Сәргәрдан уйғур өсмүрлири японийә мәтбуатлирида диққәт тартти

Бу айниң 15- күни хитайниң бейҗи шәһиридә 5 хитай өсмүр әхләт сандуқида өлүк байқилип, хитай җәмийитини зилзилигә салған иди. Кейин бу сәргәрдан балиларниң иссиниш үчүн әхләт сандуқиға яққан отта ис елип өлүп кәткәнлики ашкариланди.
Ихтиярий мухбиримиз һаҗи қутлуқ қадири
2012-11-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Тақиветиш буйруқ қилинип болған, қанунсиз ишләмчиләрниң балилири оқуйдиған бир мәктәптә балиларниң дәм елиш ойи. 2012-Йили 26-июн, бейҗиң.
Тақиветиш буйруқ қилинип болған, қанунсиз ишләмчиләрниң балилири оқуйдиған бир мәктәптә балиларниң дәм елиш ойи. 2012-Йили 26-июн, бейҗиң.
AFP

Юқириқи хәвәр елан қилинип аридин бир һәптә өткәндә хитай мәтбуатлирида хитай өлкилиридики зиянкәшликкә учриған уйғур сәргәрдан өсмүрләр һәққидә хәвәр берилди. Бу хәвәр хитай тор вә мәтбуат дунясида анчә диққәткә еришәлмигән иди.

Һалбуки, бу хәвәрләр «японийә вақит гезити» гә «әхләт сандуқида өлгән балилар вә хитайдики уйғур өсмүрлири» сәрләвһиси билән елан қилинғандин кейин, японийә җәмийитидә диққәт тартти.

Мәзкур мақалини оқуп, хитайдики сәргәрдан балилар җүмлидин уйғур өсмүрләр һәққидә пикир йүргүзгән мутәхәссисләр уйғур балилириниң әһвалидин толиму ечинғанлиқини билдүрди.

Японийә кагошима университетидики германийилик профессор балму әпәнди мәйли қандақла болсиму, балиларниң кәлгүсини вәйран қилишқа қарап турғили болмайдиғанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: мән «японийә вақит гезити» 11-айниң 23-күнидики саниға бесилған хитайдики әхләт сандуқида өлгән балиларниң паҗиәси һәққидики хәвәрни оқуп наһайити чөчүп кәттим. Мәнла әмәс барлиқ кишиләр буниңдин чүчүши мумкин. Балиларниң кәлгүсини вәйран қилғанлиқ инсанийәтниң кәлгүсини вәйран қилғанлиқтур.

«японийә вақит гезити» дә берилгән мақалидә хитайдики сәргәрдан уйғур барлири һәққидиму хели тәпсилий мәлуматлар берилгән.

Мақалидә «хитай күндилик гезити» ниң 11-айниң 22-күнидики хәвиридин нәқил қилишичә, хитай җамаәт хәвпсизлик министирлиқи 2011-йили 4-айда башлиған қурамиға йәтмигән уйғур балиларни алдап елип қечиш, контрол қиливелиш җинайи қилмишлириға «қаттиқ зәрбә бериш һәрикити» җәрянида 2 миң 300 қурамиға йәтмигән бала қутқузувелинған. Қара гуруһлар бу балиларни хитайниң чоң шәһәрлиридики сода мәркәзлиридә оғрилиқ, янчуқчилиқ қилишқа мәҗбурлиған. Балилар тапшуруқ бойичә иш қилмиса тән җазасиға учриған. Бу хилдики өсмүрләр асаслиқи уйғур елиниң чәт йеза, қишлақлиридин алдап елип келингән.

Бу хәвәрни оқуғандин кейинки һессиятини ипадилигән японийидики уйғур тәтқиқатчиси вә уйғур мәсилисигә йеқидин көңүл болуп келиватқан каори ханим қаттиқ азабланғанлиқни билдүрди.

У мундақ деди: хәвәрни оқуп йүриким езилипла кәтти. Чүнки мәнму икки балиниң аниси. Балилар иссиқ аилиниң вә иллиқ мәктәпниң қойнида яшиши керәк. Бу паҗиәләр әлвәттә хитай җәмийитидики мәсилиниң қанчилик дәриҗидә еғирлиқини чүшәндүрүп бериду.

Профессор балму әпәнди болса уйғур балилириниң хитай өлкилиригә алдап келинишидин ибарәт бу паҗиәләрниң астиға немә сирлар йошурунғанлиқини тәтқиқ қилишқа әрзийдиғанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: етник вә тил җәһәттин пәрқлиқ болған уйғур балилириниң қара гуруһлар тәрипидин оғрилиққа селиниши толиму ечинишлиқ иш. Бу йәрдики мәсилиниң арқа көрүнүшидә қандақ сир барлиқи үстидә издиниш керәк. Хәлқ билән сақчилар оттурисида ишәнч болмиғанда җәмийәттә мушундақ вәқәләр йүз бериду дәп ойлаймән.

Пикирләр (1)
Share

s

Дин g

Миниң тағамниң қоң оғли ичкиригә алдап елип кетилгәндин кийин сақчиға мәлум қилған иди, амма сақчилар 20 миң йүән беришни деди, чүнки издәш чиқимлирини балиниң ата-аниси чиқиридикән. У вақитларда йәни 2000-йили бунчилик пул тағамға нисбәтән аз пул әмәс иди. Чүнки тағам коча тазилиқчиси болуп мааши аран 300 йүән иди. Шуниң билән тағам балисиниң дәрдидә ахшими сақ ятқан адам әтиси мәңгүлүккә орнидин туралмиди. Мана бу ишқиму 10 нәччә йил болди. Оғлиниң хәвири һазирғичә йоқ. Башқиларниң дейишичә, униң җәсити кочида қалғачқа, ичкиридики намсизлар қәбристанлиқиға дәпнә қилинивәткәнмиш. Бундақ ишлар юртимизда көп. Балиларниң кәлгүси дәп қалдуқ, қорсақтики техи туғулмиған балилар биз дейишиватқан балиларға тәвә әмәсму? әгәр тәвә болса, пиланлиқ туғут сиясити қанчилиған бигунаһ балиларниң кәлгүсини бәлгиливәткәнду?


[Бу пикриңиз әркин асия радиосиниң ишлитиш бәлгилимилиригә асасән тәһрирләнди]

Nov 30, 2012 01:20 PM

Толуқ бәт