Buningdin 30 yil burunqi xitay - wyétnam urushida kim ghelibe qilghan?

Buningdin 30 yil burunqi bügünki künde, xitay bilen wyétnam otturisida bir dehshetlik urush yüz bergen idi. Xitay bu urushni 'özimizni qoghdap qaytarma zerbe bergen urush' deydu. Wyétnam bolsa 'xitayning tajawuzigha qarshi urush' deydu.
Muxbirimiz weli
2009-02-17
Share

B b s ning bayan qilishiche, 1979‏ - yili 2 ‏ - ayning 17‏ - küni, xitay 200 ming esker seperwer qilip wéytnamning shimaliy chégrisidin bésip kirgen. Urush bir aygha yéqin dawam qilip, her ikki terep éghir chiqim tartqan. Axiri xitay terep eskerlirini chékindürüp chiqipla, dunyagha 'biz ghelibe qilduq' dep jakarlighan. Wyétnam terep bolsa 'biz tajawuzchilarni qoghlap chiqarduq' dep jakarlighan. Shuningdin kéyin bu ikki döletning munasiwiti 10 yilghiche yirikliship ötti.

Xitay qizil kéxmir hakimiyitini qollash üchün wéytnamgha hujum qilghan

Maqalide bayan qilinishiche, 1978 ‏ - yili 6 ‏ - ayning 29 ‏ - küni, wyétnam sowét ittipaqi bashchiliqidiki iqtisadiy hemkarliq komitétigha qatnashti. 11 ‏ - Ayning 3 ‏ - küni yene, wyétnam bilen sowét ittipaqi otturisida herbiy hemkarliq kélishimi imzalandi. Bu, eyni waqitta, sowét ittipaqi xitayni cheklesh üchün qollan'ghan tedbir idi.

Wyétnam 1979‏ - yili 1 ‏ - ayning 7 - küni, sowét ittipaqining qollishi bilen kambodzhadiki maw zédungchi qizil kéxmir hakimiyitini aghdurghan. Dölet ichide bolsa, xitayning qollighuchilirini chekleydighan siyaset qollan'ghan.

Eyni waqitta béyjing hökümitining wéytnamdiki bash elchixanisida 1‏ - derijilik katib bolup ishligen yang mingyining bayan qilishiche, déng shawping sherqiy jenubiy asiya döletlirini ziyaret qilghanda, u bir dölet bashliqigha xas edep bilen emes, belki nahayiti qopalliq bilen aghzini buzup 'emdi wyétnam lökcheklirining edipini bérip qoyimiz' dep jakarlighan iken.

Béyjing uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler institutining proféssori ju féngning éytishiche, shuningdin kéyinla, xitay hökümiti kambodzhaning qizil kéxmir hakimiyitini qollash üchün wéytnamgha hujum qilghan.

Xitay qisimliri wyétnam chégrisidin 40 kilométir ichkirilep kirip urush qilghan. Wyétnam qisimliri xitaygha tewrenmes irade bilen qarshiliq körsetkendin kéyin, xitay 3 ‏ - ayning 5 ‏ - küni esker chékindürüshke bashlighan. 3 ‏ - Ayning 16 ‏ - küni tamamen chékinip chiqqan. Xitay terep bu urushta 20 mingdin artuq adem öldi, dédi, wyétnam terepmu 20 mingdin artuq adem öldi, dédi.

Sén'gapor prézidénti li gu'angyawning eslimiside éytilishiche, shu yillarda, sowét ittipaqi afghanistan urushidin qol üzülmey turatti. Xitay bilen sowét ittipaqining munasiwiti intayin nachar idi. Emma bu chaghda, xitay bilen amérikining munasiwiti yaxshilinishqa bashlighan idi. Déng shawping shu yili 1 ‏ - ayning axirida amérikini ziyaret qilip, diplomatik munasiwet ornatti we eger xitay wéytnamgha hujum qilsa, amérikining sowét ittipaqi bilen bir septe turmasliqi heqqide eyni waqittiki amérika prézidénti jémi kartér bilen kélishken idi. Xitay del mushundaq shara'itta wéytnamgha hujum qildi.

Emeliyette bu urushta amérika ghelibe qildi

Béyjing uniwérsitétining proféssori ju féngning qarishiche, amérika bilen sowét ittipaqi dunyagha xoja bolushni talishiwatqan we sowét ittipaqi bolsa afghanistan mesilisi tüpeylidin dunyada yétim qéliwatqan eyni waqitta, sowét ittipaqi bilen xitay otturisidiki her qandaq ziddiyet amérika üchün paydiliq idi. Amérika kommunizmning kéngiyishni cheklesh meqsiti üchün, kommunizm lagéridiki xitay bilen wéytnamdin ibaret bu ikki döletning otturisidiki ziddiyettin ünümlük paydilandi. Emeliyette bu urushta amérika ghelibe qildi.

Urushtin kéyin, xitay bilen wyétnam otturisidiki chégra rayonlarda 10 yilghiche toqunush üksimidi. 1991 ‏ - Yili sowét ittipaqi gumran bolghandin kéyin, xitay bilen wéytnamning dölet munasiwiti yaxshilinishqa yüzlendi. 99‏ - Yili bu ikki dölet otturisida chégra kélishimi imzalan'ghandin kéyin, andin munasiwet normallashti.

Bu urushtin kéyin xitay 'sotsiyalistik qérindash' lirigha hergiz ishenmeydighan boldi

Jo féng ependining qarishiche, buningdin 30 yil burun yüz bergen 'xitay ‏ - wyétnam urushi' xitay rehberlirige özining gumran bolushqa yéqinlashqanliqini hés qildurghan idi. Xitay shuningdin bashlap özining 'sotsiyalistik qérindash' lirigha we idé'ologiyisi özige oxshaydighan döletlerge hergizmu ishenmeydighan boldi. Belki dunyada köprek dost tutush lazimliqini chüshendi. Buning üchün islahat élip bérishqa bel baghlidi.

Bu urushning yarisini teltöküs saqaytish üchün her ikki döletke uzun waqit kérek

Ju féngning qarishiche, buningdin 30 yil burun yüz bergen 'xitay ‏ - wyétnam urushi' xitay bilen wéytnamning héchqaysisining öz menpe'eti üchün qilin'ghan urush emes. Bu urushta her ikki terep éghir derijide zexmilen'gen idi. Shunglashqa, her ikki terep bu échinishliq urushni esleshni xalimaydu. Wyétnam xitay terepning 'edipini bérip qoyduq', 'biz ghelibe qilduq' dégen gépini anglisila ghezipi örlep, miltiqini kötürüp qopudu.

Emma xitaylar hazir yene, hedésila eyni waqitta xitay hökümitining teshwiqati arqiliq méngisige ornap qalghan shu bimene geplerni qilip, wéytnamning ghezipini örlitip qoyidu. Rastini éytqanda, bu urushning yarisini teltöküs saqaytish üchün her ikki döletke uzun waqit kérek.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet