Xitayning isra'iliyini eyiblishidiki gherizi néme?

Süret, 28 - may tartilghan bu sürettiki paraxot "mawi marmara" bolup, u, israiliye armiyisi hujum qilghan, ghezzege yardem boyumliri toshup kétiwatqan paraxotlarning biri.

Amérika bashchiliqidiki rayon döletliri shimaliy koriyini eyiblep, birleshken döletler teshkilatining shimaliy koriyige qarita jaza yürgüzüshi kéreklikini otturigha qoydi. Emma, özining rayondiki chong döletlikini ilgiri sürüwatqan we xewpsizlik kéngishining 5 da'imiy ezasidin biri bolghan xitay bu weqege nisbetenmu ochuq bir ipade bildürmidi.

28 - Maydin 30 - mayghiche jenubiy koriyide élip bérilghan xitay, yaponiye we jenubiy koriye bashliqliri uchrishishidimu xitayning shimaliy koriyige qarita éniq pozitsiye bildürüshi ümid qilindi. Emma, xitay bu yighindimu shimaliy koriyini eyiblesh we b d t xewpsizlik kéngishide muzakire qilish mesilisigimu yéqin kelmidi.
 
Türkiyidiki istratégiyilik chüshenche institutining istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi, xitay hökümitining her qaysi döletlerning mutexessisliridin teshkil tapqan tekshürüsh ömiki otturigha qoyghan doklatqimu bek ishenmigendek pozitsiye bildürgenlikini yaki öz aldigha musteqil tekshürüsh ömiki ewetmey waqit ötküzüsh arqiliq shimaliy koriyini qoghdap kéliwatqanliqini éytti.

Shimaliy koriye mesiliside passip turuwélip, rayondiki döletlerning naraziliqini qozghap kéliwatqan xitay hökümiti, isra'iliye armiyisining ghezzege yardem boyumliri toshup kétiwatqan paraxotqa hujum qilip 9 kishining ölümige sewep bolghanliqidek weqege bolsa chaqmaq tézlikide inkas qayturdi. Weqe meydan'gha kelgendin kéyin xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi ma jawshü bayanat bérip "isra'iliyining qilmishini qattiq eyibleydighanliqi"ni bildürdi we "isra'iliyini ghezzediki shara'itni yaxshilash" qa chaqirdi.

Buning bilen birlikte xitayning birleshken döletler teshkilatida turushluq wekili yang taw arqa - arqidin bayanat bérip isra'iliyini eyiblidi. Yang taw yene b d t xewipsizlik kéngishi teripidin isra'iliyige qarshi élinidighan jaza tedbirlirini qollaydighanliqini ipadilidi.

Qisqisi, xitay weqe yüz bérip nahayiti qisqa waqit ichidila özining meydanini nahayiti keskin we ochuq halda otturigha qoydi. Erkin ekrem ependining éytishiche, türkiyining, xitayning weqege nisbeten bundaq inkas qayturushini özini qollighanliqi dep chüshen'genlikini, emeliyette buning xitayning ottura sherqtiki menpe'eti bilen munasiwetlik ikenlikini bildürdi.

Erkin ekrem ependining bildürüshiche, xitay isra'iliye dölitini resmiy dölet bolush süpiti bilen 1991 - yili resmiy étirap qilghan bolup, xitayning isra'iliye bilen bolghan munasiwiti xitay üchün ereb döletliri bilen bolghan  munasiwitidek muhim emes iken.

Erkin ekrem ependining éytishiche, xitaygha oxshash tereqqiy qiliwatqan bir dölet özining menpe'etini chiqish qilip turup ish köridighan bolghanliqi üchün, bu qétimmu özige anche paydisi köp bolmighan isra'iliyini eyiblesh arqiliq hem ottura sherqtiki ereb döletlirining könglini utqan hem türkiyinimu qollap - quwwetleydighandek tesir peyda qilghan.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.