Wapasizliqning rezilliki we wapasizliq türliri

Wapasizliq - ishenchni yerde qoyush, kütken yerdin chiqmasliq we tuz korluq qilishtin ibaret namerdlik bolup, wijdansiz, imansiz we edep- exlaqtin nésiwisi bolmighan ademler qilidighan rezil qiliqtur.
Muxbirimiz ömerjan toxti
2010-02-09
Share

Wapasizliqning türliri intayin köp bolup, yuqirisi allahning németlirige we in'amlirigha tuzkorluq qilip, uninggha shükür ada qilishtin bash tartishtin bashlap ösüp yétilgen ana wetinining ghémini yémeslik, uni untup kétish, ata - anisining yaxshiliqlirini qayturmasliq, uruq - tughqanlarni tashliwétish shundaqla bashqilar teripidin qilin'ghan qandaqla bir yaxshiliqni yaxshiliq bilen qayturmasliq qatarliqlarghiche bérip yétidu.

Pakistandiki xelq'araliq islam uniwérstétini püttürgendin kéyin, se'udi erebistanining mekke mukerreme shehiridiki darulhedis bilimgahida ilim tehsil qiliwatqan Uyghur oqughuchi abdulkerim hajimgha bu heqte bir qanche so'al bilen muraji'et qilghan iduq.

Abdulkerim hajim bilen söhbet

Abdulkerim hajim zamanimizdiki wapasizliq türliri heqqide toxtilip mundaq dédi: "waqitqa ri'aye qilish wapadarliqning jümlisidin bolup, hazirqi zaman kishilirining nezeride addi sanilip kelgen chong mesilidur. Waqitqa ri'aye qilmasliq, wedileshken sa'ette hazir bolmasliq, bashqilarning waqtini zaya qilish eng yaman wapasizliqtur. Bu türdiki wapasizliqtin hemmimiz nésiwimizni almaqtimiz. Bu üchinchi dunya elliridiki kishilerning eng chong müshkülisidur. Bikar teleplerdin bashqa her qandaq kishi üchün waqit altundin qimmetlik bir nerse. Tirishchan ademler hemishe waqitning tarliqidin shikayet qilidu we kündüzni kéchige ulighusi kélidu. Emma bikar telepler üchün kün ötse, sa'et toshsa boldi. Waqitning qedrini bilmigenler hemishe bashqilarning waqtini oghrilaydighan biperwalardur.

Abdulla ibni ebul hemsa mundaq dep riwayet qilidu: muhemmed eleyhissalam peyghember bolushtin ilgiri mekkide uning bilen bir ishta wedileshken idim, uninggha kélidighanliqimni éytip qoyup kéyin uni untup qaldim, üch kündin kéyin héliqi wedem ésimge kélip, uchrishishqa wedileshken jaygha barsam, bu jayda peyghember eleyhissalamni taptim. U: "méni aware qilip qoydungghu yigit! mana men bu yerde, üch kündin béri séni kütüwatimen," dédi. Sa'et on'gha wede qilghan ademni sa'et on bir yaki on ikkilerde aran tapqan'gha xush bolidighan musulmanlar jem'iyitidiki insanlar gherbliklerning edep- exlaqqa oyghun kelmeydighan bezi adetlirini dorashning ornigha , ularning rastchilliq we waqitqa ri'aye qilishtek yaxshi adetlirini we waqitni altun bilip uni zaya qilmastin paydilinighan rohini dorisa bolmamdu?! waqit hayat, waqit neq pul, waqit ilim, waqit salametlik, waqit pen-téxnika, waqit qimmetlik her nerse. Bezi shirketler bir minut waqit ichide hessilep paydigha érishse, bezisining bir minut waqit ichide chökidighanliqi, jiddiy qutquzushqa éhtiyajliq bezi késellerning dawalashqa bir minut kéchikish seweblik ölüp kétidighanliqimu bir ri'alliq."

Wediside turmasliqmu chong wapasizliqtur

Abdulkerim hajim yene mundaq dédi:" insan kélishim tüzse kélishimige ri'aye qilishi, bérer ishqa wede qilghan bolsa uninggha wapa qilishi lazim. Wedige wapa qilish insaniy güzel exlaq bolsa, wedisige xilapliq qilish bekmu qattiq rezilliktur. Shuning üchün qur'an kerimde saxtiliqtin agahlandurup, wapadarliqqa ündeydighan ayetlerning köp bolghanliqi ejeblinerlik emes. Qur'an kerimning isra süriside: "ehdige wapa qilinglar (qiyamet künide ) ehde üstide elwette so'al - soraq qilinisiler," dep kelgen."

Ademning gépide turushi, kishiler arisida ishenchlik, gépidin yéniwalmaydu, topilangdin toqach oghrilimaydu, dep tonulushi uning insaniy güzel exlaqining nishanisidur. Wedige wapa qilishni emelge ashurush üchün ademde ikki xil alahidilik bolushi kérek. Uning biri este tutuwélish qabiliyitining yuqiri bolushi, yene biri iradining ching bolushidur.

Bir ademning ötken künlirini untup qélishimu wapasizliqning jümlisidindur. Mesilen: ilgiri namrat bolup hazir allah bayliq bergen bolsa, ilgiri késelchan bolup, hazir saqliqqa érishken bolsa, xuddi héchqachan namrat bolmighandek, aghrip yétip baqmighandek meghrurlinishi, namratlarning we késelchanlarning haligha yetmestin özinila oylap yashishi tolimu yaman wapasizliqtur.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet