Вйетнам әскәр елиш буйруқи чиқарған һаман, хитай җәнубий деңиз мәсилисини тинч һәл қилишни тәләп қилди

Вйетнам җәнубий деңизда елип барған һәрбий мәшиқни түгитип, әскәр елиш буйруқи чиқириши билән, америкиниң тинч һәл қилиш тәклипини рәт қилған хитай, әмдиликтә тинч һәл қилишни тәләп қилди.
Мухбиримиз вәли
2011.06.14
wyetnam-maniwer-dengiz-teweliki-305.jpg Вйетнам җәнубий деңизда елип барған һәрбий мәшиқ. 2011-Йили 14-июн.
AFP

Хитай билән вйетнамниң җәнубий деңиздики тәвәлик талаш-тартиши җиддийлишиватқан вәзийәттә, вйетнам баш министири нгойән фонйон пүтүн мәмликәт бойичә әскәр чақириш буйруқи имзалиди. Америка авазиниң баян қилишичә, бу, вйетнамниң 1979‏-йили хитай қозғиған урушқа тақабил турғандин буян, тунҗи қетим елан қилған мәмликәт бойичә әскәр елиш чақириқи болуп һесаблиниду.

Б б с ниң баян қилишичә, америка кеңәш палата әзаси җим вәб түнүгүн америка дөләт мәҗлисигә, җәнубий деңиз мәсилисидә хитайға қарита худди америка һөкүмитидәк зәип инкас қайтурмай, бәлки хитайни күчлүк тәләппузда әйибләп вә сөкүп инкас қайтуруп, хитайни җәнубий деңиз мәсилисини сөһбәт билән тинч һәл қилишқа тәшәббус қилған иди.

Бирләшмә агентлиқиниң бейҗиңдин баян қилишичә, түнүгүн америка кеңәш палатасида оттуриға қоюлған җәнубий деңиздики талаш-тартишларни сөһбәт билән тинч һәл қилиш тәшәббусини дәрһал рәт қилған вә америкини зиддийәтләрни кәскинләштүрүватиду, дәп тәнқидлигән хитай ташқи ишлар министирлиқи бүгүн, гепини пүтүнләй өзгәртип, талаш-тартишларни тинч һалда сөһбәт билән һәл қилишни тәләп қилди.

Бошүн тор гезитиниң баян қилишичә, вйетнамдин кейин, җәнубий деңиз мәсилисигә четилидиған башқа дөләтләрниң хитайға қарита қолланған муамилисидиму, йеңи өзгиришләр болди. Филиппин президенти акино, бүгүн маниларда қилған сөзидә, хитай “җәнубий хитай деңизи” дәп атаватқан бу районниң намини “филиппинниң ғәрбий деңизи” ға өзгәртти.

Хәвәрдә ейтилишичә, америка җәнубий деңиз мәсилисидә филиппинни қәтий қоллайдиғанлиқини билдүрди. Америкиниң филиппинда турушлуқ баш әлчиси томас бүгүн йәнә маниларда, филиппин америкиниң истратегийилик сәпдиши, америка җәнубий деңиздики спратил араллири мәсилисидә филиппин тәрәптә туриду вә филиппинни қоғдайду, дәп җакарлиди.

Франсийә агентлиқиниң баян қилишичә, җәнубий деңиздики аралларниң үчини өзиниң дәп игиләп туруватқан тәйвәнму бүгүн, җәнубий деңизда һәрбий мәшиқ өткүзүш пиланини елан қилди.

Хәритидин мәлум болушичә, җәнубий деңизда хитай өзи “хитай деңизи” дәп ативалған бу район тинч окянниң бир қисми, у хитайниң җәнуб тәрипидә, вйетнамниң шәрқ тәрипидә, филиппинниң ғәрб тәрипидә, һиндонезийиниң шималида, малайшияниң шәрқий җәнуб тәрипидә, тәйвәнниң шәрқий шималида, сингапор вә молокка боғузиниң ғәрбий җәнубида, омуми йәр көлими 350 квадрат километир. Парасил араллири вә спратил араллири җайлашқан бу деңиз райони хитайға әң йирақ.

Б б с әркин муназирә бетигә бүгүн хитайдин йолланған бир обзорда, хитай һөкүмити йиллардин буян җәнубий деңиздики аралларниң қайси биригә берип уни тәрәққий қилдуруп яки қоғдап бақмиди. Пәқәт еғиздила, өзиниң деңиз тәвәси, дәпла қойди, халас. Башқа дөләтләр җәнубий деңизда иқтисадий район қуруп, уни тәрәққий қилдурушқа башлиған иди, әмди мирасхор әмәлдарлар униңға игә чиқип, башқилар яратқан байлиқларни булаң-талан қилмақчи болуватиду, дәп баян қилинған.

Йәнә биридә, хитайда әмәлдарлар әвладму-әвлад әбгарлишип кетиватиду, төт әвладниң ичидә, төтинчиси әң әбгар, әң вәһший дәп көрситилгән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.