримаслиқ керәк. Сиз бу мәсилидә 'адриятик деңизидин сәддичингичә түрк дуняси' шуари билән чиқсиңиз, милләтчилик һессиятини алдинқи пиланға чиқарсиңиз башқиларниң һесдашлиқини йоқитип қоюсиз. Әгәр бу мәсилигә диний җәһәттин қарап 'қизил хитай мусулман уйғурларни өлтүриватиду' дегән шуар билән чиқсиңизму пайда алалмайсиз. Мустәқиллиқ шәрқий түркистанниң әң тәбиий һәққидур. Чүнки бу земинни хитайлар 1949 - йилида бесивалған. Лекин һазирчә 'шәрқий түркистанға мустәқиллиқ' дәп чиқсақму пайда алалмаймиз. Бизниң бирла мәқситимиз бар, у болсиму шәрқий түркистандики инсан һәқлирини дуняға аңлитиш арқилиқ алди билән хитайниң бесим сияситини тохтитиш. ядиңларда болсун, ғәззәгә кәткән ярдәм әтрити лондондин йолға чиққан иди. Дуня хәритисини ечип қарап беқиң, әнқәрәдин шәрқий түркистанниң пайтәхти үрүмчи қанчилик узақлиқта. Истанбул билән үрүмчиниң арилиқи, лондондин ғәззәгичә болған арилиқтин узақму?"

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт