Rand shirkitining xitay heqqidiki mulahiziliri (1)

Amérikidiki " rand " RAND shirkiti iqtisadiy payda qazinishni meqset qilmaydighan, mexsus ilmiy tetqiqat shirkiti. 1945 ‏ - Yili qurulghandin bashlap xelq'araliq mesililerde obyéktip tehlil we mesilini hel qilishning ünümlük charilirini otturigha qoyush bilen yuqiri inawet qazinip kéliwatqan bu shirket yéqinda, xitay heqqide bir doklat élan qildi.
Muxbirimiz weli xewiri
2008-06-26
Share

Bu doklatni 'közitish zhurnili'da tonushturghan chénsi ependining éytishiche, rand shirkitining bu doklatida xitay heqqide otturigha qoyulghan eqilge muwapiq baha we keskin tenqidler kishilerni chungqur oygha salidu. Bu doklatning qisqiche mezmunliri töwendikiche.

Dunyagha bir 'saghlam xitay' kérek

Rand shirkitining qarishiche, eger 20 ‏ - esirde xitay bir bay hem birlikke kelgen dölet bolup turghan bolsa, birinchi dunya urushi tamamen özgiche bolghan bolatti.

Ikkinchi dunya urushimu, ikkinchi qétimliq yawropa urushimu yüz bermigen bolatti. Xitaymu yaponiyining tajawuzini özi tosalighan bolatti. 'Yaponiye peyda qilghan pirolxarbor' weqesimu yüz bermigen bolatti we amérikimu bundaq toqunushlarda unchiwala köp chiqim tartmighan bolatti, buninggha ulap yene milyard nopusluq xitay ajiz bolghanliqi üchünla pütün dunya miqyasida éghir bedel tölimigen bolatti. Shuning üchün dunyagha bir 'saghlam xitay' kérek.

Ötken esirde xitayda peyda bolghan muhtajliq yaponiyini ze'ipliktin qutquzghan idi

Rand shirkitining qarishiche, ötken esirde yaponiyining iqtisadi ehwali, xuddi birla qeghez échilip ketse, qalghini pütünley ashkara bolup qalidighan 'domino karti' dek ehwalgha chüshüp qélip, dunyagha xiyim - xeter peyda qilghanda, xitayda peyda bolghan muhtajliq yaponiyining ze'ipliktin qutulup bash kötürüshini ilgiri sürdi. U xitayning 'yardimi' bilen özige kelgen xeterdin qutulup qaldi.

Shu waqittiki ehwal, xuddi hazir yolgha qoyuluwatqan xitayni yersharilashturushta, xitay tebi'y halda amérikining mal éksport qilidighan eng chong bazirigha aylinip, u ning menpe'eti amérikigha tekkendek bolghan idi.

Xitayning amérikigha qoshqan töhpisi

Rand shirkitining qarishiche, kokakola shirkitining 'dunyada bir milyard botulka kokakola satalaydighan bolush ' dégen shirin chüshi xitay baziri échilghandin kéyin emelge ashti. GM Shirkiti qazan'ghan paydining köp qismi, uning bazargha yarimighan aptomobillirini xitayda nahayiti köp sétish arqiliq emelge ashti.

IBM Shirkitini xitay sétiwalghandin kéyin, u shirketni zawalliqqa yüzlendürgen ishsizliq mesilisi hel boldi. Xitayning erzan bahaliq malliri turmush sewiyisi töwen amérikiliqlar üchün nahayiti zor töhpe qoshti.

Qarimaqqa xitaylar hazir dunyadiki hemme nersini sétiwalalaydu

Rand shirkitining qarishiche, xitayning pul mu'amile sistémisi zaman'gha muwapiq kelmeydighan sistéma, dunyadiki eng nachar banka - xitay bankiliridur. Shuning üchün xitayda qurulghan shirketler haman téz sür'et bilen zawalliqqa yüzlinidighan shirketler bolup chiqiwatidu. Bu ehwal xitayda éshincha emgek küchlirining nahayiti köp peyda bolushigha sewebchi boldi.

Maliye siyasitining normalsiz özgirip turushi netijiside, xitayda nurghunlighan ötkünchi dewr xaraktérlik qurulushlarla tamamlandi. Buning bilen xitayda tömür, qeley, sémont qatarliq qurulush matériyallirigha bolghan éhtiyaj ashti. Hazir yaponlarmu, xitaylarmu dunyadiki hemme nersini sétiwalalaydighandek körinidu. Eger uning maliyisidiki mesililerni obdan közitidighan bolsa, uningda nahayiti chong 'qarangghu azgal' barliqini perq étish mumkin. Yaponlar 90 ‏ - yillarda mushundaq qarangghu azgalgha kirip qalghan idi, u hazirmu téxiche bu qarangghu azgaldin ömilep chiqish üchün tirishiwatidu.

Emma xitay téxi uningdin ömilep chiqishqa intilgini yoq. Kelgüside xitaylar özining hazirqidek 'cheksiz achközlüki' üchün nadamet chékidighan kün'ge qalidighanliqi éniq.

2020 ‏ - Yiligha yetkende xitay intayin namrat döletke aylinidu

Rand shirkitining qarishiche, xitayda, her yili sani amérika nopusigha barawer adem yézilardin sheherlerge yamrap kélidu. Ulardin 12 ‏ - 13 milyon adem ish izdeydighan qoshun'gha qatnishidu. Buning ishlepchiqirish saheside peyda qilidighan tesirining yamanliqi amérikidin köp artuq.

Hazirqi statistikigha qarighanda, 2020 ‏ - yiligha yetkende, xitayda ishleydighanlar bilen ishlimeydighanlarning nisbiti buzulup dunya buyiche eng yaman ehwal peyda bolidu. Bu ehwal yaponiyidikidinmu éghir bolidu. Buni xitayda nopusning qérip kétishini keltürüp chiqiridu.

Eger hazir buninggha qarita ünümlük tedbir bolmisa, u waqitta xitayning iqtisadi seddichin'ge soqilidu. Amérikining ölchimi buyiche qarighanda, 2020 ‏ - yiligha yetkende xitay intayin namrat döletke aylinidu.

Xitay jem'iyiti saghlam tereqqi qilalmaywatqanliqining tüp sewebi néme?

Rand shirkitining qarishiche, xitaylarda semimiylik we jem'iyetke bolghan mes'uliyetchanliq yoq. Ular jem'iyetning bir ezasi süpitide özining döletke we jem'iyetke öteshke tigishlik mes'uliyitini yaki burchini chüshenmeydu. Xitayning medeniyiti uruqdashliq munasiwiti üstige qurulghan medeniyet bolghachqa, xitaylar adette peqet özlirining a'ilisi we uruq - tughqanlirighila köyünidu.

Xitaylar üchün özlirining biwaste tughqanliri menpe'et alsila boldi. Bashqilarning azap - oqubetke qélishi bilen xitaylarning kari yoq. Bundaq uruqdashliq munasiwiti üstige qurulghan yeni özlirining uruq - tughqanlirighila köyünidighan exlaqtin peqet shexsiyetchilik we shepqetsizlikla kélip chiqidu, mana bu xitay jem'iyitining saghlam tereqqi qilalmaywatqanliqining tüp sewebi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet