Béyjing we sürgündiki tibet hökümiti söhbitining netijisi namelum

Xitay hökümiti bilen tibetning diniy dahisi dalay lamaning alahide wekilliri ötküzüwatqan 3 ‏ - nöwetlik söhbet téxi axirlashmay turup, ikki terep öz ‏ - ara bir - birini eyibleshke bashlidi.
Muxbirimiz eqide
2008-11-05
Share
Dalay-lama-wekilliri-305.jpg Dalay lama wekilliri muxbirlarni kütüwélish yighinida.
AFP Photo

Sürgündiki tibet hökümitining bildürüshiche, ular bu qétimqi söhbetning netije körsitishidin ümid kütmeydiken, bu seweblik tibetning kelgüsi siyasitini yéngidin belgilep chiqidiken. Amérika awazi radi'osi bu heqte" béyjing we sürgündiki tibet hökümiti söhbitining netijisi namelum " dégen témida maqale élan qildi.

Amérika awazi radi'osining " béyjing we sürgündiki tibet hökümiti söhbitining netijisi namelum " dégen maqaliside xitay hökümiti bilen dalay lamaning alahide wekilliri arisidiki 3 ‏ - nöwetlik söhbetning mölcherleshlerge qarighanda charshenbe küni kechte ayaqlishidighanliqi eskertilgen we maqalide, xitay organ metbu'atlirida ":dalay lamaning ikki terep söhbitide kélishim hasil qilishidin ümidsizlen'genlikini bildürüshi, uning niyitining durus emeslikidin dérek béridu " dep körsitilgenliki hemde yene dalay lamaning sözlirige qarita " neyrengwazliqning ehmiyiti yoq, chékin'genning istiqbali yoq " dégen'ge oxshash témilarda obzor élan qilin'ghanliqi qeyt qilin'ghan.

Maqalide, nöwette her ikki terepning söhbet toghrisida bayanat élan qilishni xalimaywatqanliqi tilgha élinip, sürgünde yashawatqan tibetlerning köpinchisining yenila bu qétimqi söhbet netijisidin ümid kütmeydighanliqi tekitlen'gen. Maqalide, tibet yashlar teshkilatining mu'awin re'isi dungda dojéning ": hazir tibet da'iriliri alliqachan söhbetning aktip xulase bermeydighanliqini perez qilip boldi, shunga tibet xelqining menpe'etige biwaste munasiwetlik mesililerning hel qilinishi esla mumkin emes " dégenliki bildürülgen.

Tibet yashlar teshkilatining mu'awin re'isi dungda dojé sözide yene mundaq dégen ":sürgünde yashawatqan tibetler xitay hökümiti bilen élip barghan di'alogning özlirige yaxshiliq élip kélishidin tama kütmeydu, mushu peytning özidila xitay hökümiti bir qisim tibetler üstidin höküm élan qildi we tibetke qaratqan kontrolluqini téximu kücheytti, nurghun tibetlerni qolgha aldi. Hazir tibetning weziyiti kündin ‏ - kün'ge nacharliship kétiwatidu."

Maqalide tibet mesilisi heqqide chet'el metbu'atlirida élan qilin'ghan mulahizilerning qisqiche mezmunliri tilgha élin'ghan bolup, pat arida nechche yüzligen tibet wekilining daramsalada jem bolidighanliqi shuningdek mushu ayning otturiliri qurultay ötküzidighanliqi we bu qurultayda tibet mesilisining yéngi siyasiti belgilinidighanliqi tekitlen'gen. Biraq dalay lama qurultaygha qatnashmaydighan bolup, sürgündiki tibet hökümitining bayanatchisi tudingzang bujéning chüshendürüshiche, dalay lamaning qurultaygha qatnashmasliqidiki asasliq seweb, yighin ishtirakchilirining öz pikir ‏ - teleplirini erkin ipadilishi üchün iken.

Tudingzang bujéning éytishiche" qurultayning meqsiti, qandaq qilghanda xitay hökümiti bilen élip baridighan di'alogning netije körsitishige türtke bolghili bolidu we qandaq qilip tibet xelqini zorawanliqtin xali halda naraziliq bildürüsh yoligha bashlighili bolidu dégen ikki nuqta üstide muzakire élip bérishtin ibaret bolup, maqalide yene, bu qétimqi qurultayning netijisi sherhilen'gen we mezkür qurultayning tibet herikitining kelgüsi pa'aliyetliri, yéngi istiratégiyisi hemde siyaset belgilishide alahide muhim rol oynaydighanliqi tekitlen'gen.

Maqalide yene, metbu'atlarda élan qilin'ghan qiyaslar tilgha ilinish bilen birge, dalay lamaning mushu ay ötküzülidighan qurultaygha qatnashmasliqidiki tüp sewebke izahat bérilgen bolup, bu bir türküm yash tibetlerning rolini jari qildurushigha shara'it hazirlap bérish shuningdek eger xitay hökümiti tibet mesilisge jiddiy mu'amilide bolmaydiken, bundin kéyinki tibet erkinlik pa'aliyetlirining téximu küchiyidighanliqining signalini anglitish iken.

Maqalining axirida dalay lamaning 2001 ‏ - yili özining yérim pinsiyige chiqip bolghanliqini jakarlighanliqi, buningdin kéyin sürgündiki tibet hökümitining bashqurush hoquqini saylam bilen békitilgen siyasiy rehberge tapshurup béridighanliqi körsitilgen.

Sürgündiki tibetlerning xitay hökümiti bilen dalay lama arisidiki di'alogdin netije kütmeydighanliqi heqqidiki qarashlar élan qilin'ghan del bu peytte yeni 5 ‏ - noyabir küni xitay organ metbu'ati shinxu'a agéntliqi tibet aptonom rayonining mu'awin re'isining sözini neqil keltürüp, 14 ‏ - mart tibet weqeside hökümetke qarshi naraziliq herikitige qatnashqan 55 kishi üstidin höküm élan qilin'ghanliqini bildürdi.

Shinxu'a agéntliqining xewirige qarighanda, saqchilar 1317 kishini qolgha élip, 1115 kishini qoyup bergen iken. Emma sürgünde yashawatqan tibetlerning qarishiche, qolgha élin'ghanlar sani xitay da'iriliri élan qilghan sandin köp iken.

Téxi yéqindila tokyoda ziyarette bolghan dalay lama " qedimqi tibet medeniyitining ölüwatqanliqini, tibette yashawatqan tibet xelqining herbiy tüzüm, qorqunchluq wehime, teshwish we köp xil siyasiy bésim astida yashawatqanliqini bildürgen idi.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet