" Uyghurlar xitay aqqunlirining tesiride shekli özgergen muhitta küresh qilmaqta"

Qeshqer hétgah jamesidin bir körünüsh.

 Aptor :" bu yashan'ghan kishining teqdiri ademning könglini ghesh qilatti"

Aptor maqalisini kuchardiki xanlarning 14- ewladi, aq söngek hemde pexirlik bir zat dawut mexsut xanning hayatidiki kichikkine bir kartinini süretlesh bilen bashlap mundaq yazidu: " emma bu yashan'ghan kishining teqdiri ademning könglini ghesh qilatti. Bir zamanlarda Uyghurlargha bash bolghan dawutxan, mana emdi ikki xitay qizi chaqliq orunduqqa sélip, sayahetchilerge 200 yüendin bélet élip körsitidighan halgha chüshüp qalghan idi" .

Dawutxan tartiwatqan xorluq heqqide, bashqa Uyghurlarning éytqanliridin neqil élip pikir bayan qilghan aptor, buning néfit we bashqa minéral maddilargha bay mezkur rayon'gha xitay hökümiti tinimsiz yötkewatqan xitay köchmenlerning tesiride pütün Uyghur medeniyiti yoluqidighan teqdirining shepisi ikenlikini otturigha qoyghan.

Maqalide neqil qilinishiche, her xil sewebler tüpeyli özige batur dep leqem qoyuwalghan bir Uyghur: " biz hazir oz wetinimizde özimizni chet'elliktek hés qilidighan bolup qalduq"dégen hemde Uyghurlarning tibetlerge oxshaydighanliqini we tibetlerge hésdashliq qilidighanliqini bildürgen.

Aptor :" bu xewerlerde weqening rastliqini ispatlaydighan yéterlik ispat yoq"

"Emma" deydu aptor maqalisini dawamlashturup:" 8 milyon nopusqa ige Uyghurlar yéqinda tibetni titretken weqelerge oxshash bezi shepilerni körsetkendek boldi, lékin hökümet xitaydiki beshinchi chong az sanliq millet yashaydighan bu rayonda 'bölgünchilik' kélip chiqishidin xatirjemsizlinidu hemde tinch muhitning astida qarshiliq tuyghulirining bix sürüshidin ensireydu " dep yazghan.

Aptor maqalisining dawamida, xitay hökümitining yéqinqi aylardin buyan atalmish Uyghur térrorchilar pilanlighan 3 xil térrorluq heriketlirining aldini alghanliqini, bularning birsining ayropilan partlitishqa urunush , qalghan ikkisining béyjing olimpikige térrorluq hujumi qozghash ikenlikini otturigha qoyghan bolsimu, bu xewerlerde weqening rastliqini ispatlaydighan yéterlik ispat we yaki tepsiliy melumatlarning bérilmigenlikini bayan qilidu.

Aptor xitay kommunistlirining 1949- yili gomindangchilar bilen birliship Uyghur ilini alghanliqini körsitip, Uyghur ilidiki xitay nopusining 1949 ‏- yillardiki 6.7 Pirsenttin hazirqi 40.6 Pirsentke yetkenlikini, xitaylarning 50 yildin köprek waqit élip barghan nopus yötkesh siyasiti arqisida Uyghur ilidiki xitaylar nopusining bu yerdiki köp sanliq millet Uyghurlar nopusi bilen tengliship qalghanliqini körsetken.

Bir Uyghur: " hökümet biz Uyghurlarni qul qilmaqchi"

Aptor Uyghurlarning emeliy ehwali we ularning xitay yürgüzüwatqan siyasiy tüzümge qarita pozitsiyisi hemde xitaylarning Uyghurlargha qandaq qaraydighanliqi heqqide tepsiliy ehwal igilesh uchun , yene bir nechche Uyghur we bir nechche xitaylarni ziyaret qilghan.

Ziyaret qobul qilghan qutup isimlik bir Uyghur: " hökümet biz Uyghurlarni qul qilmaqchi. Ular xitaylarni köplep toshup kélip bu rayondiki nopus tengpungluqini buziwatidu. Ular bizning yiltizimizni qurutmaqta" dep jawab bergen.

Mi famililik bir xitay : "ular qopal hem wehshiy"

Ziyaret qobul qilghan mi famililik bir xitay özining Uyghurlar bilen bille 50 yil yashighanliqini amma Uyghurlardin birmu dosti yoqluqini bildürgen we: "ular bilen bardi- keldi qilmaymen. Ular qopal hem wehshiy" dégen.

Medeniyet jehette assimilyatsiye qilish üstide toxtalghan shinjang uniwérsitétida oquydighan bir xitay oqughuchi: " biz hemmimiz bir döletlik. Shunga ikki medeniyet choqum assimilyatsiye bolushi kérek" dégen hemde ajizlarning küchlüklerge yem bolushining bir tebi'iy qanuniyet ikenlikini bildürgen.

Amma , yene bir xitay oqughuchi Uyghur medeniyitining ajizliship bérishigha Uyghurlarning azablinishini chüshinishke bolidighanliqini otturigha qoyghan bolsimu: "amma xitaylarsiz bular kompyutér we yanfon'gha érisheligen bolarmidi?"dep so'al qoyghan.

Bir Uyghur: "ular bizge nan bérip, yürikimizni sughuruwaldi"

Maqalide neqil élip otturigha qoyulishiche, kishilik hoquq közitish teshkilatidiki tetqiqatchi nikolas békulin hazir Uyghurlarning intayin qéyin ehwalda turuwatqanliqini, Uyghurlarning xitay hökümiti otturigha qoyuwatqan tereqqiyattin peqet öz medeniyiti bedilige érishidighanliqini bildürgen.

Halbuki ürümchide soda qilip béyighan qutup, xitayning islahat we échiwétish siyasetliri üstide toxtilip "ular bizge nan bérip, yürikimizni sughuruwaldi" deydu.

Eger xitaylarning siyasiti mushu péti dawamlashsa Uyghurlarmu dawutxan yoluqqan teqdirge yoluqidu

Aptor maqalisining dawamida , hazir xitay hökümitining Uyghurlarning diniy erkinlikini cheklewatqanliqini, 18 yashtin töwen Uyghurlarning diniy pa'aliyet bilen shughullinishigha yol qoyulmaydighanliqini, hetta Uyghur tilining mekteplerde emeldin qéliwatqanliqini , bu xil mesililerning Uyghurlar arisida her türlük naraziliqlar, qarshiliqlar hemde endishilerni peyda qiliwatqanliqini otturigha qoyghan bolup, xitay tilida élip bérilidighan ma'arip heqqide öz endishisini bildürgen korlidiki bir Uyghur hökümet xadimi: " ma'arip hemmining merkizi idi. Eger ma'arip xitayche yürgüzülse, sizningche kelgüside néme yüz bérer?" dep aptorgha so'al qoyghan.

Uyghurlarning mushu xildiki endishiliri we dawutxan heqqide toxtalghan batur, 1949 - yili xitay kommunistliri bésip kirgendin kéyin, dawutxanning texti ghayip bolghanliqini, eger xitaylarning Uyghur élide yürgüzüwatqan siyasiti mushu péti dawamlashsa Uyghurlarningmu dawutxan yoluqqan teqdirge yoluqidighanliqini bildürgen.

Batur yene , xitaylar Uyghurlarni shinjangning tinchliqigha tehdit dep qaraydighanliqi, shunga xitaylarning Uyghur ilini xitay zéminigha aylandurush uchun Uyghurlarni bu jaydin assimilyatsiye qilip yoqitishqa tirishiwatqanliqini otturigha qoyghan.