Хитай канаданиң нефитиға көз тикмәктә

Канада 178 милярд барел хам нефит записи билән, сәуди әрәбистандин қалса дунядики 2‏ - чоң нефит записи мол дөләт һесаблиниду. Йеқинқи йиллардин буян ениргийигә болған еһтияҗи һәссиләп ешиватқан хитай , канаданиң нифитиға көз тикмәктә.
Мухбиримиз гүлшән абдуқадир
2009-09-07
Share
Kanada-Xitay-nefit-soda-kelishimi-305.jpg Сүрәт, 2009 - йили 18 - март күни, канаданиң хитайдики баш әлчиханисида елип берилған "хитай - канада нефит - газ саһәсидикиләр өгүнүш күрси" дин бир көрүнүш.
www.capc.cn Дин елинди.

Йеқинда енгилизчә исми "петрол чайна" дәп атилидиған хитайниң нефит ширкити канаданиң нефит вә тәбии газ өлкиси һесаблинидиған алберта өлкисидә нефит қидирип тәкшүрүш вә ишләпчиқириш үчүн 1.9 Милярд америка доллири мәбләғ салған.

Канадада чиқидиған йәр шари почтиси гезитиниң билдүрүшичә, бу хитайниң тунҗи қетим канада тәрәп нефитчилик саһәсигә зор миқдарда мәбләғ селиши болуп һесаблинидикән. Канада ‏ - хитай оттурсидики бу нефит содисиниң исми атһабаска сода келишими дәп аталған болуп , бу содида тәхминән 3 милярд барел алберта хам нефити хитайға тошулидикән.

Йеқинқи йиллардин буян канада нефит ширкәтлири нефит вә тәбии газ саһәсигә 10 милярд америка доллири әтрапида мәбләғ салған болсиму, әмма нефит баһасиниң чүшүп кетиши сәвәбидин канада нефит ширкәтлири зиян тартқан иди. Петрол чинаниң канада нефит саһәсигә бирдинла бундақ көп мәбләғ селиши канада нефит саһәсигә үмид елип кәлгән.

Бу һәқтә тохталған канада калгари нефитчилик ширкитиниң башлиқи майик тимс мухбирларға " бу сода канада нефит содисиниң қайтидин җанлинишиға түрткә болиду " дегән. Игиләшләргә асасланғанда, атһабаска дәп атилидиған бу нефит келишимидә күнигә 400 миңдин 500 миң барелғичә хам нефит ишләпчиқириш пиланланмақта икән, әмма хитай тәрәп ишләпчиқирилған бу хам нефитләрни хитайға йөткәш җәһәттә канада тәрәпкә қаттиқ сүпәт тәлипи қойған болуп, бу нефитни хитайға қандақ йөткәш мәсилиси канада тәрәпниң бешини ағритиватқан мәсилиләрниң бири икән. Мәлуматларға асасланғанда, хитай тәрәп йәнә канаданиң вәрәнех енергийә ширкити билән аддах нефитчилик ширкитиниму сетивалған.

Канада билән хитайниң сода ишлири стевен һарпер рәһбәрликидики консерватиплар партийиси һакимийәт бешиға чиққандин кейин сәл пәскойға чүшүп қалған болуп , консерватиплар партийисиниң хитайниң кишилик һоқуқ вә инсан һәқлири мәсилисини изчил тәнқид қилиши, хитайни әдилийә сестимисдики адаләтсизликләрни түгитишкә дәвәт қилиши,хитайниң канададики учур алақә оғрилиқи шундақла санаәт саһәсидики җасуслуқиға көз юммаслиқи, далай ламаға канаданиң пәхри пуқраси салаһийитиниң берилиши шуниңдәк хитай түрмисидики һүсәйин җелил мәсилиси қатарлиқлар канада ‏ - хитай сода ишлириға көләңгә чүшүрүп кәлгән иди.

Бу йил июнда хитай ташқи ишлар министири яң җечиниң канадаға қилған зиярити хитай‏ - канада оттурисидики соғоқчилиқларни юмшитишта муһим рол ойниған болсиму, әмма канададики нурғунлиған нефит содигәрлири хитайниң нефит ширкәтлиригә гуман билән қарайдикән . Улар бу һәқтә мухбирларниң сориған соаллириға өзлириниң сода ‏ - тиҗарәттә селинидиған мәбләғқә әмәс, бәлки ширкәтниң ишәнчлик яки әмәсликигә қарайдиғанлиғини билдүргән. Ундин башқа йәнә, нурғунлиған канада тәрәп нефит содигәрлири хитай нефит ширкәтлири һөкүмәт тәрәптин контрол қилинидиғанлиқи үчүн хитай содисиға анчә қизиқмайдикән.

Канада ‏ - хитай сода мунасивәтлири канададики кәчүрүм тәшкилати башлиқ , уйғур , тибәт, фалуңгоң вә хитай демократик тәшкилатлири қатарлиқ аммиви тәшкилатлар йеқиндин диққәт қиливатқан мәсилиләр болуп, улар канада һөкүмитини һәр вақит содини дәп инсан һәқлири вә демократийини аяқ асти қилмаслиққа агаһландуруп кәлмәктә.

Канада нефит саһәсидики бәзи мутәхәссисләр, канада һөкүмитиниң хитай ‏ - канада нефит содисиға иҗабий позитсийидә болмайватқанлиқини оттуриға қоюватқан болсиму, әмма канада баш министири стевен һарпер канададики алберта қатарлиқ нефит өлкилириниң хитайниң мәбләғ селишиға достанә муамилә қиливатқанлиқини , әмма хитай тәрәпниң буниңға әһмийәт бәрмәйватқанлиғини көп қетим тәкитлигән иди.

Канаданиң нефит пишшиқлап ишләш кәспи 1974 - йилидин итибарән башланған болуп һазир канада күнигә 2 милюн 274 миң барел хам нефит ишләпчиқириш иқтидариға игә, канада йәнә нефит експорт қилишта дуня бойичә 6 ‏ - орунда туридиған чоң дөләт .

Хитай билән канада оттурисидики атһабаска дәп атилидиған бу сода килишим пилани 2014 ‏- йилидин бурун башлинидиғанлиқи мөлчәрләнмәктә. Әмма хитай ширкәтлири йәнила хитай һукумитиниң контрол қилишидин қутулалмиған болғачқа, канададики нефит содигәрлири канада билән хитай оттурсидики содиға йәнила гуман билән қаримақта икән

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт