Pa'ulson xitayni xelq pulini qimmetlendürüshke chaqirdi

Xelq puli qimmiti xitay - amérika arisida helbolmay kéliwatqan zor ixtilaplarning biri. Amérika uzundin béri xitaygha xelq pulining qimmitini bazar aborti bilen tengshesh, shundaqla pulning qimmitini kötürüshni telep qilip kelmekte idi.
Muxbirimiz erkin
2008-12-03
Share
Pul-yuan-xitay-305.jpg Xitayning melum bankisidiki pul sanash mashinisining körünüshi.
AFP Photo

Peyshenbe küni béyjingda bashlinidighan xitay - amérika sitratigiyilik iqtisadi söhbitide, amérika terep xelq pulining qimmitini bazar aborti bilen tengsheshni yene telep qilmaqchi idi. Lékin söhbet bashlinish aldida turghan bir peytte xelq pulining qimmiti yene chüshüp ketti. Bu weqe tereplerning diqqitini qozghimay qalmighan.

Xitay pulining qimmitini kontrol qilishni toxtutup, xelq pulining qimmitini yuqiri kötürüsh, qimmetni bazar aborti bilen tengshesh amérika üzliksiz telep qilip kéliwatqan mesile bolup, bu mesile peyshenbe küni béyjingda bashlinidighan amérika - xitay sitratigiyilik iqtisad söhbitide muzakire qilinidighan muhim mesililerning biri bolup hésablinatti. Lékin charshenbe küni amérika maliye ministiri pa'ulson rehberlikidiki xitay - amérika sitratigiyilik iqtisad söhbitige qatnishidighan amérika wekiller ömiki béyjinggha yétip baray dégende, bir dollarning shangxey paychik baziridiki bahasi 6 som 87 tiyin 83 séntke örligen.

Yüenning bahasi amérika bilen xitay 5 - nöwetlik sitratigiyilik iqtisad söhbitini bashlay, dep turghanda örlep ketkenliki küzetküchilerning diqqitini qozghimay qalmaytti. Bu hadise amérikining xitay bilen bolghan soda passip balanisi tarixiy rékort yaratqan, amérika iqtisadi resmi chékinish dewride turiwatqan shundaqla amérika xitayni xelq pulining qimmitini östürüshke qistawatqan bir mezgilde yüz bergen.

Yüenning qimmiti chüshüp dollargha almashturush bahasi örlep kétishning harpa küni amérika maliye ministiri pa'ulson washin'gtondiki yighinda söz qilip, xitay - amérika sitratigiyilik iqtisad söhbitining mezmuni toghrisida bezi yip uchlirini bergen, yüenning dollar aldidiki qimmitini östürüshning muhimliqini tekitligen.

Xelq puli islahatini izchillashturushning xitay ichki iqtisadi tereqqiyatining izchilliqi, ünümdarliqi we muqimliqining achquchi hisaplinidighanliqini bildürgen pa'ulson, xitay iqtisadining tereqqiyatida éksport sodisigha tayinishni azaytish, ichki bazar éhtiyajini kücheytishni tekitligen idi. U mundaq deydu": xitay, iqtisadining özgirishke köchüshide yüreklik rehberlik we keskin qurulma islahati élip bérish, a'ililerning éhtiyajini heriketlendürüsh shundaqla xitayning ichki iqtisadidiki meblegh teqsimatini özgertish kérek. Biz da'im shuni tekitlep kéliwatimiz, pul islahatining izchilliqini saqlash bu jeryanning ayrilmas bir qisimi."

Xitay hökümiti 2005 ‏ - yili 7 ‏ - aydin bashlap yüenning qimmitini östürüshke bashlighan idi. Yüen hazirgha qeder %20 etrapida qimmetlendürülgen bolsimu, lékin amérika yenila bu yüenning heqiqi qimmitini eks ettürmeydighanliqini, yüenni bazar aborti bilen tengsheshning zörürliki, yüenning qimmiti yenila monopoliye qiliniwatqanliqini tekitlimekte. Amérika karxana sahesi xitay hökümitining xelq puli qimmitini chüshürüp, xitay karxanilirining éksport mallirigha adaletsiz riqabet muhiti yaritip bériwatqanliqini, bu amérika bilen xitay arisidiki sodida amérikining soda qizil reqimining éship kétishige seweb boliwatqanliqini ilgiri sürmekte. Amérika maliye ministirlikining 11 ‏ - aydiki melumatida xitayning eng chong qerz igisi döletke aylan'ghanliqini, amérika tarqatqan her 10 dollar qerzning 1 dollirini sétiwalghanliqini bildürgen idi.

Xitayning dölet ghezinisidiki 2 trili'on dollar tashqiy périwut zapisining az dégende %75 ini dollar igiligen. Amérika siyasi sahesidiki bezi erbaplar xitayning dölet ghezinisidiki dollarni keng - kölemlik sétishqa chiqirip, amérika iqtisadigha zerbe bérish éhtimali bar - yoqliqini talash tartish qilishqan idi. 2007 ‏ - Yili xitayning yuqiri derijilik bir mutexessisi eger amérika junggoni qistisa, jongguning dölet ghezinisidiki dollarni keng - kölemlik sétishqa chiqiridighanliqini ilgiri sürgen. Prézidént bush, yuqiriqi mutexessisning pikirini " telwilik" dep tenqidligen idi.

Maliye ministiri pa'ulson, seyshenbe küni washin'gtondiki yighinda sözligen nutuqida xitayning ghezinisidiki dollarni sétishqa chiqirip, xitay dölet ghezinisidiki dollarni azaytidu, dep ensirimeydighanliqini bildürgen. U, xitay amérikigha " nahayiti mes'uliyetchan shérik we paychik bolup kelgen shundaqla biz bilen üzliksiz birge turidu hem qerzimizni qolida tutup turidu, dep qaraymiz," deydu.

Muhit, xelq puli, énirgiye mesilisi béyjingdiki yighinda muzakire qilinidighan mesililerning qatarida bolup, muhit we énirgiye bixeterlik mesilisi ikki dölet arisida talash - tartishtiki mesililer idi. Ikki terep 6 ‏ - aydiki 4 ‏ - nöwetlik sitratigiyilik iqtisad söhbitide énirgiye muhit hemkarliqi kélishimi tüzgen. Kélishimning mezmuni ikki dölet ichimlik su bayliqi, qatnash, éliktir énérgiyisi, hawani tazilash, échilmighan yer we teb'iy bayliqlarni qoghdash qatarliqlarni öz ichige alatti. Pa'ulson, bu nöwetlik yighinda yuqiriqi kélishimdiki mezmunlarning ijra qilinidighan konkirit maddilirida kélishim tüzüdighanliqini bildürgen.

Birleshme agéntliqi charshenbe künki xewiride, xelq puli qimmitining chüshüp kétishi analizchilarda xitay nöwettiki yer shari pul - mu'amile krizisining tesirini cheklesh üchün yüenning qimmitini chüshürüp, xitay karxanilirining éksport sodisini janlandurmaqchi boliwatamdu, dégen guman yaratqanliqini ilgiri sürgen.

Shangxeydiki iqtisad analizchisi féng yüymin, xelq pulining qimmitidiki yéqinqi chüshüshke baha bérip, "bu junggo merkizi bankisi yüenning qimmitini chüshürüp, éksportni janlandurush yoligha mangghanliqini körsitidu. Bu jongguning iqtisadni qutquzush pilanining bir qisimi bolushi mümkin" dep tekitligen. Lékin analizchilar eger xitay hökümiti yüenning qimmitini meqsetlik chüshürgen bolsa, bu amérika telep qiliwatqan ehwalning tam tetüri bolup, bu ehwalda 2 künlük amérika - xitay sitratigiyilik iqtisad söhbiti asan'gha toxtimaydu, dégenliktur, dep qarashmaqta.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet