Хитай - японийә оттурисидики җиддийликни тинч һәл қилиш икки дөләт рәһбәрлириниң әқил - параситигә бағлиқ

Кемә вәқәси кәлтүрүп чиқарған хитай - японийә мунасивитидики җиддийлик 9‏ - айниң 19 ‏ - күнидин башлап техиму улғайди. Һазирқи хитай - японийә оттурисидики вәзийәт, худди1937‏ - йили вә 1945 ‏ - йилидики икки қетимлиқ японийә - хитай урушини кәлтүрүп чиқарған вәқәгә, йәни 1931‏ - йили 18‏ - сентәбир йүз бәргән "манҗурийә вәқәси" дики вәзийәткә охшап қалди.
Мухбиримиз вәли
2010-09-20
Share
Yapon-xitay-aral-talishish-toqunushi-Senkaku-arili-305 Сүрәт, 2006 - йили 27 - өктәбир, бир гуруппа хитай актиплири кемә билән сенкаку арилиға берип аралға йеқинлашмақчи болғинида йапон армийиси чарлаш парахотлири тәрипидин тосуп қелинған көрүнүш.
AFP Photo

Һазир бу мәсилини һәл қилишниң өзи, хитай билән японийә рәһбәрлириниң әқил - параситигә берилгән бир муһим пурсәт, дәп қаралмақта.

Хитай билән японийә оттурисида җиддийликниң башлиниши вә давами мундақ болған иди.

7‏ - Сентәбир, хитайниң бир белиқчи кемиси японийә "сенкаку" дәп атайдиған бир аралға келип, японийиниң деңиз мудапиә чарлаш парахотиға икки қетим соқулған. японийә даирилири хитай кемисиниң капитанини японийиниң қанунни иҗра қилиш һәрикитигә мудахилә қилди, дәп қолға алди.

Шуниңдин кейин хитай, японийиниң дөләт қанунини иҗра қилидиған бу һәрикитигә дипломатийә арқилиқ тақабил туруш чарисини қолланди. Дәсләптә, хитайниң муавин ташқи ишлар министири японийиниң хитайда турушлуқ баш әлчисини кәйни - кәйнидин бир нәччә қетим чақиртип келип, хитай белиқчи кемисиниң капитанини қолға алғанлиқиға қарита японийигә қаттиқ наразилиқ билдүрүп турди.
 
8‏ - Сентәбир, японийә деңиз мудапиә әтрити йәнә, японийиниң иқтисадий райониға бесип киргән хитайниң шиндейи 186 вә феңроң 106 бәлгилик икки белиқчи кемисини тосувелип, улардин җәриманә елип қоюп бәрди.

11 - Сентәбир күни японийидики наха районлуқ сот мәһкимиси, хитай белиқчи кемисиниң капитанини ‏19‏ - сентәбир күнигичә тутуп туруш һәққидә буйруқ чиқарди.

Шуниңдин кейин, тәйвән, хоңкоңлардиму бир қисим кишиләр бу мәсилигә арилишип, 'арал қоғдиғучилар' дегән нам билән оттуриға чиқип, сенкаку арилиниң игилик һоқуқи һәққидә дава қилип турди.

18 - Сентәбир күни хитайниң бейҗиң, шаңхәй, шеняң, чуңчиң қатарлиқ чоң шәһәрлиридә японийигә қарши намайиш йүз бәрди. Хитайлар бундақ намайишни һәтта чәтәлләрдики ню - йорк қатарлиқ чоң шәһәрләрдиму японийә әлчиханилириниң алдиға елип барди. Бу намайишларниң һәммисидә, хитайлар охшашла 'дявйүдав арили хитайниң земини', 'японлар бу аралдин чиқип кәтсун' дәп шоар товлиди.

19 - Сентәбир күни, хитай дипломатийә вастисиниң дәриҗисини өрләтти. Хитайниң ташқи ишлар министири мәйданға чиқип японийигә, хитай кемисиниң капитанини шәртсиз қоюп бериш лазим, әгәр бундақ қилмиса, келип чиққан һәммә ақивәткә японийә тәрәп җавабкар болиду, дәп дәп баянат елан қилди.

Японийиниң буниңға қарита ипадилигән инкаси техиму қаттиқ болди. Хитай кемисиниң капитанини 19‏ - сентәбиргичә тутуп туруш һәққидә буйруқ чиқарған японийә сот мәһкимиси йәнә, хитай капитанини тутуп туруш вақтини 10 күн узартиш һәққидә буйруқ чиқарди.

Бүгүн йәни20 - сентәбир японийә көчмәнләр идариси йәнә, японийиниң осака шәһиридә туруп қелиш вә мәнпәәтләрдин бәһримән болуш һоқуқиға еришивалған 53 нәпәр хитайниң лаяқитини әмәлдин қалдуруш һәққидә чиқирилған биринчи қетимлиқ қарарини елан қилди.

Японийиниң баш министир дәриҗилик хитай әмәлдари, тәйвән нәсиллик ляңфаң ханим бүгүн баянат елан қилип, японийә билән хитай оттурисида земин мәсилиси мәвҗут әмәс, чүнки сенкаку арили японийиниң земини, дәп җакарлиди.

Ройтерс агентлиқи қаришичә, хитай йиллардин буян японийини 'бир җуңго дегән сиясәт' кә тәлтөкүс бой сундуруш үчүн; шимали корийиниң ядро қорал ясаш мәсилисини, хитай йетәкчилик қилидиған алтә тәрәп сөһбити арқилиқ һәл қилишқа мақул кәлтүрүш үчүн; шәрқий деңизда нефит бурғилашта, хитайни асас қилишқа рази болидиған қилиш үчүн һәрикәт қилип келиватиду. Хитай бу мәқситини һазирқи җиддий вәзийәттә техиму ениқ ашкарилимақта.

 Коммунист хитайни яқлайдиған 'довей агентлиқи' бүгүн елан қилған обзорида, һазирқи хитай - японийә оттурисидики вәзийәт, худди 1931‏ - йили 18‏ - сентәбир күни йүз бәргән манҗурийә вәқәсидики вәзийәткә охшап қалди. Бу вәқә 1937‏ - йилидики вә 1945 - йилидики икки қетимлиқ японийә - хитай урушини кәлтүрүп чиқарған иди. Һазирқи бу вәзийәт, башқичә қилип ейтқанда, йәнә бирхил хитай - японийә уруши дәп тәсвирлиди.

Сингапор учур васитилири бүгүнки обзорлирида, хитай - японийә оттурисидики һазир бу җиддийликни тинч һәл қилишниң өзи, хитай билән японийә рәһбәрлириниң әқил - параситигә берилгән бир муһим пурсәт дәп баян қилди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

 
Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт