Béyjing da'irilirining intérnét blogida kimlik tüzümini yolgha qoyushi naraziliq qozghidi

Béyjing sheherlik intérnét bashqurush ishxanisi 7-féwral küni béyjing kechlik gézitide uqturush chiqirip, 16-marttin bashlap béyjing shehiride intérnétta shexsi tor békiti iltimas qilghuchilarning kimlik boyiche tizimlitishi telep qilinidighanliqini jakarlidi.
Muxbirimiz méhriban
2012.02.09
ilham-toxti-liksiyedin-burun.jpg Ilham toxti ependi léksiyige kirishtin burun sirtni közetmekte. 2010-Yili 12-iyun béyjingda.
AFP

Shundaqla 16-marttin kéyin öz kimliki bilen tizimlatmighan bloglarning birdek emeldin qaldurulup, texellus bilen uchur yollighan blog sahiblirining jawabkarliqi sürüshte qilinidighanliqi agahlandurulghan.

Xitayda tarqalghan uchurlardin melum bolushiche, béyjing da'iriliri intérnét blogida kimlik arqiliq tizimlitish tüzümi yolgha qoyulidighanliqini jakarlighandin kéyin, xitaydiki tor abontlirining naraziliqini qozghighan.

Shinlang tor békitide bir tor abonti öz naraziliqini ipadilep, “Mushu künlerde puqralar erkin sözligüdek, öz naraziliqini ipadiligüdek, héchqandaq bir boshluq qalmidi. Mana emdi puqralarning chirik emeldarlarning setchilikliri üstidin shikayet qilalaydighan ashu kichikkine köznekmu étiwétilish aldida turuptu” dep yazghan.

Bireylen béyjing da'irilirining blogda kimlik tüzümi qollinish buyruqini mesxire qilip mundaq yazghan. “Mana emdi hökümitimiz puqralarni heqiqiy haldiki quliqi pang, közi kor, tili gacha haldiki ita'etmen bir top padigha aylandurush üchün shara'it hazirlidi” dep yazghan.

Xitay tor béketliridiki uchurlardin melum bolushiche, yéqinqi bir aydin buyan xitayda hökümet teripidin sezgür shexsler dep qaralghan kishilik hoquq pa'aliyetchiliri hem torda eser élan qilghuchi intérnét yazghuchilirining shexsi tor béketlirini tosuwétish ehwali barghanche köpeygen.

Uyghur biz torining xelq'ara tor békitidiki 8-féwral xewiridin melum bolushiche, xitayda belgilen'gen aptonomiye qanunining Uyghur rayonida heqiqiy ijra qilinishini telep qilip, Uyghurlarning xitay qanunda belgilen'gen nizamlar boyiche, öz hoquqini qoghdishini teshebbus qilip kéliwatqan, béyjing milletler uniwérsitétining dotsénti ilham toxti ependining shinlang tor békitidiki shexsi blogi bir nechche kün ilgiri da'iriler teripidin tosuwétilgen.

Uyghurbiz tor békitidiki xewerdin melum bolushiche ilham toxti ependi özining shexsi blogining Uyghur rayonida tosuwétilgen ehwaligha qarita öz pikrini ipadilep mundaq dégen “Mesile nahayiti éniq, méning shexsi blogim nöwette Uyghur aptonom rayoni da'irilirining rayondiki intérnétni bashqurushida béshini aghritidighan mesililerning birige ayliniptu. Uyghur aptonom rayon da'iriliri her xil amallarni qollinip méning blogimdiki uchurlarni tosmaqta. Emma anglishimche, külkilik bolghini, ular tor abontlirining körüshini chekligen bu yazmilarni özliri qurmu-qur, hetta sözmu-söz oqup, tetqiq qilip, özlirining her künlük xizmet normisini orunlawétiptu.”

Merkizi fransiyidiki xelq'ara chégrasiz muxbirlar teshkilatining, asiya-tinch okyan rayoni xizmitige mes'ul xadimi bénjami ismal ependi bügün radi'omiz xitay bölümi muxbirining ziyaritini qobul qilip, béyjing da'irilirining shexsi bloglarda kimlik arqiliq tizimlitish telipi, xitayda intérnét kontrolluqining yenimu kücheygenlikining ispati ikenlikini ilgiri sürdi.

Bénjami ismal ependi mundaq dédi:
“Xitay hökümiti intérnétta kimlik ishlitish tüzümini yolgha qoyush arqiliq, xitay üchün sezgür uchur dep qaralghan yollanmilarni torda élan qilghuchilarni éniqlash pursiti yaratmaqchi. Hazir bu tüzüm xitayda dölet bashliqliri almishishning aldida yolgha qoyuldi. Mana bu da'irilerning jem'iyette zor weqeler yüz bérishining aldini élish üchün qollan'ghan yene bir tedbiri.”

Melum bolushiche, xitaydiki ammiwi tor béketliridin shinlang, shuxu, wangyi, téngshün qatarliq töt chong tor békitide shexsler teripidin qurulghan bloglar nechche yüz minggha yetken. Halbuki blog dep atalghan shexsi tor béketliri, xitay hökümiti intérnét alaqiside sezgür uchurlarni cheklewatqan shara'itta, intérnét saqchilirining kontrolluqini buzup tashlap, xitay hökümet axbaratidiki setchiliklerning dunyagha ashkarilinish köznikige aylan'ghan. Yéqinqi birnechche yildin buyan xitay hökümiti teripidin “Dölet hakimiyitini aghdurushqa urun'ghan” dégendek siyasiy jinayetler artilip, qamaq jazasigha höküm qilin'ghan kishilik hoquq aktiplirining zor köpchiliki özlirining shexsi bloglirida élan qilghan yazmiliri sewebidin jazalan'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.