'Xitay 60 yilliq toyi harpisida bixeterlik weswese késilige giriptar boldi'

Chégrisiz muxbirlar teshkilati bayanat élan qilip xitay hökümitining 60 yilliq dölet bayrimigha az qalghanséri, axbaratqa qarita chekleshni kücheytkenliki we muxbirlargha hujum qiliwatqanliqini qattiq eyiblidi. Chégrisiz muxbirlar teshkilatning mezkur bayanati xitay yerlik hökümiti Uyghur élide intérnétqa qarita cheklesh belgilimisi élan qilghan peytlerge toghra keldi.
Muxbirimiz jüme
2009.09.29
Beyjing-kochisidiki-qoralliq-kuchler-305.jpg Sürette, 27 - séntebir, béyjingning tiyenenméngha yéqim changen kochisida charlash élip bériwatqan xitay qoralliq saqchiliri we birowniklardin bir körünüsh.
AFP Photo

Xelq'ara  hoquq  teshkilatliri bayanat we axbaratlarni élan qilip,  xitayning 60 yilliq dölet bayrimi yéqinlashqan peytlerde, axbaratqa qarita cheklimilerni kücheytkendin bashqa yene kishilik hoquq pa'aliyetchilirige qaratqan basturush salmiqinimu ashurghanliqini ilgiri sürdi.

Chégrisiz muxbirlar teshkilati 29 -  séntebir élan qilghan bayanatida, xitayning 60 yilliq toyi harpisida bixeterlik weswese késilige giriptar bolghanliqi  we xitayning gherb axbaratchiliri we intérnétke qaritilghan yolsiz qilmishlarni kücheytkenliki körsitilgen.

Bayanatta, xitay yéqindin buyan alghan bixeterlik tedbirliri heqqide toxtilip: " hökümet da'iriliri katta merike süpitide körsetmekchi bolghan bu ish tor abonétliri  we muxbirlargha nisbeten bir chong bash aghriqi boldi"  déyilgen.

Bayanatta körsitilishiche, xitaydiki intérnétni kontrol qilidighan organlar intérnét abonétlirini cheklesh salmiqini nechche hesse kücheytken. Xitayda yashawatqan chet'el puqraliri we xitaydiki intérnét tosaqliridin ötüp kétidighan yumshaq détallarni ishletküchilermu mezkur organlarning cheklesh  nishanigha aylan'ghan.

27 -  Séntebir yekshenbe küni,  yerlik xitay hökümiti  Uyghur élide intérnétte siyasiy munazire élip bérishni chekleshke alaqidar bir nizam name maqullighan idi.

Xitay hökümitining bu heqtiki belgilimiliride intérnétte "bölgünchilik" we shu xil témilardiki siyasiy mesililerni munazire qilishining qanuniy jawabkarliqqa tartilidighanliqi körsitilgen.

Chégrisiz muxbirlar teshkilati élan qilghan bayanatida bu heqtimu toxtalghan we: " xitay rehberliri bölgünchilikke qarshi  turushni 60 yilliq murasim shu'arlirining birige aylandurdi.  Eng gherbiy ölke shinjangda tor bölgünchilikige  qaritilghan yéngi  belgilime yolgha qoyuldi" déyilgen.

Bayanatta körsitishiche,  5 -  iyul ürümchi  weqesidin kéyin Uyghur élide  intérnétke qarita élin'ghan cheklesh tedbirliri  téxiche boshashmighan,  mulazimetrliri xitaygha jaylashqan Uyghur tor betlirining hemmisi dégüdek taqalghan.

Bayanatta xitay xakkérlirining awstraliye we teywen kino féstiwalining tor bétige hujum qilip,  rabiye qadir xanim heqqide ishlen'gen  "muhebbetning on sheriti" namliq höjjetlik filimning mezkur féstiwallargha qoyulghanliqigha naraziliq bildürgenliki we féstiwal teshkilligüchiliridin xitay xelqidin epu sorashni telep qilghanliqi, xitay xakkérlirining  özlirining xitay kommunist partiyisi bilen bolghan munasiwetlirini yoshurmighanliqi otturigha qoyulghan.

Xitay saqchi da'irilirining 1 -  öktebir bayrimining repitis pa'aliyitini süretke élishqa temshiliwatqan yaponiye muxbirlirigha zorawanliq qilghanliqi, yaponiye kyoto axbarat agéntliqi üchün xizmet  qilidighan  3 neper yaponiye muxbirining  öz yataqlirida puqrache kiyin'gen  xitay saqchilirining hujumigha uchrighanliqi otturigha qoyulghan. Xitayning 60 yilliq toyida muxbirlardin  bashqa yene kishilik hoquq pa'aliyetchiliriningmu qarshi élinmaydighan méhmanlar ikenliki ilgiri sürülmekte.

Xelq'ara kechürüm teshkilati  28 -  séntebir bu heqte élan qilghan axbaratida, kishilik hoquq  pikrining otturigha chiqip, öktebir bayrimida namayende qilmaqchi bolghan inaq jem'iyet obrazigha tehdit peyda qilishing  aldini élish üchün,  xitay hökümitining hoquq pa'aliyetchilirini nezerbend astigha élish  we  ulargha parakendichilik sélish salmiqini ashurghanliqini otturigha qoydi.

Axbaratta otturigha qoyulushiche,  xitay hökümiti  yéqinda buyan nechche yüzligen pa'aliyetchilerni nezer bend astigha alghan we  béyjinggha kelgen erzdarlarni béyjingdin mejburi heydigen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.