Хитай шәрқи деңизни японийә билән ортақ ечиш пиланини түзди

Хитайниң ярдәмчи ташқи ишлар министири ву давей, түнүгүн баянат елан қилип, хитайниң шәрқи деңизни японийә билән ортақ ечиш пилани һәққидә мәлумат бәрди. Ву давейниң билдүрүшичә, бу пилан һәр икки тәрәпниң қобул қилишиға еришкән.
Мухбиримиз шөһрәт һошур хәвири
2008.06.19

 Вудавейниң ашкарилишичә, мәзкур пилан шәрқи деңизни тенчлиқ, һәмкарлиқ вә достлуқ деңизиға айландуруш; икки тәрәп мәсилә үстидики қануний мәйданини сақлап қалған асаста, шәрқи деңизниң бир қисмини ортақ ечиш вә японийә ширкәтлири "җуңхуа хәлқ җумһурийитиниң алақидар қанунлириға асасән " чүншяв нефитликини ечишқа қатнишиш қатарлиқ үч чоң принсипни асас қилған.

" Мәзкур пилан хитай - японийә мунасивитидики бир бурулуш нуқтиси "

Хитай шәрқи деңиздики чүншяв нефитликини 2005 ‏ - йили байқиған. Бу нефитлик хитайниң деңиз тәвәликидә; әмма у японийә қирғиқиға йеқин мусапидә. Б д т ниң алақидар деңиз ишлири қануни буйичә мәзкур нефитлик японийә қирғиқидин 370 мусапә арилиқида болғини үчүн японийә мәзкур нефитликтин пайдилиниш һоқуқиға игә.

Хитайниң шәрқи деңиздики чүншяв нефитликини ортақ ечиш пилани нөвәттә, бир қисим хитай пуқралириниң наразилиқини қозғимақта. Нарази болғучиларниң қаришичә, мәзкур пилан, хитайниң японийигә боюн егиши, шәрқи деңиздики игилик һоқуқидин ваз кечиштур. Әмма һөкүмәт тәрәп бу хил қарашни инкар қилиду.

Хитай ташқи ишлар баянатчиси җяң йөниң бүгүн әтигәндә бейҗиңда баян қилишичә, япон ширкәтлириниң хитай қануниға асасән ортақ болуши, хитайниң шәрқи деңиздики игилик һоқуқида тәвриниш болмиғанлиқини көрситиду. ярдәмчи министир ву давей болса, мәзкур пиланни, японийә билән мунасивәтни бузмастин, вәзийәтни җиддийләштүрмәстин мәсилиләрни қәдәм ‏ - басқучлуқ һәл қилиш дәп чүшәндүриду.

Ву давейниң билдүрүшичә, мәзкур пилан хитай - японийә мунасивитидики бир бурулуш нуқтиси шундақла йәнә тарихий бир өзгириш. Ву давей бу созлири арқилиқ хитайниң японийә билән шәрқи деңиз мәсилисини һәл қилиш басқучиға киргәнликидин ишарәт бәргән. Ву давей йәнә, бу пиланни ху җинтавниң өткән айдики японийә зияритиниң утуқи дәп билдүргән. Әмма хитай өктичилири бу пиланни утуқ дәп әмәс, мәғлубийәт дәп қаримақта. Буларниң қаришичә, чүншяв нефитлики мәсилиси, хитай ‏ - японийә оттурисидики йеңи, реал вә мәнпәәтлик бир мәсилә. Әгәр хитай бу реал мәсилини тоғра бир тәрәп қилалмиса, шәрқи деңиздики дявю арилиға охшаш тарихий мәсилини һәл қилалиши мумкин әмәс.

Дявю арили мәсилисини диң шявпиң кәлгүси әвлатларға аманәт қалдурған

Түнүгүн бир түркүм хитай милләтчилири, бейҗиңдики японийә консулханиси алдида намайиш қилған. Сани 30ға йеқин болған бу намайишчилар, 100дин артуқ сақчиниң назарити астида наразилиқ билдүргән. Пәқәт бир байрақ, бир лозунка билән намайиш қилған бу кишиләр, " японийә дявйү арилидин чиқип кәтсун " дәп шуар товлиған.

Дявйү арили мәсилиси икки тәрәп арисида әсирләрдин бери һәл болмай кәлгән мәсилидур. 1972 ‏ - Йили хитай ‏ - японийә арисида дипломатик мунасивәт орнитилғанда, сабиқ баш министир җу енләй, дявю арили мәсилисини пурсити пишип йетилгәндә һәл қилишни оттуриға қойған. 1978 ‏ - Йили икки тәрәп арисида достлуқ - һәмкарлиқ мунасивити орнитилғанда, диң шявпиң мәсилини кәлгүси әвлатларға аманәт қалдурғанлиқини билдүргән.

" Ху җинтавниң чүншяв нефитликигә японийини шерик қилиш пилани тәслимчилик "

Ху җинтавниң чүншяв нефитликигә японийини шерик қилиш пиланини хитай язғучиси ху пиң тәслимчилик дәп әйиблимәктә.

Тәрәпсиз көзәткүчиләрниң қаришичә, икки тәрәпниң чүншяв нефитликидин ортақ пайдилиниш пиланида пикир бирликигә келиши растинла икки тәрәп мунасивитидики тарихий бир өзгириш ; әмма бу өзгиришниң районниң теничлиқиға нисбәтән иҗабий яки сәлбий өзгириш икәнлики ениқсиз бир мәсилә.


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.